Memlekettiń aldynda turǵan mańyzdy mindettiń biri – óskeleń urpaqtyń sapaly bilim alýyn, jan-jaqty damýyn jáne qaýipsiz ortada ósýin qamtamasyz etý. Prezıdenttiń tapsyrmasyna sáıkes 2021 jyldan bastap balalarǵa qosymsha bilim berý júıesin jetildirý jumystary qolǵa alynyp, memleket tarapynan qarjylandyryla bastady. Sonyń nátıjesinde búginge deıin 1,5 mıllıonnan astam bala sport seksııasyna, shyǵarmashylyq úıirmeler men túrli damytýshy kýrstarǵa tegin qatysý múmkindigine ıe boldy. Alaıda 4 jyldan beri júzege asyp kele jatqan jobada tizimdegi balalardyń joǵalyp ketýi, bala sanynyń qoldan kóbeıtilýi, tehnıkalyq, sanıtarlyq talaptardyń saqtalmaýy, kásibı biliktiligi joq mamandardyń sabaq ótkizýi sekildi kemshilikter anyqtalǵan. Osy máselelerdi sheshý úshin bilim salasynda qosymsha biryńǵaı elektrondy vaýcher júıesin engizý týraly sheshim qabyldanǵan.
«Kezektiliktiń ashyq bolmaýy, ótinimderdiń qaıtalanýy, uıymdardyń tizimi shekteýli bolýy, keıbir jerlerde kórsetiletin qyzmetterdiń sapasyna baqylaýdyń bolmaýy sııaqty máselelerdi ata-analar jıi aıtady. Sonymen qatar tıimsiz shyǵyndar, qamtý kórsetkishiniń tómendigi, memlekettik tapsyrysty bólý kezinde formaldy qaraý jaǵdaılary da anyqtalyp jatyr. Osyndaı máseleler zamanaýı júıege kóshýdi qajet etti. Osyǵan oraı qosymsha bilim salasyn vaýcherlik qarjylandyrýdy engizý týraly sheshim qabyldandy», dedi Oqý-aǵartý birinshi vıse-mınıstri Maıra Meldebekova.
Qanatqaqty jobany alǵashqylardyń biri bolyp júzege asyratyn óńirlerdiń qatarynda Shymkent qalasy da bar. Qala ákiminiń orynbasary Sársen Abaıuly buǵan deıin de balabaqsha salasynda vaýcherlik júıeni engizý arqyly oń nátıjelerge qol jetkizgenin aıtady. «Vaýcherlik júıeniń tıimdi ekeni buǵan deıin dáleldendi. Máselen, balabaqsha salasyna osy tetik arqyly ózgeris engizdik. Sonyń nátıjesinde kezekte turǵan balalar sany 50 myńnan 30 myńǵa deıin azaıdy. О́ıtkeni kezekte 2 jasqa deıingi balalar da turǵan. Júıe bárin rettedi. Dál osy sııaqty vaýcherlik mehanızm qosymsha bilim salasyndaǵy kemshilikterdi joıady», dedi ol.
Odan bólek, jańa joba Astana, Qaraǵandy, Atyraý, Aqtóbe, Qyzylorda qalalarynda iske qosylady. «Jańa modelde barlyq qyzmet kórsetýshiler óz qyzmetiniń zańǵa sáıkestigin dáleldeı otyryp memlekettik tapsyrys alýǵa múmkindik alady. Sıfrlyq platformada barlyq qujat tirkelip, monıtorıng komıssııasy naqty tekseris júrgizedi. Sonymen qatar kezek júıesi áleýmettik sanattarǵa bólinedi. Burynǵydaı oryn aýystyrý nemese artqa shegerý bolmaıdy. Osy arqyly ádildik pen ashyqtyqty qamtamasyz etemiz», deıdi Maıra Turǵanbaıqyzy.
Birinshi vıse-mınıstrdiń aıtýynsha, jańa júıeniń basty ereksheligi – vaýcher naqty qyzmet kórsetilgen jaǵdaıda ǵana tólenedi. Iаǵnı qarjylandyrý bala naqty úıirmege qatyssa ǵana beriledi. Bul jalǵan esep pen qaǵaz júzindegi qatysýdy joıady. Sonymen qatar ata-ana burynǵy provaıderdi eshqandaı qujatsyz aýystyra alady. Vaýcher baǵasy burynǵydaı biryńǵaı AEK mólsherine baılanbaıdy. Jergilikti atqarýshy organdar óz óńiriniń ereksheligin eskerip, jeke normatıv bekitedi. Jalǵa alý baǵasy, kommýnaldyq tólemder, ınfraqurylym múmkindikteri sııaqty faktorlar eskeriledi.
Sonymen qatar Oqý-aǵartý mınıstrliginiń málimetinshe, júıede tirkeýde turǵanymen, sabaqqa qatyspaǵan 8000-nan astam balanyń deregi anyqtalǵan. Al qanatqaqty joba boıynsha balalardyń úıirmege qatysyp-qatyspaǵanyn anyqtaý úshin arnaıy sıfrlyq júıe engiziledi. Barlyq jeke málimet Ulttyq bilim bazasynda saqtalady. Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi vıse-mınıstri Rostıslav Konıashkınniń aıtýynsha, balalardyń jeke deregi memlekettik bazada saqtalatyndyqtan olarǵa eshqandaı qaýip tónbeıdi. «Jańa sıfrlyq júıe arqyly balalardyń úıirmeler men seksııalarǵa qatysýy avtomatty túrde tirkeledi. Bul – qarjylandyrýdyń ádiletti jáne naqty júzege asýyna jol ashady. Eń bastysy – balalardyń jeke deregi tolyqtaı qorǵalady. Barlyq aqparat Ulttyq bilim bazasynda bolady. Bul – memlekettik ári tekserýden ótken qaýipsiz júıe. Ata-analar balasynyń deregi men úıirmege qatysýyn ashyq ári yńǵaıly túrde qadaǵalaı alady», dedi ol.
Jańa vaýcherlik júıe aıasynda balalarǵa qosymsha bilim beretin kásipkerler men uıymdarǵa qoıylatyn talaptar da kúsheıtilmek. Oqý-aǵartý mınıstrliginiń resmı málimetinshe, buǵan deıingi tekseris kezinde 164 seksııada sabaqtardyń sanıtarlyq talapqa sáıkes emestigi anyqtalǵan. Densaýlyq saqtaý mınıstrligi Sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq baqylaý komıtetiniń tóraǵasy – Bas memlekettik sanıtarlyq dárigeri Sarhat Saǵyntaıqyzynyń aıtýynsha, endi úıirme nemese seksııa ashyp, memlekettik tapsyrys negizinde jumys isteımin degen kez kelgen uıym aldymen sanıtarlyq jáne tehnıkalyq talaptarǵa tolyq saı bolýǵa tıis. Bul – balalardyń qaýipsiz ortada damýy úshin qabyldanǵan basty sharttardyń biri. «Jobaǵa sanıtarlyq jáne tehnıkalyq talaptarǵa tolyq sáıkes keletin kásipkerler ǵana qosylady. Árbir ótinim muqııat qaralady. Tekserýden ótpegen mekemeler júıege tirkelmeıdi. Al burynnan jumys istep jatqan provaıderler monıtorıng nátıjesine qaraı irikteledi. Eger olardyń qyzmeti talapqa saı emes dep tanylsa, olarǵa 2 aı ýaqyt beriledi. Osy ýaqyt ishinde kórsetilgen kemshilikterdi túzetip, qaıtadan monıtorıngten ótýge múmkindik bar», dedi ol.
Buǵan deıingi júıe boıynsha ár balaǵa bir ýaqytta 1 sporttyq jáne 1 shyǵarmashylyq úıirmege qatysý múmkindigi berilgen bolatyn. Iаǵnı eki baǵytty qatar alyp júrýge ruqsat etilgen. Buryn tirkelip úlgergen balalar osy múmkindikti saqtap, eki úıirmege birdeı qatysýdy jalǵastyra alady. Alaıda jańa engizilip otyrǵan vaýcherlik júıe boıynsha endi ár bala 1 úıirmeni ǵana tańdaı alady. Maıra Meldebekovanyń aıtýynsha, bul kezekte turǵan balalardy tezirek qamtý maqsatynda jasalyp otyr.
Astana qalasy ákimdigi de qanaqaqty jobany júzege asyrýǵa belsendi kirisip jatyr. Qala ákiminiń orynbasary jobanyń ashyqtyq pen keri baılanys qaǵıdattaryna súıenetinin atap ótti. Eset Berikulynyń aıtýynsha, barlyq taraptyń pikiri eskerilip, jumys barysyna naqty ózgerister engizilip otyrǵan. «Qanatqaqty jobany iske asyrý kezinde ártúrli taraptyń pikirin eskerdik. Bekitilgen birikken buıryq óziniń ıkemdiligimen jáne ashyqtyǵymen erekshelenedi. Buǵan dálel qanatqaqty jobany bastaýǵa deıin merdigerlermen, qyzmet kórsetýshi uıymdarmen onnan astam kezdesý ótkizip, olardyń usynys-pikirlerin jınadyq. Osy negizde arnaıy jumys toby quryldy. Oqý-aǵartý, Týrızm jáne sport, Mádenıet jáne aqparat mınıstrlikterimen birlese otyryp, ortalyq organdarmen birge naqty suraqtarǵa jaýap berip, normatıvtik qujattarǵa qajetti ózgerister engizdik», dedi ol.
Qala ákimi orynbasarynyń aıtýynsha, alǵashynda buıryqta bir ǵana ulttyq oıyn kórsetilgen edi. Alaıda usynystar negizinde onyń qatary artyp, búginde toǵyzqumalaq, asyq atý, dástúrli sadaq atý sekildi úsh túrli ulttyq oıyn engizilgen. «Bizge júzden astam suraq kelip tústi. Onyń basym bóligine naqty jaýap berilip, sheshimder qabyldandy. Bul júıeniń tiri mehanızm ekenin kórsetedi. Jumysty ata-analarmen, kásipkerlermen, qyzmet kórsetýshilermen birlese otyryp jalǵastyramyz», dedi E. Berikuly.
Sonymen qatar Oqý-aǵartý birinshi vıse-mınıstri de barlyq taraptyń pikiri eskeriletinin atap ótti. «Jańa model – tehnıkalyq jańǵyrtý ǵana emes, júıeni ashyqtyqqa, ádilettilik pen ıkemdilikke baǵyttalǵan túbegeıli ózgeris. Biz barlyq múddeli taraptardyń usynystaryn jınap jatyrmyz. Qajet bolsa, qaıta qarap, júıege ózgeris engizýge daıynbyz», dedi Maıra Meldebekova.
