1985 jyldyń tamyz aıynda Jalaǵash aýdandyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy Qonysbek Tóreshuly Qazantaev zeınetkerlikke shyqqannan keıin, onyń ornyna Ońalbek Sápıev keldi. Bul azamatty burynnan biletinmin. Sálemimiz de durys bolatyn. Qansha aıtqanmen aýdan basqarý ońaı emes. Onyń ústine buǵan deıin aty respýblıkaǵa málim bolǵan Qazantaev, onyń ar jaǵynda Sultan Amanov, Sosıalıstik Eńbek Eri Isataı Ábdikárimov syndy qazaqtyń ardaqty azamattary basqarǵan aýdandy ıgerip ketý de ońaıǵa soqpaıtyny belgili. Sóıtip, aıaqasty aýys-kúıis bastaldy da, aýdandyq partııa komıteti uıymdastyrý bóliminiń meńgerýshiliginen basqa jaqqa aýysýǵa týra keldi.
Kóp uzamaı mamandyǵym boıynsha №15 kásiptik tehnıkalyq ýchılıshege baryp, matematıkadan sabaq berip, ujymnyń ortaq máselesin sheshisýge aralasyp kettim. Ujymda júzge jýyq adam jumys isteıdi. Onyń ishinde buryn qyzmettes bolǵan Temirhan Bekjanov, Sansyzbaı Dospolov sııaqty aýdanǵa belgili azamattar eńbek etip júr eken. Kóp uzamaı qatarymyzǵa «qyzmetin aýystyrý» naýqanyna ushyrap, «Jańadarııa» gazetiniń redaktorlyǵynan bosaǵan Zordan Salyqbaev kelip qosyldy.
Bul ujymda da úıreneri bar azamattarmen kezdestim. Olardyń ishinde Boltaı Tasybaev aǵamyzdyń orny bólek edi. Buryn aýdandyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy bolǵan, keıin osy ýchılıshege dırektor bolyp, men barǵan kezde zeınetkerlikke shyǵyp, «Qoǵamtaný» páninen sabaq berip júrgen eken. Aǵamyz áli qýatty, ótken ómirinen áńgime bastasa bárimiz qorshap alyp, uıyp tyńdaıtynbyz. Bir kúni áńgime barysynda:
– Baıqaımyn, saǵan osy oqytýshylyq jumys aýqymy azdyq jasaıtyn sııaqty, demesi bar ma.
Oılanyp qaldym. Eshteńe aıta almadym. Azdyq jasap júrgeni ras, degenmen kim jumys bere qoıady?
Sodan bir sátti kúni Qyzylordaǵa baryp, Qonekene, Qazantaevqa sálem berdim. Áńgime arasynda elge qyzmet etkim keletindigin tilge tıek ettim. Onyń ústine ol kezde aýdanda birinshi hatshy onyń týǵan kúıeý balasy Bıǵalı Qaıýpov edi. Oıymdy tolyq túsingen Qonekeń:
– Aıtyp otyrǵanyńnyń bári jón. Basshylar qandaı jumys berse de, ony isteý qolyńnan keledi. Meniń oıym qalaı bolǵanda da oblystyq partııa komıteti birinshi hatshysynyń qabyldaýyna jazyl, bar jaǵdaıyńdy jetkizip aıt, – dep aqyl berdi.
Ol kezde oblystyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy Erkin Áýelbekov bolatyn. Sodan oblystyq partııa komıtetine barǵanymda Erkin Nurjanulynyń jaqynda Jalaǵash aýdanynda saılaýshylarmen kezdesetinin bildim.
1989 jylǵy qańtar aıynyń basynda aýdandyq Mádenıet úıinde KSRO Joǵarǵy Keńesiniń depýtattyǵyna kandıdat Erkin Áýelbekov pen saılaýshylardyń kezdesýi boldy. Mádenıet úıiniń ishi lyq toly halyq.
Prezıdýmda sol kezdegi aýdandyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy Bıǵalı Qaıýpov jáne basqa azamattar otyrdy. Jınalysty aýdandyq keńes atqarý komıtetiniń tóraǵasy Balǵabaı Imashev júrgizdi. Qolynda qaǵazy, aldyn ala daıyndaǵan adamdaryna birtindep sóz berip jatyr. Sóıleıtin nyshan bildirip, qolymdy kótersem, tóraǵa ıeginiń astynda otyrǵan meni kórse de kórmegensip, sóz berer túri joq. Sirá, sóz bersem «birdeńeni» aıtyp búldirer dep qaýiptenetin bolýy kerek. «Sheshingen sýdan taıynbas» degendeı jınalys tizginin ustaǵannyń sóz bermeıtindigine anyq kózim jetken soń, kezekshi sóıleýshiniń biri trıbýnadan túsýge bet alǵanda, men de dereý ornymnan turyp, minberge kóterildim.
Shynynda da Erkin Nurjanuly erekshe qabiletimen, adal eńbegimen elge tanylǵan-dy. 25 jasynda tyńdaǵy «Marevskıı» keńsharyna dırektor, 34 jasynda Soltústik Qazaqstan oblystyq keńesi atqarý komıtetiniń tóraǵasy, 35 jasynda Astyq ónimderi jáne qurama jem ónerkásibi mınıstri, 37 jasynda Kókshetaý oblystyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy bolyp qyzmet etip, 43 jasynda Sosıalıstik Eńbek eri atanǵan. Erdiń jasy elýge deıin eldik isti atqaryp, halyqtyń kóńilinen shyǵa bilgen basshy.
Qyzylorda oblysyna birinshi basshy bolyp kelgen soń óńirdiń ekonomıkasy men mádenıetin kóterý, ol úshin ónerkásipti órkendetý men aýyl sharýashylyǵyn damytýǵa kúsh-jigerin jumsady. Atap aıtatyn bolsaq: Aral teńiziniń tartylýy adamzat balasyna zııan ekenin aıtyp, bul máseleni kóterýdiń bastamashysy boldy. Oblysty úshinshi sanattan ekinshi sanatqa kóterip, Aral óńirin apat aımaǵy etip jarııalaýdy zańdastyryp, oblys eńbekshileriniń eńbek aqysyna 30–50 paıyzy aralyǵynda ótemaqy alýyna qol jetkizdi. Munyń septigi kórshiles Aqtóbe oblysy men Ońtústik Qazaqstan oblysynyń keıbir aýdandaryna da tıdi.
Erkin Áýelbekovtiń alǵyrlyǵy, tabandylyǵy arqasynda «Baıqońyr» ǵarysh aılaǵy áskerı basshylarynyń Syrdarııa ózenine ónerkásiptiń las sýyn aǵyzý toqtatyldy. Sonymen qatar «Qumkól» munaı kenishi oblys basshysynyń qaıratkerligi arqyly iske asqanyn oblys halqy jaqsy biledi.
Qyzylordalyqtar Erkin Nurjanulynyń iskerligin áli kúnge deıin ańyz qylyp aıtady. Áýelbekov oblysty basqarǵan tusta alǵash ret qıyrshaq tas óndirý jumysy qolǵa alynyp, qarqyndy damydy. «Rısmash» zaýyty, Qyzylorda vagon jóndeý zaýyty, «Ismer» tigin fabrıkasy iske qosyldy. Sondaı-aq Qyzylorda–Moskva áýe reısi jáne Qyzylorda–Shevchenko áýe reısin ashý oblys halqy úshin jaqsy janalyq boldy. «Jaqsynyń jaqsylyǵyn aıt, nury tasysyn» demeı me, men de isker basshynyń atqarǵan sharýasyn halyqqa jetkizýdi maqul kórdim.
Osy tóńirektegi oıymdy túıindeı kele, 26 naýryz kúni ótetin KSRO Joǵary keńesine №144 saılaý okrýgi boıynsha depýtattyqqa saılanatyn kandıdat Erkin Nurjanuly Áýelbekovke bir kisideı daýys berýge shaqyramyn dedim.
Halyq sóılegen sózimdi qalaı qabyldady, ol týraly eshteńe aıta almaımyn. Áıteýir dý qol shapalaqtaǵany esimde.
Arada bir aıǵa jetpeı, aqpan aıynyń ishinde aýdandyq partııa komıtetinen «Túski ekide kelińiz, sizdi Erkin Nurjanuly Áýelbekov qabyldaıdy», degen habar keldi. Aıtqan ýaqytynda bardym. Meni Erkin Nurjanuly kabınetinde Bıǵalı Qaıýpov jáne ekinshi hatshy Darıha Aqmaǵanbetovanyń qatysýymen qabyldady.
Hatshyǵa oıymdy ashyq aıta otyryp: «Erkin Nurjanuly, aıypqa buıyrmańyz, myna otyrǵan Bıǵalı Qaıýpov pen Darıha Aqmaǵanbetovanyń ekeýi de araldyq, men de negizinen Araldanmyn, bul eki basshy maǵan jaýapty qyzmet bermeıdi, jerlesine kómektesip jatyr degen sózden aýlaq bolǵysy keledi», dedim. Meniń ótinishimdi tyńdap bolǵan soń ol:
– Bıǵalı Qaıýpuly, myna Aıbosynovqa qandaı jumys berseń de men ony qoldaımyn, – dedi.
Shamasy meniń qyzmetten beıkúná yǵystyrylǵanyma kózi jetken bolýy kerek.
Qazaqtyń belgili azamaty, memleket jáne qoǵam qaıratkeri Erkin Áýelbekovpen birinshi jáne sońǵy ret kezdesýim osylaı bastalyp, osylaı aıaqtalǵan edi.
Basshynyń biraýyz sózi iske asyp, 1989 jyly naýryz aıynda Jalaǵash poselkelik keńesi atqarý komıtetiniń tóraǵasy bolyp saılandym. Bul qyzmette 1998 jylǵa deıin boldym. Oılap otyrsam ońashada, sodan beri otyz alty jyl ótkeni eske túsedi. Zymyrap bara jatqan tilsiz ýaqyt degen osy bolar.
Akademık Álkeı Marǵulan áńgimesin «biletin bolǵasyn aıtamyz ǵoı» deıdi eken. Sol sııaqty men de jaqsy adamnan kórgen jaqsylyǵymdy búgingi urpaqqa jetkizýdi paryzym dep sanadym. Erkin Nurjanuly óz ultynyń arystandaı aıbatty, aıtýly qaıtalanbas qaısar tulǵasy edi.
Kókshetaý, Torǵaı, Qyzylorda oblystaryn abyroımen basqarǵan, Sosıalıstik Eńbek eri atanǵan Erkin Nurjanuly Áýelbekov el múddesin jolynda adal eńbek etken, keıingi urpaqqa ónege bolarlyq tulǵa ekendigi sózsiz.
Shyńǵys Aıbosynov,
Jalaǵash aýdanynyń Qurmetti azamaty, tyl ardageri
