Júk tasymaly kóleminiń artýy — strategııalyq ósim kepili
2025 jyldyń alǵashqy aılarynda Qazaqstan ekonomıkasy 6%-ǵa ósti — bul sońǵy 12 jyldaǵy eń joǵary kórsetkish. Bul ósimge ónerkásip, qurylys, saýda jáne kólik-logıstıka salalary úles qosty. Úkimet halyqaralyq saýda men logıstıkany uzaqmerzimdi ári turaqty damýdyń negizgi tiregi retinde qarastyrady.
2024 jyly Qazaqstan aýmaǵy arqyly tranzıttik júk tasymaly 7,1%-ǵa artyp, 34,6 mln tonnany qurady. Onyń ishinde 27,5 mln tonnasy temir jol arqyly, 6,7 mln tonnasy avtokólikpen tasymaldanǵan. 2030 jylǵa qaraı bul kórsetkish 100 mln tonnaǵa jetedi dep boljanýda. О́simge yqpal etken negizgi faktor — Qytaımen jasalǵan kelisim. Ol boıynsha 2029 jylǵa deıin konteınerlik poıyzdar sany jylyna 600-den 3000-ǵa deıin ulǵaıtylady.
Qazaqstan 13 halyqaralyq kólik dáliziniń túıisken núktesinde ornalasqan, olar Qytaıdy, Eýropany, Reseıdi, Kaspıı aımaǵyn, Parsy shyǵanaǵyn jáne Ońtústik Azııany baılanystyrady. Negizgi baǵyttarǵa TRACECA, «Soltústik – Ońtústik» halyqaralyq kólik dálizi jáne Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵyty (Orta dáliz) jatady. Bul baǵyt Azııa men Eýropa arasyndaǵy balama ári senimdi saýda jolyna aınalyp keledi.
Infraqurylymdy jańǵyrtý — basty nazarda
2025 jyly Qazaqstanda 13 000 shaqyrym avtojol men 6 100 shaqyrym temir joldy jańǵyrtý jumystary júrgizilýde. Qazirgi ýaqytta alty áýejaıdyń qurylysy men jańǵyrtý jobalary júzege asyrylyp, eki iri teńiz jobasy qolǵa alynǵan.
Temir jol salasynda Qytaı jáne О́zbekstanmen baılanysty nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan, jalpy quny 2,3 trln teńgeni quraıtyn bes iri joba júzege asyrylyp jatyr. 2029 jylǵa qaraı 11 000 shaqyrym temir jol jańǵyrtylady dep josparlanǵan. Bul bastamalar Horgos, Almaty jáne Astanadan Aqtaý portyna deıingi tranzıttik araqashyqtyqty qysqartýǵa, sondaı-aq «Soltústik» jáne «Orta dáliz» baǵyttaryn damytýǵa jol ashady.
Avtojol salasynda 9 000 shaqyrym joldy jańǵyrtý jumystary júrip jatyr. Sonyń ishinde 1 083 shaqyrym jol qaıta jóndelýde. Bıyl 847 shaqyrym joldy tolyq aıaqtaý kózdelip otyr. Erekshe mańyzǵa ıe jobanyń biri — «Ortalyq – Batys» avtojoly. Ol Astana men Aqtaý arasyndaǵy qashyqtyqty 889 shaqyrymǵa qysqartyp, eksporttyq logıstıka tıimdiligin arttyrady.
Azamattyq avıasııa jáne teńiz kóligi de serpin alýda
Qazaqstan azamattyq avıasııa jelisin de keńeıtip keledi. Úsh jańa áýejaıdyń qurylysy júrip, birneshe qoldanystaǵy áýejaılar jańartylýda. 2024 jyldyń qorytyndysy boıynsha, alty otandyq áýe kompanııasy 57 baǵyt boıynsha aptasyna 669 reıs oryndaıdy. Qazaqstan 31 elmen 119 halyqaralyq áýe baǵyty arqyly baılanys ornatqan. 2025 jyly jańa baǵyttar (Rım, Mıýnhen, Býdapesht, Shanhaı, Gýanchjoý, Pýsan), al 2026 jyly AQSh-qa tikeleı reıster ashylady.
2029 jylǵa qaraı Qazaqstan jyl saıyn 65 mıllıon jolaýshyǵa jáne 500 myń tonna áýe júgine qyzmet kórsetýdi josparlap otyr. Sonymen qatar úsh ushaqtan turatyn jańa jeke júk áýe kompanııasy iske qosyldy.
Teńiz kóligi salasynda Aqtaý portynda tereńdetý jumystary bastalady. Saýda floty 17 jańa kememen (onyń ishinde 4 parommen) tolyqtyrylmaq. Jaqynda Quryq portynda 1 mln tonna astyqty óńdeýge qaýqarly termınal iske qosyldy. Budan bólek, jyldyq qýaty 11 mln tonnaǵa deıin jetetin Sarja kópfýnksıonaldy termınalynyń qurylysy bastaldy.
2025 jyldyń maýsym aıynda Aqtaý portynda konteınerlik hab ashylyp, onyń ótkizý múmkindigi 240 000 TEU deńgeıine jetti. Sonymen qatar Grýzııanyń Potı portynda jańa qazaqstandyq termınal iske qosyldy. Qazaqstan Sıan men Lıanıýngan (Qytaı), Seletıno (Reseı), Tashkent, Alıat (Ázerbaıjan) jáne Vengrııadaǵy termınaldar jelisin keńeıtip, Shyǵys – Batys saýda baǵyty boıynda óz pozısııasyn nyǵaıtýda.
Aımaqtyq áriptestik pen jahandyq ıntegrasııa
Qazaqstan Astana halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń (AIFC) platformasy arqyly transshekaralyq seriktestikti damytyp otyr. AIFC qoldaýymen birqatar strategııalyq birlesken kásiporyndar quryldy, olardyń qatarynda:
-
Middle Corridor Multimodal Ltd. (Qazaqstan, Ázerbaıjan, Grýzııa),
-
Caspian Integrated Maritime Solutions (Qazaqstan, BAÁ),
-
KPMC Ltd. (Qazaqstan, Sıngapýr),
-
SK-AIH Investment Fund Ltd. (Qazaqstan, Ázerbaıjan) bar.
Bul seriktestikter Orta dáliz boıynda mýltımodaldy logıstıkany, sheteldik ınvestısııa tartýdy jáne óńirlik baılanystardy damytýǵa baǵyttalǵan úılesimdi kúsh-jigerdi kórsetedi.
Aımaqtyq kóshbasshy – jahandyq maqsattarmen
Investısııalar saýda aǵyndaryn jedeldetip, óńirdegi tranzıttik áleýetti arttyrý arqyly joǵary qaıtarym beredi dep kútilýde. Jalpy ishki ónimi 400 mlrd AQSh dollarynan asatyn, halqy 80 mıllıonnan kóp Ortalyq Azııa barǵan saıyn yqpaldy ekonomıkalyq blokqa aınalýda. Qazaqstannyń kólik, sıfrlandyrý jáne ınfraqurylym salalaryndaǵy kóshbasshylyǵy osy transformasııanyń ózegine aınalyp otyr.
2022 jyldan keıingi jahandyq jetkizý tizbeginiń qaıta qurylýy nátıjesinde, Qazaqstan Eýrazııadaǵy negizgi kólik torabyna aınaldy. Azııa men Eýropanyń qıylysyndaǵy strategııalyq ornalasýy eldiń ınfraqurylym, logıstıka jáne halyqaralyq baılanys salalaryndaǵy óńirlik kóshbasshy retindegi ornyn aıqyndaı túsýde.
Globalızasııa úderisine saı, Qazaqstannyń ıntegrasııalanǵan kólik júıesi — qurlyq, teńiz jáne áýe marshrýttaryn qamtıtyn — bolashaq logıstıka qurylymyn aıqyndaýǵa sheshýshi úles qosyp otyr.
