Áleýmettik qoldaý jalǵasyn tabady

Keshe Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde «Bıýdjetti ońtaılandyrý jáne áleýmettik mindettemelerdi saq­taý týraly» taqyrybynda arnaıy brıfıng ótip, onda Senattyń áleýmettik-mádenı damý jáne ǵylym komı­tetiniń músheleri Álı Bektaev pen Vladımır Red­ko­kashın osy máselelerge qatysty óz oılarymen bólisti. Aldymen sóz alǵan sena­tor Á.Bektaev Úkimettiń ke­ń­eı­­tilgen otyrysynda qabyl­danǵan sheshimder Elbasy N.Á.Na­zarbaevtyń 2014 jylǵy 11 qa­rashada jarııalaǵan halyqqa arnalǵan «Nurly Jol – bolshaqqa bastar jol» atty Joldaýynyń zańdy jalǵasy ekenin erekshe atady. Keńeıtilgen otyrysta Elbasy Úkimet pen jergilikti ákimderge bıýdjetti kóz juma qysqartý emes, al artyq shyǵyndardy yq­sham­­dap ońtaılandyrý arqyly júrgizý jaǵyna ekpin bere otyryp, áleýmettik mindettemelerdi qysqartpaýdy qatań tapsyrǵan. Bul rette depýtat áleýmettik min­dettemelerdi úsh baǵytqa bólip qarastyrýǵa bolarymen bólisti. Onyń birinshisi – jumys oryndaryn saqtaý jáne jalaqylardyń ýaqtyly tólenýimen baılanysty. Halyqty áleýmettik qoldaý jáne turǵyndardy jumyspen qamtý jaǵy da nazardan tys qalmaǵan. Senatordyń aıtýynsha, jumys berýshilermen 19 myńnan astam memorandýmǵa qol qoıylyp, 1 mıllıonnan astam jumys oryndaryn saqtap qalýǵa qol jetkizilgen. Jáne de  jalaqylardyń ýaqtyly tólenýi jergilikti ákimderdiń ja­nynan qurylǵan arnaıy ko­mıssııalardyń baqylaýynda bolyp keledi. Budan basqa, jańadan qabyldanýy tıis bıýdjet jobasynda bilim berý, densaýlyq saqtaý, mádenıet, sport, áleýmettik qorǵaý jáne taǵy basqa salalarda jumys isteıtin 1,5 mıllıonǵa jýyq qyz­metkerlerdiń jalaqysyn saq­taý jáne ýaqtyly tóleý sharalary qarastyrylatyn bolady. Ekinshi baǵyt boıynsha sóz qozǵaǵan Á.Bektaev elimizdegideı áleýmettik qoldaý sharalary kór­shiles birde-bir memlekette joq ekenin alǵa tartty. Qazirgi tańda elimizde  2 mıllıonǵa jýyq adamǵa – zeınetaqy; 560 myńnan astam múmkindigi shekteýli azamatqa – memlekettik áleýmetttik  járdem­aqy; 172 myń asyraýshysy joq azamatqa – memlekettik áleýmettik  járdemaqy; 386 myń jańa týǵan balaǵa – birjolǵy járdemaqy jáne 551 myń 18 jasqa deıingi balaǵa aı saıynǵy memlekettik járdemaqy tólenip keledi. Osy maqsattarǵa barlyǵy 2,6 trıllıon teńge qarastyrylsa, onyń 1,6 trıllıony tek áleýmettik tólemderge baǵyttalady eken. Senatordyń aıtýynsha, respýblıkalyq jáne jergilikti bıýdjetterden bólinetin áleýmettik tólemderdi shamamen 4 mıllıonǵa jýyq adam nemese el halqynyń tórtten biri aı saıyn jáne ýaqtyly alatyn bolady. Úshinshi baǵyt «Jumyspen qamtý-2020 jol kartasy» baǵ­darlamasyna qatysty ekendigin alǵa tartqan senator atalǵan baǵdarlamany keıbir sarapshylar jabý kerek degenge deıin barǵandyǵymen de bólise ketti. Elbasy dúnıejúzindegi bolyp jatqan daǵdarys áseriniń aldyn alý sharalarynyń ishinde bul baǵdarlamanyń mańyzy zor ekendigin jáne ony jalǵastyrý qajettigin aıtqany oryndy boldy, deıdi depýtat.  Jalpy, «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020»  iske asa bastaǵan 2011 jyldan beri 461 myń azamat baǵdarlamamen qamtylyp, olardyń 70 paıyzy turaqty jumysqa ornalastyrylypty.  Taǵy bir belgili bolǵany, 16,1 myń adam shalǵaıdaǵy, bola­shaǵy joq aýyldardan kóshi­rilip, aýyldy jerlerde 4 myń­nan astam áleýmettik jáne ınfra­qurylymdyq nysandar jóndelgen. Jáne de 28,7 myń azamat shaǵyn nesıe alyp, óziniń jeke kásibin ashqan. Sonymen, sońǵy úsh jylda jumyssyzdyq deńgeıi 0,8 paıyzǵa tómendegeni de belgili bolyp otyr. Al jahandyq daǵdarystyń elimiz ekonomıkasyna salqynyn tıgizbeı qoımaıtyndyǵy jóninde sóz qozǵaǵan V.Redkokashın «Nurly Jol» baǵdarlamasynda ınvestısııa tartý, jańa jumys oryndaryn ashý jáne ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damýdy jalǵastyrý jóninde naqty aıtylǵandyǵyn ortaǵa saldy. Onda árbir qazaq­standyqtyń materıaldyq jaǵ­daıyn ári qaraıǵy jaqsartý jaıy jan-jaqty qarastyrylǵan. Asqar TURAPBAIULY, «Egemen Qazaqstan».