2020 jyl kez kelgen halyqaralyq saýda júıesi qysqa merzimde kúrt buzylýy múmkin ekenin kórsetti. Kútpegen jaǵdaıda qalaı ash qalmaýǵa bolatynyn zerttegen Germanııanyń Gettıngen jáne Ulybrıtanııanyń Edınbýrg ýnıversıtetteriniń ǵalymdary elderdiń óz halqyna belgili bir mólsherde kalorııa berý ǵana emes, sonymen birge aqýyz, maı, kómirsýmen teńgerimdi tamaqtandyrý qabiletin de negizge alǵan. Dúnıejúzilik tabıǵat qory ázirlegen Livewell dıetasy jeti túrli azyq-túlik tobyn qamtıdy. Oǵan: jemis, kókónis, burshaq daqyldary, jańǵaqtar men tuqymdar toby, krahmaldy taǵamdar, balyq jáne teńiz ónimderi, et pen sút kiredi. Gaıana osy sanattardyń barlyǵynda óz qoly óz aýzyna jetetin jalǵyz memleket ekeni anyqtaldy. Kishkentaı ǵana el óz tarıhynda kóp qıynshylyqty bastan ótkergen. Keıin eleýli sharalar qabyldap, eńsesin tiktegen soń elge ákele alǵan nárseniń bárin egip, ósire bastaıdy. Gaıana klımatynyń ekvatorlyq sıpatqa ıe bolýy da adam densaýlyǵy úshin mańyzdy barlyq daqyldyń gúldenýine qolaıly eken.
Sondaı-aq oǵan jeti toptyń altaýynyń ishki qajettilikterin jaba alatyn Qytaı men Vetnam jaqyndaǵan. Bul rette álemniń árbir jetinshi eli ǵana kem degende bes sanat boıynsha jetkilikti azyq-túlik óndiredi. Al alty elde – Aýǵanstan, BAÁ, Irak, Makao, Katar jáne Iemende ózderin qamtamasyz ete alatyn birde-bir azyq-túlik toby joq. Ǵylymı jumystyń avtorlary ekonomıkalyq odaqtar aıasyndaǵy kórinis te osyǵan uqsas ekenin jazady. Mysaly, Parsy shyǵanaǵy arab memleketteriniń yntymaqtastyq keńesinde jetkilikti ónim – et qana. Batys Afrıka men Karıb basseınindegi birlestikter azyqtyń tek eki sanatyn qajetti kólemde shyǵarady. Elderdiń birde-bir odaǵy ózin kókónispen jabdyqtaı almaıdy. Tapshylyqty toltyrýdyń negizgi joly – halyqaralyq saýda bolsa, onyń da osal tusy bar: kóp el bir ımporttyq serikteske 50%-dan asa táýeldi.
Sondyqtan zertteýshiler atap ótkendeı, halyqaralyq yntymaqtastyqty nyǵaıtyp qana qoımaı, saýda baılanystaryn keńeıtý de mańyzdy. Bul turaqty azyq-túlik júıelerin qurý jáne uzaq merzimdi keleshekte halyqtyń densaýlyǵyn saqtaý úshin qajet.
