Aıtpaqshy, tulpar dep otyrǵanymyz – jylqy tuqymy emes. Bul – avtokólik. Ádettegi teńeýdi jabystyrdyq. «Temir tulpar». Biz biletindeı, Shıeli ǵana emes, Qyzylorda oblysy aýyl sharýashylyǵynda san jyl boıy sapaly nátıje kórsetken «Aqmaıa» sharýa qojalyǵy byltyr jyl sońynda óz ozattaryn tórge shyǵarǵany bar. Eń úzdikterine taǵy kólik berdi. Ozat nátıjege jetken jumysshylaryna barlyǵy 12 mln teńge syıaqysy da bar. Áıteýir qojalyq tóraǵasy Dáýlet Jumbekov aǵamyz Táýelsizdik kúni men Jańa jyl merekesi ortasynda óz dıqandaryn osylaı áspettep jatatynyna kóz áldeqashan úırenip qalǵan edi.
Ulý jyly 1300 gektar Syr salysyn ekken «Aqmaıa» qojalyǵynyń óz qambasyna 5600 tonnadan astam kúrish quıǵanyn estidik. Egin egýden «Eńbek erin» kóp shyǵarǵan sol burynǵy Avangard, búgingi Aqmaıa aýylynyń óz ishindegi eldik sharalardyń basty demeýshisi de – osy sharýashylyq. Aýyl ishindegi toı-qýanysh, Qudaıy jolyny aıtpaǵanda, Naýryz hám Jańa jyl, Analar merekesi, Qarttar men Ustazdar kúni, «Mektepke jol» aksııasy, tipti jekeleı turǵyndarǵa demeýshiliktiń basy-qasynda júredi. Tóraǵanyń ózi oblystyq máslıhat depýtaty bolsa, sol Shıeliniń ózindegi kóp jumysqa qarjylaı qoldaý beretin. Endi, mine, jalpy somasy 16 mln teńgege sharýashylyqtyń úsh dıqany sý jańa kólik mindi. Olar – zveno jetekshisi Sáýlebek Altaı, mehanızatorlar Beısenbaı Jumaev pen Dosbol Ábdiramanov. Joǵaryda aıtqandaı, jyldaǵy buzylmaǵan úrdis taǵy jalǵasty. Umytpasaq, 2023 jyly da osy aýyldyń úsh dıqany kólik mingen. Nesi bar? Jylda sý tapshylyǵyn tartsa da aqadal eńbeginen tanbaıtyn Syr kúrishshilerine avtokólik emes, odan zoryn mingizse de jarasady emes pe?
«О́z basym osy sharýashylyqta 1983 jyldan bastap jumys istep kelemin. Dáýkeńdi bir kisideı bilemin desem, qatelespespin. Ata-anasy marqum Egembergen ákemiz ben Baltagúl sheshemiz soǵys ýaqytynda týǵan, odan keıingi el aýyrtpalyǵyn bala kúninen bilip ósken, joq pen bardyń qadirin túsinetin jandar edi. Jastaıynan qara jumys istepti. Egemgergen aǵamyz mehanızator bolyp eńbek etti. Dáýlet – shańyraqtaǵy úsh uldyń úlkeni. Jasynda dál osy «Aqmaıa» sharýashylyǵynda jumysshy boldy. Odan soń kombaın júrgizýshisine kómekshi, artynsha ózi K-700 traktoryn júrgizdi. Yjdaǵatty jigitti basshylyq kótermelep, sharýashylyqtyń avtogaraj meńgerýshiligine taǵaıyndady. Naryq zamanynda keıipkerimiz jeke kásipkerlikpen de aınalysty. Toqyraý kezinde halyqtyń turmystyq qajettiligin óteý úshin biraz eńbektendi. Al 2010 jyly «Nurasyl» sharýa qojalyǵyn quryp, jumys júrgize bastady. Artynsha bes jyldan soń qazirgi «Aqmaıa» sharýa qojalyǵynyń basshylyǵyna saılanyp, kúrish ónimdiligin kóbeıtýge kiristi», deıdi «Aqmaıa» sharýashylyǵynyń kúrish brıgadıri Gúlsim Dáribaeva.
Áriptesiniń sózinshe, qazir sharýa qojalyǵyndaǵy aýyl sharýashylyǵy mashınalarynyń 90 paıyzy jańartylǵan. Bári de sheteldik ozyq úlgidegi tehnıka. Ekinshi tyń jańalyq – osy jyly sharýashylyq Qytaıdan kúrish aqtaıtyn dıirmen alyp, ónimdi aýylynan shyǵarýǵa kirisip jatyr.
Al Dáýlet aǵaıdyń ózimen tildeskenimizde, jańa aýyl sharýashylyǵy tehnıkalary qaı daqyldyń bolsyn, ónimdiligin kóbeıtetinin aıtqan edi. Onyń sózinshe, egistikti de zaman talabyna saı jańa tehnologııamen ıgermese, shyǵynǵa tap bolasyń.
«Bıyl 1300 gektar kúrishten bólek, 370 gektarǵa jýyq bıdaıymyzdy ektik. 700 gektar jońyshqamyz bar. Buǵan qosymsha sharýashylyq esebinen aýyldastarǵa 250 gektar jer daıyndadyq. Ondaǵy maqsat – eldegilerdiń qur otyrmaı, baqsha egip, qystyq azyǵyn eńbegimen jınap alsa degen oı. Ekinshi bir jańalyq – kóp jyldan beri kúrish alqabyn lazerlik tegisteýden ótkizip kelemiz. О́ziń bilesiń, bizdiń Syrdarııa sýy tym az. Al kúrishtiń 90 kún boıy sýda turatynyn eskersek, bul daqylǵa mol sý qajet ekeni aıtpasa da túsinikti ǵoı. «Mara» lazerlik tegistegish tehnıkasyn paıdalanamyz. Bul tehnıka ár alqapty tegistep qana qoımaı, sýdyń tegis jatýyna jáne kúrishtiń birkelki ósýine úlken kómegi bar. Bul ónimdilikti arttyrady. Ári sý únemdeýde kómegi kóp. Mysaly, buryn oıly-qyrly ár gektar alqabynda sý árqalaı túsetin. Tómende jatqan kúrish sýǵa bastyǵyp, shirip ketedi. Bolmasa tegis emes alqaptyń kúrishi pisken ýaqytta kombaınnyń egin orýyna kedergisin kóp keltiretin. Qazir mundaı kemshiliktiń bárin joıdyq», deıdi sharýashylyq tóraǵasy.
Tóraǵanyń aıtýynsha, sharýashylyq búginge deıin quny 2 mlrd teńge bolatyn aýyl sharýashylyǵy tehnıkalaryn paıdalanyp keledi. Sondaı-aq kúrish alqabyna tyńaıtqysh pen túrli dárýmen berýde arnaıy alynǵan eki dron paıdaǵa asyp tur. Bul zamanaýı qurylǵylar egistikti aramshóp basýdan saqtap, túrli ósimdik aýrýlarynan qorǵaıtyn dári de shashady.
Búginde «Aqmaıa» sharýashylyǵynda 120 adam jumys isteıdi. Byltyr kúzgi jıym-terimde ortaeseppen gektaryna 45 sentnerge jýyq ónim alyp, mol kúrishti qambaǵa quıdy. Jońyshqa men bıdaıdy da óz ýaqytynda jınady.
«Munyń barlyǵy ózimizde eńbek etken azamattardyń arqasy dep bilemin. Sharýashylyq udaıy el ishindegi áleýmettik máselelermen qatar, aýdandyq keıbir sharalarǵa da demeýshi bolyp keledi. Sondaı-aq qojalyq esebinde 180 bas iri qara bar, qazir saýylǵan sútti Shıelidegi «Arýana» sút ónimderin óndiretin seriktestikke ótkizip kelemiz. Al osy jyly kúrish aqtaý zaýyty men maı syǵý sehyn iske qosamyz», degen edi Dáýlet Jumbekov.
«Qurmet» ordeniniń ıegeri, Shıeli aýdanynyń qurmetti azamaty, oblystyq máslıhat depýtaty Dáýlet Jumbekov óziniń kóp jaqsylyǵynyń jurt bile bergenin qalamaıdy. Degenmen az qamtylǵan otbasylardy únemi qoldaýdan bólek, osy kezge deıin qaramaǵyndaǵy 4 jumysshyǵa baspana alyp bergenin áriptesteri jaıyp saldy. Al ozat atanǵan dıqandaryna, ıaǵnı jatka, kombaın nemese kúrish tasymaldaýshy shoferlerden bólek, mehanızatorlar men brıgadırlerine, kúrishshi-sýshy jigitterine jylma-jyl kezegimen kólik mingizetinin maqalada aıttyq. Tipti jasy úlken qyzmetkerlerine shıpajaıǵa joldama aldyryp beredi eken.
Egin jınaý oıdaǵydaı bitkende Dáýlet aǵamyzdyń «ýh» dep dem alatyny bar. Biraq sol mejeli shaqty mereımen támamdap, jyl aıaǵynda tynystaýǵa az ǵana múmkindik tıedi. Syr boıynda qys mezgili qysqa. Kún jylt etip, jer qaraıa salysymen naýqan qaıta bastalmaı ma? Sol tirshilik naýryz aıynan beri qaraı taǵy qaıtalanǵan. Bıyl da basty maqsat – eseli eńbek etip, buıyrǵan yryzdyq-nesibeni ysyrapsyz jıyp, qambany qyzylmen kómkerip qoıý. Sonda ǵana ala jazdaı tynymsyz eńbek etken jurt ta rıza bolmaq, Jumbekovtiń de kóńili toǵaıady. Paıǵambar jasyna jetken sharýashylyq tóraǵasynyń tyndyrymdy tirligine osylaı kýá bolǵan edik.
Erjan QOJAS,
jýrnalıst
