Kásiporynnyń alpys jyldyq tarıhy bar. 1965 jyly Kókshetaýda sút óńdeıtin shaǵyn ǵana zaýyt ashylypty. 1993 jyly «Sút» aksıonerlik qoǵamy bolyp qurylǵan. Mine, osy kezden bastap órleý kezeńi bastalady. О́nim túrlerin kóbeıtip, baıytýǵa kóshken. 1999 jyly «Kókshetaý sút zaýyty» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi bolyp qaıta qurylǵan.
Zaýyttyń qaıta jańǵyrýy 2019 jyldan bastaldy. Mine, sol kezde táýligine 50 tonna sút óńdeýge qýaty qaptal jetetin jańa seh iske qosylǵan. Balmuzdaqty ádemilep qaptaý qolǵa alynypty. Muzdatqysh kameralar jańǵyrtylyp, kásiporynnyń sút óńdeý úshin toqtaýsyz jumys isteýine qajetti qurylǵy gazben jumys isteıtin bolǵan. Keıingi úsh jyl ishinde gaz qoımasyn salyp, jańa sý qubyryn paıdalanýǵa berdi. Avtoparkti de jańǵyrtyp, zaýyt ónimin sapaly kúıinde tutynýshyǵa jetkizýge kóńil bólgen. Búginde zaýyt jyl saıyn qala bıýdjetine 95 mln teńge tóńireginde salyq tóleıdi.
Kompanııanyń quramyna Kókshetaýdaǵy sút zaýyty men Soltústik Qazaqstan oblysyna qarasty Aıyrtaý aýdanyndaǵy fılıaly enedi. Sút jınaıtyn, daıyndaý keńseleri jumys isteıdi. Daıyn ónimdi satý da birshama jolǵa qoıylǵan. Bes sehta 50 túrli sút ónimi óndiriledi. Onyń ishinde ıogýrt, sút, maı, qaımaq, aıran, túrik aırany, balmuzdaqtyń birneshe túri jáne ulttyq taǵam qurt pen qospa daıyndalady.
Kásiporyn basshylarynyń aıtýynsha, zaýytty sút ónimderimen qamtýdaǵy kinárat – shıkizat tapshylyǵy. Jazǵy maýsymda kúnine 100 tonnaǵa jýyq sút óńdelse, qysta bul kólem azaıady. Tyǵyryqtan shyǵar jol izdegen kásiporyn basshylary Zerendi aýdanyna qarasty Prırechen selosynda 250 bas saýyn sıyrǵa laıyqtalǵan taýarly sút fermasyn ustap otyr. Kókshetaýdan 300 shaqyrym tóńirektegi eldiń qolyndaǵy túliktiń sútin satyp alýdy uıymdastyrýda. Árıne, ár jerden jınalǵan sút bolǵandyqtan, sapasyna meılinshe kóńil aýdarý kerek.
Aıtpaqshy osy arada tórt túliktiń súmesimen kún kórip otyrǵan aýyldaǵy malsaq aǵaıyn úshin bul istiń tıimdiligin de aıta ketken lázim. Qysy uzaq soltústik óńirde sútin buldap sata almasa, qara mal ustaý tıimsiz. Zaýyt aýyl ahýalyn jaqsartýǵa da birshama septigin tıgizip otyr. Sút sapasyn tekserý úshin ózderiniń zerthanasyn iske qosqan. Bul jerde kún saıyn shıkizattyń jáne daıyn ónimniń sapasy tekseriledi. Zaýyt zerthanasyna Azamat Myrzalın jetekshilik etedi. Shıkizatta da, daıyn ónimde de qylaýdaı aýytqý bolmaýy kerek. Osy kirpik qaqpaı kúzetetin sapa máselesin oń jolǵa qoıý zaýyttyń bar sharýasynyń nátıjeli bolýyna yqpal etip tur.
О́nimdi óndirý bar da, tutynýshyǵa jetkizý bar. Qazir kompanııa 40 avtokólikti paıdalanady. Onyń 18-ine muzdatqysh pen tońazytqysh ornatylǵan. Qalǵan tehnıka shıkizat pen daıyn ónimderdi tasıdy. Bir jaqsysy, zaýytta qol eńbegi barynsha azaıtylǵan. Jumys yrǵaǵy jańa zamanǵy qondyrǵylarmen qamtamasyz etilip, barynsha avtomattandyrylǵan. Máselen, ulttyq ónim óndiretin sehta 17 jumysshy eńbek etedi. Olar syqpa qurtty qolmen daıyndaıdy. Kásiporyn basshylarynyń aıtýynsha, aldaǵy ýaqytta syqpa qurt daıyndaýǵa qajetti qurylǵy satyp alynbaq. Sol kezde ulttyq ónimniń kólemi de molaıady.
Zaýyt ónimderi oblys ortalyǵymen qosa iri eldi mekenderdiń basym kópshiligine jetkizedi. Astana qalasynda 10 saýda orny bar. О́nim ótkizý geografııasy da keńeıgen. Kókshetaýlyqtar daıyndaǵan dámdi Aqtaý, Almaty, Atyraý, Jezqazǵan, Qaraǵandy, Qostanaı, Qyzylorda, Semeı, Taraz, Túrkistan, Ekibastuz qalalarynyń turǵyndary da tatýda.
El tirligine aralasyp, qaıyrymdylyq kórsetý de álmısaqtan dástúrge aınalǵan. «Arlan» hokkeı klýbyna óz ónimderin jetkizip beredi. Kompanııa basshylary ótinish aıtyp kelgen muqtaj jandardyń meselin jyqqan emes. Balalardy qorǵaý kúni 1700 kılo balmuzdaq taratyp, ulttyq rekord ornatqan. Bul ıgilikti is Qazaqstannyń rekordtar kitabyna enipti.
Kókshetaý
