– «Ákeler odaǵy» qoǵamdyq birlestigi óziniń ornyn qalyptastyryp úlgerdi me?
– «Ákeler odaǵy» 2012 jyly Astana qalasynda quryldy. Sodan soń qalalyq qoǵamdyq uıym jyl ótken saıyn aýqymyn keńeıte berdi. 2019 jyldan bastap respýblıkalyq birlestik retinde qaıta tirkeldi. Búginde 13 óńirde fılıaly bar irgeli uıym, ózindik baǵytyn aıqyndaǵan bedeldi birlestik.
– Áke men bala arasyndaǵy baılanys qanshalyqty mańyzdy?
– Suraqqa jaýap bermes buryn sál sheginis jasaıyn. Jalpy, «Ákeler odaǵy» birlestiginiń ómirge kelýiniń túpki sebebi – áke men bala arasyndaǵy baılanys. О́zińiz bilesiz, kórip te júrsiz búginde mektepte ata-analar jınalysy bolsa, túrli is-shara uıymdastyrylsa, balasy úshin kim barady? Eń aldymen, anasy júredi. Ákesi bolsa, jumysta, issaparda degen sebep aıtylady. Durys áke – otbasynyń tiregi, asyraýshysy, bala-shaǵasyn qatarynan kem qylmaı ósirýge mindetti tulǵa. Uıym kúndelikti ómirdegi osyndaı keleli is-sharalardan da shet qalmaý kerek ekenin uǵyndyrý, áke men bala arasyndaǵy baılanysty nyǵaıtý maqsatynda qurylǵan. Eljandy azamat Qýanysh Jumataev bastaǵan bastamashyl top qurǵan uıym qoǵamda ákeniń rólin kúsheıtýge kúsh salyp júr.
– Bala tárbıesi degennen shyǵady, «Ákeler odaǵynyń» mekteppen baılanysy qalaı?
– Memlekettik uıymdarmen tize qosyp jumys isteýdiń nátıjesinde kóptegen sharýa atqaryldy. Mekteptermen de baılanys jolǵa qoıylǵan. «Ákeler keńesi» qurylyp, keleshek jas urpaqty tárbıeleý isine ózindik úlesin qosyp keledi. Keńestiń atqaratyn jumysyna qatysty qysqasha toqtalaıyn. Negizgi maqsaty – ákelerdi mekteppen tyǵyz baılanysta bolýǵa úndep, balasynyń qalaı bilim alatynyn, mekteptegi jaǵdaıdy kórýine septesý. О́mirlik daǵdylardy qalaı ıgerip kele jatqanyn ákesi ózi de kórip, túısinýi kerek. Ár balanyń alǵashqy ári ómirlik ustazy – ata-anasy. Biz bala tárbıesi degen jaýapkershiligi óte joǵary jumysty balabaqsha tárbıeshisine, odan keıin mektep pedagogterine ysyryp qoıǵymyz keledi. Bala úıde neni úırense, túzde sony qaıtalaıdy. Durys, mektepte oqýmen qatar tárbıeni de boıyna sińirýge tıis. Balańdy adaldyqqa baýlý úshin aldymen ózińdi tárbıele deıdi. Keıingi jyldary áke ınstıtýtyn qalyptastyrýǵa serpin beretin tanymdyq kitaptar da kóptep shyǵyp jatyr. Túbit murty endi tebindep kele jatqan, bozbala shaqtan jigittik kezeńge ótkende áke atanǵan jas otbasyna osyndaı kitaptardyń da tıgizer paıdasy zor. Qashanda «artyq bilim kitapta» ekenin umytpaýymyz kerek. Suraǵyńyzǵa oralaıyn, mekteptermen, kolledjdermen baılanys jyldan-jylǵa jaqsaryp keledi. Joǵaryda atap ótken 13 óńirdegi fılıaldarymyz jergilikti bilim oshaqtarymen tyǵyz baılanys ornatyp, túrli is-sharalar ótkizedi. Mektepishilik sporttyq saıystar, zııatkerlik oıyndar, tálim-tárbıelik máni zor keshter uıymdastyryp, rýhanı-mádenı sharalarǵa da muryndyq bolady.
– «Ákeler keńesiniń» mıssııasy qandaı?
– Biz qoǵamda qatygez urpaq boı kórsetpesin desek, tárbıe isinde aǵattyq jibermeýimiz kerek. «Ákeler keńesiniń» quramynda áskerı qyzmetker, qarjy sektorynda bilikti maman, mádenıet salasynyń úzdigi, jazýshy, aqyn, qurylysshy, sportshy, «Bolashaq» baǵdarlamasymen shetelde bilim alyp kelgen azamattar da bar. Mine, osy ár salanyń mamandary toqaılasqan keńeste bala tárbıesine qatysty mańyzdy máseleler talqylanyp, sheshimin taýyp jatady. Búginde jastar arasynda Otan aldyndaǵy boryshyn óteýge yqylasy tómender de bar. Áskerı sala qyzmetkeri óziniń ómirlik tájirıbesimen bólisip, Otan qorǵaýdyń azamattyq mindet ekenin uǵyndyrady. Shetelde bilim alǵan áke balalarǵa órkenıetti elderdiń áleýeti týraly, tehnologııa men ınnovasııa ekpin alǵan zamanda kóshten qalmaýdyń jaıyn aıtady. Sportshy ákeler salamattylyqty serik etý sergektikke úıretetinin uǵyndyrady. Keńeste on bala ósirip otyrǵan batyr ákeler bar, odan bólek, keshe ǵana tula boıy tuńǵyshy jaryq dúnıe esigin ashqan jas otbasynyń ıesi de bolady. Býyn arasyndaǵy baılanys, urpaq sabaqtastyǵy da ornatylyp jatyr.
«Jaýyrdy jaba toqyp» qaıtemiz, qoǵamda ákesiz ósip kele jatqan balalar da bar. Oǵan túrli jaǵdaı sebep bolyp otyr. Arǵy jaǵyna tereńdemeı-aq, bala tárbıesinde ákeniń alaqanyn sezine almaǵan, qamqor sózin estimeı ósip kele jatqan balalarǵa osy «Ákeler keńesiniń» músheleri qorǵan bolyp, aqyl-keńesterin aıtady. Árıne, «bir ákeniń tálim-tárbıesin júz mektep bere almaıdy» deıdi. Dese de joqtyń ornyn toltyrmasa da tıtteı de bolsa, septigi tıse degen tilek.
Bir mysal aıtaıyn, osy «Ákeler keńesin» qurarda jer ortasy jasynan asqan bir qarııa kisi: «Úı ishinen úı tigip qaıtesińder, mektepte onsyz da tárbıe saǵaty ótedi. Biz de keńes qurmaı-aq áke tárbıesin aldyq, atamyzdyń aqylyn tyńdadyq», degen edi. Ol kisiniń aıtyp otyrǵan ýáji óte durys. Ras, kóbimiz aýylda óstik. Aýyl – shaǵyn ǵana eldi meken. Barlyǵy birin-biri tanıdy. Danagóı qarııasy bolsa, aýyldyń barlyq turǵyny sol kisiniń mysynan yǵady, qaharynan qaımyǵady. Ár shańyraqta birneshe otbasy birge turdy kezinde. Balaǵa óziniń ákesi ǵana emes, atasy da, kishi ákesi de tárbıe berdi, aqylmen ósirdi. Búgingi ýrbanızasııa keń etek jaıǵan kezeńde qalada bul úrdis saqtalyp otyr ma? Ár úıde aqsaqaly, ata-ájesi birge turmaıdy. «Ákeler keńesi» osy olqy soqqan tusymyzdy bútindesek degen maqsatta qurylǵan edi.
– Erteń elimizde Ákeler kúni atalyp ótiledi. Bul jóninde ne aıtasyz?
– Dúnıejúzinde 20 maýsym halyqaralyq Ákeler kúni retinde toılanady. 2023 jyly biz osy máseleni kóldeneń tartyp, elimizde de Ákeler kúni bekitilip, merekelense degen usynysymyzdy bildirgen edik. Igi bastamany Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi qoldady. Ákeler kúni qarsańynda da ártúrli is-shara uıymdastyrylady. Ataýly kúnniń qarsańynda qoǵamǵa úlgi eter ákeler týraly baǵdarlamalar, arnaıy habarlar teledıdardan kórsetilip, nasıhattalady. Merzimdi basylymdarda da otbasynyń tiregi, áýlettiń uıytqysy jaıynda keńinen jazylady. Munyń barlyǵy da ákeniń bedelin arttyryp, qoǵamdaǵy ornyn nyǵaıtýdyń qareketi. Ákege arnalǵan ánder az dedik, kóbeıip keledi. Túrli oqıǵany qamtıtyn ákeniń asqaq beınesi somdalatyn fılmder de túsirilip jatyr. Ádebı kórkem shyǵarmalar da bar, jazylyp ta jatyr. Osyndaı atqarylǵan jumystardyń nátıjesin baǵamdap, qoǵamdyq birlestiktiń keleshekte de arqalar júgi jeńil bolmaıtynyn túsinemiz. Ortany túzeıtin tárbıe ekenin ár áke árdaıym qaperinde ustasa eken degim keledi.
Áńgimelesken –
Qýanysh NURDANBEKULY,
«Egemen Qazaqstan»
