«Iаpýraı» ániniń tarıhy týrasynda pikirler ártúrli. Biri halyq áni dese, biri Maǵjan Jumabaevqa telip jatady. Maǵjan aqyndy kózi kórgenderdiń jazýynsha, aqyn dombyra shertip, án shyrqamaǵan eken. Daraboz kompozıtor Ilııa Jaqanov: «Asa baı án muradan bizge Muhıt ánderi ǵana birshama belgili. Alaıda bul darqan darynnyń óziniń birtalaı ániniń hıkaıasy, shyǵý tarıhy jáne ómiriniń eleýli kezeńderi tııanaqty zerttelmegen. Osy jaıt meni udaıy oılandyratyn. Aqyry 2000 jyldan bastap naqty iske kirisýge bel býdym», deıdi ánder tarıhyn zerttep, zerdelep jazǵan «Záýresh» jınaǵynda. Sonymen birge «Iаpýraı» ániniń tarıhyna toqtalyp, qunyǵa tintip, tarazylaı ótedi. Kompozıtor tarıhı turǵyda Zataevıchke júginedi. Árıne, Aleksandr Zataevıch – qazaq ánin jınap, tarıh betinde qaldyrýǵa orasan eńbek sińirgen tulǵa. Degdar ǵalym Oral óńirinen bul ánniń eki nusqasyn notaǵa túsirgen. Ekeýinde de án «Iа, pirim» dep atalǵan. Birinshisin Qulsúıindik degen aýylda Shombal Dospambaev esimdi ánshi jazdyrǵan. Ekinshi án nusqasyn – Ǵalymjan Shynǵalıevten jazyp alǵan. Úshinshi ánshi týraly Zataevıch: «Pesnıý etý, po slovam soobshıvshego ee G.Shyngalıeva, pelı v konnom stroıý kazahı, vystýpavshıe v 1920–1921 godah protıv bandıtskıh shaek v Ýralskoı gýbernıı», dep qyzyqty derek qaldyrady.
Ánniń «Iа, pirim» degen ataýmen jazylýy oılanarlyq. Halyq arasynda kóptegen tirkes dinı uǵymdardan týǵany belgili. «Iаpyrmaı» (Iа, pirim-aı), alaqaı (Alla haı), ıaǵnı «Qudaı tiri» degen sózder – pikirimizge dálel. Bálkim, ándi shyǵarýshy avtor dúnıeniń qyzyldy-jasyldy munarasynan bir sát qajyp, boı tartqan bolar. Tomaǵasyn sheshken qyransha silkinip, qanatyn keńge jaıyp, keýdesi sıqyrly sazǵa tolǵanda pirine, ıaǵnı ustazyna qarap muń shaqqany bolar.
«Jaz bolsa jarqyraǵan kóldiń beti,
Kógerip tolqyndaıdy, ıapýr-aı, alys sheti.
Dirildep tolqyn basqan móldir sýy,
Shaıqaıdy jas baladaı, ıapýr-aı, jeldiń lebi.
Altyn bý aq kóbikpen betin jabar,
Sýdan bý kókke tónip, ıapýr-aı, marjan taǵar.
Esime aq erkemdi alǵan kezde,
Aq marjan jylt-jylt etip, ıapýr-aı,
jerge tamar».
Ánniń qur óleńin oqyp otyrsańyz da, boı shymyrlap, jandy eliterlik qýatqa ıe. Kóz aldyńyzǵa tutas beıne, sýret elesteıdi. Sana zıratyna jerlengen san myńdaǵan kórinis tirilip, júrek ushyna quıylǵandaı qaltań qaǵasyz. Maraldyń janaryndaı qaltarysy men bultarysy qalyń dúnıe tirshiliginen alysqa uzap, máńgilik týraly alasapyran oılarǵa shomasyz. Boıdaǵy sezimder oıanyp, ar, ádilet, mahabbat haqynda úzik-úzik syrǵa qanyqqandaı belgisiz álemge saıahatqa shyǵasyz. Mine, bul – án sıqyry, óner qudireti.
«Iаpýraı» – qazaqtyń janyn bederlegen án, biregeı týyndy. Ulttyń oılaý júıesin, sanasynyń túsin aıshyqtaıtyn qońyr boıaý, keń tynysty shyǵarma. Bolashaqta án týrasynda jańa boljam, tyń tarıh kómbesi ashyla jatary daýsyz.
