Jeke mekteptiń jaıy qandaı?

Osyndaıda bastaýysh synyp­tyń oqýshy­sy bolsa, ony ári-beri aparyp júretin bólek bir adam kerek. Mine, sondyqtan da qazir balasyn jeke mektepke bergisi keletinder sany arta bastady. Astana men Almaty qalalarynda jyl sa­ıyn derlik ashylyp jatqan jańa mektepter osy suranysty qam­tamasyz etýge baǵyttalǵan. О́z tájirıbemnen bıyl qandaı jeke mektep ashylar eken dep kútip júretin ata-analar­dy da baıqadym. О́ıtkeni jańa­dan ashylǵan mekteptiń jańa­lyǵymen birge, jeńildigi de bolady dep oılaıdy. Biraq onyń bári de ýaqytsha, bir jyl ótpeı ózderi aıaq tartqan másele aldarynan qaıta shyǵady. Son­dyqtan ata-ana úshin áýel bastan durys mektep tabý óte mańyzdy der edik.

Árıne, bul jerde sura­nys­pen birge, soǵan saı oqý aqy­sy da eskerilmeı qalmaıdy. Jeke mek­tepte oqýdy tańdaǵan ata-ana­nyń birinshi qaraıtyny, bilim­nen buryn baǵa desek te qa­telespeımiz. Sebebi bilim baǵa­­sy­nyń az-kóp, úlken-kishi­ligine ata-ana áli tolyq da­ıyn emes. Osy oraıda jańa­dan ashylyp jatqan mektepter­degi oqý baǵa­syn tórt topqa bólý­ge bolady:

– Jyldyq aqysy 500 000 teńgeden, 1 700 000 teńgege deıin;

 – 1 800 000 teńgeden, 3 000 000 teńgege deıin;

 – 3 100 000 teńgeden, 9 000 000 teńgege deıin;

 – 9 000 000 teńgeden joǵary.

Birinshi jáne ekinshi topty aıtar bolsaq, bul mektepterdiń negizin qalaýshylar – kóbine kishi jáne orta bıznes ıeleri. Ádette mekteptiń kólemi úlken emes, ishinde arnaıy sport zaly men májilis zaly bolmaýy da múmkin. Bilim sapasy boıynsha memlekettik mektepterden qatty aıyrmashylyǵy joq. Biraq memlekettik mektepterden basty aıyrmashylyǵy, balany tańnan keshke deıin qaldyryp kete alý múmkindigi bar. Ata-analar jumystan surana bermeý úshin, arada ári-beri júgirmeý úshin osy joldy tańdaıtyn sııaqty. Muǵa­limderdiń kóbi memlekettik mek­­tepten aýysyp kelgendik­ten, bul toptaǵy mektepterdiń birazynda, UBT-ǵa daıyndaýdyń akademııalyq bazasy jaman emes. Alaıda sol muǵalimderdiń turaqtamaýy, jıi aýysyp jatýy oılantpaı qoımaıdy. Oǵan jalaqynyń ýaqtyly tólen­beýi, resmı jalaqy men qolǵa be­riletin jalaqynyń eki túrli bolýy áser etedi. Odan bólek, muǵalim negizgi sabaqtardan bólek, qosymsha úıirmelerdi de júrgizedi. Mysaly, eńbek sabaǵynan beretin aǵaı tústen keıin sol mektepte bir úıirmeni júrgizedi de, keshke mektep avto­býsynyń júrgizýshisi bolyp shyǵa keledi.

Jylyna tólenetin 500 000-1 700 000 teńgege ádette oqý aqysy, oqýlyqtar, úıirmeniń eki túri jáne kúndelikti tamaq kiredi. Mektep formasy be­rilmeıdi, oqýshylar kóbine mem­lekettik mekteptegideı kıim­­derdi kıedi.

Úshinshi toptaǵy baǵasy 3 100 000 teńgeden bastalatyn mektepterde, «mektepke kirý quny» bolady. Ol oqý aqysy­nan bólek tólenetin bir rettik, qaıtarylmaıtyn soma. Bul mek­tepterde zamanaýı kózqa­ras degen oımen jumysqa jas­tardy kóbirek alady. Keıde aralarynda tym jas maman­dar da kezdesedi. Bul mektepter­de túr­li ádistemeler qoldany­la­dy. Biri – Sıngapýr metodıkasy­men oqytamyz dep jatsa, ekinshisin­de – halyqaralyq bakalavrıat basym­dyqqa ıe bolyp jata­dy. Jıi kezdesetin halyqaralyq baka­lav­rıat degeni kóp jerde qysqar­tylyp, IB dep kórseti­lip turady, bul – Shveısarııa­da ázirlengen 3 jastan 19 jasqa de­ıingi balalarǵa arnalǵan bilim berý baǵdarlamasy. IB aǵyl­shyn, fransýz jáne ıspan tilderin­­­de oqytylady. Bizdiń el­degi IB ­dep júrgeni qazaq, orys tilinen bólek, aǵylshyn tilin­de oqýdy usynady. Bul jerde bilý kerek nárse marketıng maq­satynda IB dep jazylǵanymen, tipti Astananyń ózinde biraz mektepte ol IB baǵdarlamasymen oqy­tý ruqsaty alynbaǵan, olar sol ruqsatty endi alý jolynda bolýy da múmkin. Sol sebepti baǵ­dar­lamanyń keı talaptary tolyq saq­tal­maıdy. Mysa­ly, talapqa sáıkes aǵylshyn til­di synypta Qazaqstan tarıhy, qazaq tili syndy pánder tek qazaq tilinde ótkizilýi kerek. Alaıda is júzinde bul pánder orys tilinde ótkizile beredi.

Bul topqa arnaıy baǵyt­taǵy jeke mektepterdi de qosý­ǵa bolady. Olar kóbine sabaq­ty mem­lekettik standartqa saı beredi de, tústen keıingi ýaqyt­ta baǵytqa sáıkes arnaıy ma­man­dan­dy­ryl­ǵan sabaq­­tar ót­kizedi. Osy sebeppen de mektep jyl sońyna qaraı oqý­­­shy­nyń qolyna eki resmı qaǵaz ustatady. Biri mem­le­ket­tik stan­­dartqa saı bilim aldy degen bol­sa, ekinshisi mýzyka, óner, IT sa­la­syn meńgerdi degen dálel qa­ǵaz.

Kórsetilgen oqý aqysyna sa­baq, oqýlyqtar, tamaq jáne mektep formasy kiredi. Mektep formasynyń ózi sabaqqa jáne sportqa kıetini dep birnesheýi beriledi. Keı mektepte tipti ustaıtyn sómkeńe deıin alyp, qýanyp qalasyń.

Balasyn bul mektepke bergen ata-ananyń oıynda, keıin balany shetelge oqýǵa jiberý de bolýy ábden múmkin. Degenmen bul úshinshi toptaǵy mektepterde aǵylshyn tilin berý sapasy ortasha, memlekettik mektepterden kóp aıyrmashylyǵy joq. Pándi sheteldik muǵalimder­diń ótkizýi sırek. Onyń ózinde kóbinde aksent estiledi, ári damýshy elderden jumys izdep kelgen muqtaj jan ekeni sezilip qalady.

Qarajattan qysylmaıtyn, ózimizdiń elde júrip-aq bala­synyń halyqaralyq deńgeıde sapaly bilim alýyn qalaıtyn ata-ana tórtinshi toptaǵy mektepterge nazar aýdarsa bolady. Baǵasy 9 mıllıonnan asatyn mektepterdegi muǵalim­niń biliktiligi de, ózin ustaýy da erekshe. Tańnan keshke deıin bala mektepte bolsa, janynda pedagogıkalyq bilim men úl­ken táji­rıbesi bar muǵalimder júredi.

Bul toptaǵy mektepterdiń sany qatty kóp te emes. Byltyr so­lardyń qataryna Brıtan bilim berý júıesimen sabaq beretin «Ardingly» mektebi de qosyldy. Mektepke túsý úshin de emtıhan tapsyrý kerek. Muǵalimderdiń bilim sa­la­syndaǵy tájirıbesi sol alǵashqy synaqtan-aq baı­qa­lady. Áıteýir ótkize salý, ala salý emes, orta qalyptastyrý úshin janashyrlyq pen jaýap­ker­shilik baryn sezinesiz. Mek­tep ujymy adamı qundy­lyq­­tarǵa kóp kóńil bóledi. My­saly, ár aptaǵa adaldyq, jaýap­kershilik sııaqty belgili bir ta­qyryp qoıylady. Apta so­ńynda dál sol qasıet boıynsha ózin keremet kórsetken bala mindetti túrde marapattalady. Oqýshylar bir-birine qyzyǵa otyryp, bilim jaǵynan únemi jarysqa túsedi.

Joǵaryda atalǵan mektepte bilim naryǵyna kirý de satylap bastaldy. Alǵashqyda 1-6-synyp oqýshylary qabyldansa, bıyl 7-8-synyp oqýshylary­na qabyldaý jarııalanǵanyn oqydyq. Aldaǵy ýaqytta taǵy da joǵary synyptar qospaq nıetteri bar. Buryn toıhana sa­lyp jarysqan aǵaıyn, qa­zir mektep ǵımarattaryn za­manǵa saı etip salýda jarysqa tús­ken sııaqty. Joǵaryda atal­ǵan mek­tep basshylyǵyna biz osy suraq­ty da qoıdyq. Olar­dyń sol jaǵa­laý­daǵy Uly dala kóshesinen jańa ǵımarat sa­lyp jatqanyn estidik. Mek­tep aýmaǵyna kampýs ta salyn­­baqshy eken. Ol bas­qa óńir­lerdegi oqýshylarǵa Asta­na­da turyp oqýǵa múmkindik be­­redi. Bul josparmen de mu­qııat ta­nys­tyq ta, basqa jeke mek­tepter­ge de úlgi etýge bolady eken destik.

«Ardingly» mektebiniń osy tórtinshi toptaǵy basqa mektepterden eń basty aıyr­ma­shy­lyǵy, munda balalardyń bo­ıyna qazaq­tyń ulttyq qun­dylyqtaryn sińirý, sondaı-aq olardyń qazaq tilinde erkin sóı­leýlerine múmkindik tý­dyrý baǵytynda birqatar is-shara jasalyp otyr. Oqý­shy­lar ózara aǵylshynsha sóılesse de, Qazaqstannyń Ánuranyn da, ulttyq merekelerin de biledi, eshbirin qaldyrmaı atap ótedi.

Bul – meniń kópbalaly ana retinde kórgen, bilgenimnen jazylyp otyrǵan aqparat. Basqa dúnıege únemdesek te, elimizdiń bolashaǵyn osy balalardyń quratynyn eskerip, bilimge ınvestısııa retinde qaraǵan ózime durys sııaqty.

Ásem JÚSIPBEK,

halyqaralyq saýda jáne quqyq mamany