Eki márte Keńes Odaǵynyń Batyry Talǵat Bıgeldınov atyndaǵy Áýe qorǵanysy kúshteriniń áskerı ınstıtýty elimizdegi áskerı ushqyshtar jáne ushaqtar men tikushaqtarǵa tehnıkalyq qyzmet kórsetetin mamandar daıarlaıtyn birden-bir joǵary oqý orny bolyp tabylady. Bul áskerı joǵary oqý ornyn qarapaıym halyqtyń qyrandar qanattanatyn uıa dep ataýy da sondyqtan. Biz osy ınstıtýttyń bastyǵy, polkovnık Marat Botınge jolyǵyp, áńgimelesken edik.
– Marat Torǵaıuly, ózińiz basqaratyn joǵary oqý ornynyń ótkeni men búginin sabaqtastyra áńgimeleseńiz.
– Dana halqymyz «О́tkensiz búgin joq» dep beker aıtpaǵan ǵoı. Bizdiń joǵary oqý ornynyń otyz jyldan astam ótken joly, ózindik tarıhy bar. O basta, sonaý 1974 jyly Aqtóbe joǵary azamattyq avıasııalyq ushqyshtar ýchılıshesi bolyp qurylǵan. Onyń qabyrǵasynan myńdaǵan azamattyq avıasııa ushqyshtary daıarlanyp shyǵyp, sol kezdegi KSRO-nyń túkpir-túkpirinde eńbek etkeni belgili. Al 1994 jyly osy ýchılıshe bazasynda áskerı-áýe kúshteri fakýlteti ashyldy. Eki jyl ótkennen keıin eki márte Keńes Odaǵynyń Batyry Talǵat Bıgeldınov atyndaǵy Aqtóbe joǵary áskerı avıasııalyq ýchılıshesi bolyp qaıta quryldy, 2003 jyldan bastap Áýe qorǵanysy kúshteriniń áskerı ınstıtýty boldy.
Elbasy – Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly Kúshteriniń Joǵarǵy Bas qolbasshysy Nursultan Nazarbaevtyń alǵa qoıǵan maqsattaryna sáıkes armııa kásibı, osy zamanǵy ozyq tehnıkalarmen jáne qarý-jaraqtarmen jaraqtandyrylǵan, elimizdiń áskerı jáne ulttyq qaýipsizdigin qamtamasyz etýde kez kelgen mindetterdi oryndaýǵa qabiletti bolýy tıis. Qazirgi tańdaǵy Qarýly Kúshterdegi zamanaýı ushaqtar men tikushaqtardyń qurylymynyń kúrdeliligi avıasııa mamandarynan joǵary ushý tehnıkasyn, tereń ınjenerlik bilimdi, áýe shabýyldary men bombalaýdy saýatty júrgizýdi, ushý apparattarynyń barlyq tetikterin saýatty paıdalanýdy talap etedi. Instıtýt qabyrǵasynda kýrsanttardy osyǵan úıretedi, sheberlikterin shyńdaıdy. Bizdiń ınstıtýttyń negizgi mindetteri – elimizdiń Qarýly Kúshteri áýe qorǵanysy salasyna bilikti ofıser kadrlaryn daıarlaý, olardyń áskerı teorııany, qoǵamdyq ǵylymdardy ıgerýine, qarý-jaraq, avıasııalyq áskerı tehnıkanyń máselelerin jetik bilýine jaǵdaı jasaý, oqý-tárbıelik úrdisti jetildirý, ǵylymı-zerttemeler júrgizý, oqý, materıaldyq jáne áleýmettik-turmystyq bazany damytý men jetildirý bolyp tabylady.
– Instıtýt qandaı mamandyqtar boıynsha mamandar daıarlaıdy? Joǵary oqý ornynyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy, professorlyq-oqytýshylar quramy oǵan múmkindik bere me?
– Oryndy suraq. Búgingi kúni joǵary oqý orny toǵyz mamandyq boıynsha tek Qorǵanys mınıstri áýe qarýly kúshteri úshin ǵana emes, QR IIM jáne QR UQK Shekara qyzmeti avıasııasyna kadrlar daıarlaıdy. Instıtýttan kýrsanttar komandalyq-taktıkalyq maıdandyq, armııalyq, áskerı-kóliktik, shtýrmandyq taktıkalyq avıasııa, komandalyq taktıkalyq avıasııany jaýyngerlik basqarý, avıasııalyq qarý-jaraq, avıasııalyq radıoelektrondy jabdyqtar, avıasııalyq jabdyqtar, ushaqtardy, tikushaqtardy, kólik ushaqtaryn paıdalaný boıynsha mamandyqtar alyp shyǵady. Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly Kúshteri Joǵarǵy Bas qolbasshysynyń jáne Qorǵanys mınıstriniń turaqty qoldaýy nátıjesinde áskerı ınstıtýttyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy jyldan-jylǵa nyǵaıa túsýde. Búgingi tańda bizde oqý-zerthanalyq korpýstarymyz, jattyǵý jáne mádenı demalý ortalyqtary, ashana, jataqhana jáne medısınalyq pýnkt, sondaı-aq, oqý aerodromy, birikken qondyrý aerodromy bar. Ekinshi, úshinshi jáne tórtinshi kýrstarda ushý fakýltetiniń kýrsanttaryn ushýǵa daıyndaý Aqtóbe aerodromynda «L-39» ushaǵynda, al, Hlebodar aerodromynda «Mı-8MT» tikushaǵynda júrgiziledi. Sońǵy kýrstyń kýrsanttaryna josparlanǵan ushýlar 80 saǵatty quraıdy. Olar Balqash, Qaraǵandy, Astana jáne Almaty qalalarynda áskerı taǵylymdamadan ótedi. Áýe qorǵanysy Qarýly Kúshteriniń áskerı ınstıtýty qabyrǵasynan osy kezge deıin 1700-den astam túlek túlep ushty. Instıtýt 2007 jyldan bastap elimizge ǵana emes, Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymyna múshe elderge de mamandar daıarlaýda.
Qazir joǵary oqý ornynda 500-den astam kýrsant oqıdy. Olarǵa bir ǵylym doktory, 12 ǵylym kandıdaty jáne 30-dan astam akademııalyq bilimi bar ustazdar men magıstrler sabaq beredi. Kýrsanttardy teorııalyq oqytý 12 kafedrada júzege asyrylady. Esepteý ortalyǵy, oqý sheberhanalary, avıasııa tehnıkalarynyń oqý murajaıy, baspahana, ǵylymı-zertteý bólimi kýrsanttarǵa qyzmet etedi. Sondaı-aq, bizdiń áskerı joǵary oqý ornynda kýrsanttardyń ushý oqýlaryn qamtamasyz etetin avıasııalyq jáne tikushaq eskadrılıasy, avıasııa tehnıkasyn ushýǵa daıyndaıtyn ınjenerlik-tehnıkalyq qyzmet jumys isteıdi. Jalpy, bizdiń túlekterimiz Qazaqstan Respýblıkasynyń Qarýly Kúshteriniń qatarynda, Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń shekara qyzmetiniń avısııalyq bólimderinde, Ishki ister mınıstrligi Tótenshe jaǵdaılar komıtetiniń bólimshelerinde abyroıly qyzmet etýde. Bizdiń túlekterimizdiń arasynda elimizge belgili adamdar kóptep sanalady. Basqasyn aıtpaı-aq, Halyq Qaharmany, Qazaqstannyń ǵaryshker-ushqyshy Talǵat Musabaevty aıtsaq ta jetkilikti bolar.
– Astanada ótetin Uly Jeńistiń 70 jyldyǵyna arnalǵan áskerı sherýge sizdiń ınstıtýt atsalysady eken dep estidik. Sol jaıynda birer sóz aıta ketseńiz.
– Iá, Astanada ótetin áskerı sherýge bizdiń ınstıtýttyń 200-den astam kýrsanttary men ofıserleri qatysady. Sherýge qatysatyndar qatań irikteýden ótti. Onda kóp jaǵdaılar esepke alyndy. Kýrsanttyń tártibinen bastap oqýyna deıin nazarǵa alyndy. Bir aıdaı daıyndyq jasadyq. Olar Uly Jeńis merekesiniń saltanatynyń sánin keltiredi, saptan ádemi ótedi degen senim mol. Búgingi múmkindikti paıdalanyp, Uly Otan soǵysy ardagerlerin, jalpy, qazaqstandyqtardy jáne ınstıtýt ujymyn Otan qorǵaýshy kúnimen jáne Uly Jeńistiń 70 jyldyǵymen quttyqtaımyn. Beıbit ómir, zor densaýlyq, baıandy baqyt tileımin.
Áńgimelesken Satybaldy Sáýirbaı, «Egemen Qazaqstan».
Aqtóbe oblysy.
– Marat Torǵaıuly, ózińiz basqaratyn joǵary oqý ornynyń ótkeni men búginin sabaqtastyra áńgimeleseńiz.
– Dana halqymyz «О́tkensiz búgin joq» dep beker aıtpaǵan ǵoı. Bizdiń joǵary oqý ornynyń otyz jyldan astam ótken joly, ózindik tarıhy bar. O basta, sonaý 1974 jyly Aqtóbe joǵary azamattyq avıasııalyq ushqyshtar ýchılıshesi bolyp qurylǵan. Onyń qabyrǵasynan myńdaǵan azamattyq avıasııa ushqyshtary daıarlanyp shyǵyp, sol kezdegi KSRO-nyń túkpir-túkpirinde eńbek etkeni belgili. Al 1994 jyly osy ýchılıshe bazasynda áskerı-áýe kúshteri fakýlteti ashyldy. Eki jyl ótkennen keıin eki márte Keńes Odaǵynyń Batyry Talǵat Bıgeldınov atyndaǵy Aqtóbe joǵary áskerı avıasııalyq ýchılıshesi bolyp qaıta quryldy, 2003 jyldan bastap Áýe qorǵanysy kúshteriniń áskerı ınstıtýty boldy.
Elbasy – Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly Kúshteriniń Joǵarǵy Bas qolbasshysy Nursultan Nazarbaevtyń alǵa qoıǵan maqsattaryna sáıkes armııa kásibı, osy zamanǵy ozyq tehnıkalarmen jáne qarý-jaraqtarmen jaraqtandyrylǵan, elimizdiń áskerı jáne ulttyq qaýipsizdigin qamtamasyz etýde kez kelgen mindetterdi oryndaýǵa qabiletti bolýy tıis. Qazirgi tańdaǵy Qarýly Kúshterdegi zamanaýı ushaqtar men tikushaqtardyń qurylymynyń kúrdeliligi avıasııa mamandarynan joǵary ushý tehnıkasyn, tereń ınjenerlik bilimdi, áýe shabýyldary men bombalaýdy saýatty júrgizýdi, ushý apparattarynyń barlyq tetikterin saýatty paıdalanýdy talap etedi. Instıtýt qabyrǵasynda kýrsanttardy osyǵan úıretedi, sheberlikterin shyńdaıdy. Bizdiń ınstıtýttyń negizgi mindetteri – elimizdiń Qarýly Kúshteri áýe qorǵanysy salasyna bilikti ofıser kadrlaryn daıarlaý, olardyń áskerı teorııany, qoǵamdyq ǵylymdardy ıgerýine, qarý-jaraq, avıasııalyq áskerı tehnıkanyń máselelerin jetik bilýine jaǵdaı jasaý, oqý-tárbıelik úrdisti jetildirý, ǵylymı-zerttemeler júrgizý, oqý, materıaldyq jáne áleýmettik-turmystyq bazany damytý men jetildirý bolyp tabylady.
– Instıtýt qandaı mamandyqtar boıynsha mamandar daıarlaıdy? Joǵary oqý ornynyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy, professorlyq-oqytýshylar quramy oǵan múmkindik bere me?
– Oryndy suraq. Búgingi kúni joǵary oqý orny toǵyz mamandyq boıynsha tek Qorǵanys mınıstri áýe qarýly kúshteri úshin ǵana emes, QR IIM jáne QR UQK Shekara qyzmeti avıasııasyna kadrlar daıarlaıdy. Instıtýttan kýrsanttar komandalyq-taktıkalyq maıdandyq, armııalyq, áskerı-kóliktik, shtýrmandyq taktıkalyq avıasııa, komandalyq taktıkalyq avıasııany jaýyngerlik basqarý, avıasııalyq qarý-jaraq, avıasııalyq radıoelektrondy jabdyqtar, avıasııalyq jabdyqtar, ushaqtardy, tikushaqtardy, kólik ushaqtaryn paıdalaný boıynsha mamandyqtar alyp shyǵady. Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly Kúshteri Joǵarǵy Bas qolbasshysynyń jáne Qorǵanys mınıstriniń turaqty qoldaýy nátıjesinde áskerı ınstıtýttyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy jyldan-jylǵa nyǵaıa túsýde. Búgingi tańda bizde oqý-zerthanalyq korpýstarymyz, jattyǵý jáne mádenı demalý ortalyqtary, ashana, jataqhana jáne medısınalyq pýnkt, sondaı-aq, oqý aerodromy, birikken qondyrý aerodromy bar. Ekinshi, úshinshi jáne tórtinshi kýrstarda ushý fakýltetiniń kýrsanttaryn ushýǵa daıyndaý Aqtóbe aerodromynda «L-39» ushaǵynda, al, Hlebodar aerodromynda «Mı-8MT» tikushaǵynda júrgiziledi. Sońǵy kýrstyń kýrsanttaryna josparlanǵan ushýlar 80 saǵatty quraıdy. Olar Balqash, Qaraǵandy, Astana jáne Almaty qalalarynda áskerı taǵylymdamadan ótedi. Áýe qorǵanysy Qarýly Kúshteriniń áskerı ınstıtýty qabyrǵasynan osy kezge deıin 1700-den astam túlek túlep ushty. Instıtýt 2007 jyldan bastap elimizge ǵana emes, Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymyna múshe elderge de mamandar daıarlaýda.
Qazir joǵary oqý ornynda 500-den astam kýrsant oqıdy. Olarǵa bir ǵylym doktory, 12 ǵylym kandıdaty jáne 30-dan astam akademııalyq bilimi bar ustazdar men magıstrler sabaq beredi. Kýrsanttardy teorııalyq oqytý 12 kafedrada júzege asyrylady. Esepteý ortalyǵy, oqý sheberhanalary, avıasııa tehnıkalarynyń oqý murajaıy, baspahana, ǵylymı-zertteý bólimi kýrsanttarǵa qyzmet etedi. Sondaı-aq, bizdiń áskerı joǵary oqý ornynda kýrsanttardyń ushý oqýlaryn qamtamasyz etetin avıasııalyq jáne tikushaq eskadrılıasy, avıasııa tehnıkasyn ushýǵa daıyndaıtyn ınjenerlik-tehnıkalyq qyzmet jumys isteıdi. Jalpy, bizdiń túlekterimiz Qazaqstan Respýblıkasynyń Qarýly Kúshteriniń qatarynda, Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń shekara qyzmetiniń avısııalyq bólimderinde, Ishki ister mınıstrligi Tótenshe jaǵdaılar komıtetiniń bólimshelerinde abyroıly qyzmet etýde. Bizdiń túlekterimizdiń arasynda elimizge belgili adamdar kóptep sanalady. Basqasyn aıtpaı-aq, Halyq Qaharmany, Qazaqstannyń ǵaryshker-ushqyshy Talǵat Musabaevty aıtsaq ta jetkilikti bolar.
– Astanada ótetin Uly Jeńistiń 70 jyldyǵyna arnalǵan áskerı sherýge sizdiń ınstıtýt atsalysady eken dep estidik. Sol jaıynda birer sóz aıta ketseńiz.
– Iá, Astanada ótetin áskerı sherýge bizdiń ınstıtýttyń 200-den astam kýrsanttary men ofıserleri qatysady. Sherýge qatysatyndar qatań irikteýden ótti. Onda kóp jaǵdaılar esepke alyndy. Kýrsanttyń tártibinen bastap oqýyna deıin nazarǵa alyndy. Bir aıdaı daıyndyq jasadyq. Olar Uly Jeńis merekesiniń saltanatynyń sánin keltiredi, saptan ádemi ótedi degen senim mol. Búgingi múmkindikti paıdalanyp, Uly Otan soǵysy ardagerlerin, jalpy, qazaqstandyqtardy jáne ınstıtýt ujymyn Otan qorǵaýshy kúnimen jáne Uly Jeńistiń 70 jyldyǵymen quttyqtaımyn. Beıbit ómir, zor densaýlyq, baıandy baqyt tileımin.
Áńgimelesken Satybaldy Sáýirbaı, «Egemen Qazaqstan».
Aqtóbe oblysy.
