Májilis Tóraǵasy Qabıbolla Jaqypovtyń jetekshiligimen ótken palatanyń keshegi jalpy otyrysynda toǵyz másele qaralsa, sonyń beseýi zań jobalaryna qorytyndy ázirleý merzimin aıqyndaýǵa arnaldy. Sondaı-aq, kún tártibinde Kaspıı teńizinde tótenshe jaǵdaılardyń aldyn alý, «Báıterek» ǵarysh zymyran keshenin qurý týraly kelisimge ózgerister engizý jáne Azamattyq prosestik kodeks jobasy jan-jaqty qaraldy.
«Kaspıı teńizinde tótenshe jaǵdaılardyń aldyn alý jáne olardy joıý salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasyn qaraǵan depýtattar ony qoldaý kerek dep sheshti. Negizinen, kelisim Kaspıı teńizinde tabıǵı jáne tehnogendi sıpattaǵy tótenshe jaǵdaılar týyndaǵan jaǵdaıda taraptardyń ózara is-qımylyn retteýge baǵyttalǵan. Kómek kórsetýden ózge tótenshe jaǵdaı kezindegi is-qımylǵa daıarlyqty uıymdastyrý boıynsha tájirıbe almasý; osy salada aqparat almasý, ǵylymı-tehnıkalyq ádebıet, zertteý jumystarynyń nátıjeleri men tehnologııalar almasý sııaqty jaıttardy qamtıdy.
Sonymen qatar, depýtattar «2004 jylǵy 22 jeltoqsandaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Reseı Federasııasynyń Úkimeti arasyndaǵy «Baıqońyr» ǵarysh aılaǵynda «Báıterek» ǵarysh zymyran keshenin qurý týraly kelisimge ózgerister engizý týraly hattamany ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasyn da qoldaý kerek dep sheshti. Atalǵan hattama kelisim sheńberinde «Báıterek» ǵarysh zymyran keshenin qurý jobasyna berilgen bıýdjettik kredıt boıynsha negizgi boryshty óteý jáne syıaqy tóleý jónindegi jeńildetilgen kezeńdi tıisti ózgerister arqyly 2019 jylǵa deıin uzartýdy kózdeıdi.
Budan keıin depýtattar Qazaqstan Respýblıkasy Azamattyq prosestik kodeksiniń jobasyn ilespe túzetýlerimen ekinshi oqylymda qarap, maquldady. Zań jobasy azamattyq prosestik zańnamanyń jedeldigin arttyrý, sot isin júrgizýde bitistirý rásimderin belsendi qoldaný úshin zańdy tulǵalardyń konstıtýsııalyq quqyqtary men bostandyqtaryn sotta tıimdi qorǵaýdy qamtamasyz etýdi kózdeıdi, sondaı-aq, sottardyń qyzmetine aqparattyq tehnıkalyq quraldardy paıdalanýdy qamtamasyz etýge baǵyttalǵan. Kodeks jobasynyń negizgi jańashyldyqtary retinde isti sot talqylaýyna daıyndaý satysyn jetildirý jáne daıyndaý merzimin ulǵaıtýdy atap ótken jón. Bul oraıda, sotqa deıingi talqylaýǵa barlyq qatysýshylar dáleldemelerdi usynýǵa tıis. Eger olar aǵymdaǵy kezde usyna almasa, onda dáleldemeler keıinirek, sot talqylaýy barysynda usynylýǵa jatady.
Kodeks jobasynda, sonymen birge, advokattar memlekettik organdardan, qoǵamdyq birlestikterden, zańdy tulǵalardan anyqtamalardy nemese ózge de qujattardy suratýǵa jáne de zań kómegin kórsetý úshin ózge de is-qımyldardy jasaýǵa quqyly degen naqty norma da kórinis tapqan. Ásirese, medıasııa ınstıtýtyn keńinen qoldaný, ony sýdıa taraptardyń ótinishhaty boıynsha júrgizetin bolady. Bul rette, sot bekitken medıasııa tártibimen daýdy retteý týraly kelisim tatýlasý kelisimine uqsas oryndalatyn bolady. Kodeks jobasynda advokattardyń qatysýymen bitistirýdiń jańa tásili – partıssıpatıvtik rásim engizilip otyr. Jeńildetilgen (jazbasha) is júrgizý isteriniń sanatyna, sol sııaqty qýynym somasy jeke tulǵalar úshin 100 aılyq eseptik kórsetkishten jáne zańdy tulǵalar úshin 500 aılyq eseptik kórsetkishten aspaıtyn mólsherdegi, sondaı-aq, qýynym baǵasyna qaramastan, qýynýshy bergen jazbasha qujattarǵa negizdelgen ister jatqyzylǵan. Zań jobasymen zııatkerlik menshik quqyqtaryn qorǵaý salasynda, ekologııalyq, jer, neke-otbasy quqyqtyq qatynastary jáne ınvestısııalyq qyzmetten týyndaıtyn quqyqtyq qatynastar salasynda daýdy sotqa deıin retteýdi mindetti túrde qoldaný kózdeledi. Jáne de advokattardyń zań kómegin kórsete otyryp tatýlastyrý rásimderin de júrgizýge tıistigi nazardan tys qalmaǵan.
Notarıattyq áreketterdi jasaýdyń jańa túri – atqarýshylyq jazba engizilgeni málim boldy. Usynylyp otyrǵan norma azamattyq quqyqtyq qatynastarǵa qatysýshylardyń daýsyz talaptar boıynsha buzylǵan quqyqtardy sot oryndaryna barmaı-aq qalpyna keltirýine múmkindik beredi. Investısııalar men kásipkerlikti quqyqtyq qorǵaýdyń sapalyq turǵydan jańa deńgeıin qamtamasyz etedi.
Asqar TURAPBAIULY,«Egemen Qazaqstan».
