Infografıkany jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
Úkimet otyrysynda Premer-mınıstrdiń orynbasary – Ulttyq ekonomıka mınıstri Serik Jumanǵarın ekonomıkadaǵy qazirgi ahýal týraly, al Ulttyq bank tóraǵasy Tımýr Súleımenov fıskaldyq jáne aqsha-nesıe saıasatyn iske asyrý jóninde, respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýy týraly Qarjy mınıstri Mádı Tákıev baıandady. Sonymen qatar taǵy birqatar vedomstvonyń jartyjyldyq jumysy tyńdaldy.
2025 jylǵy qańtar–maýsym aılarynda IJО́ kórsetkishi 6,2%-ǵa jetken. О́sý qarqynynyń artýy qurylys, saýda, ónerkásip pen baılanys salasynda tirkeldi. Tıisti vedomstvo basshylarynyń aqparatyna qaraǵanda álemdik ekonomıkadaǵy qıyndyqtarǵa qaramaı, el ekonomıkasy oń nátıje kórsetip otyr.
Oljas Bektenov Prezıdenttiń ekonomıkany ártaraptandyrý men onyń uzaqmerzimdi ári turaqty ósýin qamtamasyz etý jónindegi mindetine nazar aýdardy. Osyǵan baılanysty iskerlik belsendilikti yntalandyrý, ınfraqurylymdy damytý men sıfrlyq tehnologııalardy engizý úshin qajetti, Úkimet qabyldaǵan keshendi qadamdardyń mańyzdylyǵyn atap aıtty.
«Memleket basshysynyń ekonomıkalyq ósimdi qamtamasyz etý jónindegi tapsyrmalaryn oryndaý aıasynda Úkimet tarapynan júıeli sharalar qabyldanyp, iske asyrylyp jatyr. Negizgi kórsetkishter boıynsha oń dınamıka bar. Investısııany belsendi túrde tartý túrli salada asa mańyzdy birqatar ınfraqurylymdyq jobany bastaýǵa yqpal etti. Prezıdent óńirimizdegi tuńǵysh sýperkompıýter klasterin iske qosty. Ony qoldaný keń aýqymdy sıfrlandyrý men ashyqtyqty arttyryp, kóptegen ekonomıkalyq máselelerdi jedel sheshýge múmkindik beredi», dedi ol.
Premer-mınıstr ekonomıkany ártaraptandyrý arqyly uzaqmerzimdi ári ornyqty ósimdi qamtamasyz etý jóninde birqatar tapsyrma berdi. Áýeli negizgi kapıtalǵa salynatyn ınvestısııa men tikeleı sheteldik ınvestısııalar boıynsha nysanaly kórsetkishterdiń oryndalýyn qamtamasyz etý kerektigin táptishtedi.
Osyǵan baılanysty óńirlik ınvestısııalyq shtabtardy neǵurlym belsendi paıdalaný mindeti qoıyldy. Joǵary tehnologııalyq ónim shyǵarý salasynda eksportqa baǵdarlanǵan jobalarǵa basa nazar aýdarý qajet. О́ńdeý ónerkásibiniń turaqty ósýi úshin uzaqmerzimdi tapsyrystarmen qamtamasyz ete otyryp, otandyq kásiporyndardyń óndiristik júktemesin arttyrýdy tapsyrdy.
Sonymen qatar arnaıy ekonomıkalyq jáne ındýstrııalyq aımaqtarda tıisti ınjenerlik, sondaı-aq kólik ınfraqurylymyn qurý jumystaryn jedeldetý qajet ekenin aıtty. Sóıtip, halyqaralyq qarjy uıymdarynyń qarajatyn belsendi túrde tartýdyń mańyzdy ekenin jetkizdi. Odan keıin elimizdiń tranzıttik áleýetin odan ári keńeıtý úshin kólik dálizderiniń ótkizý qabiletin arttyrý sharalaryn jedeldetý týraly jaýapty vedomstvolardyń aldyna mindet qoıyldy.
«Aldaǵy jyldary 3 myń shaqyrymnan astam avtokólik jolyn kúrdeli jóndeý, ótkizý beketterin jańǵyrtý, Qazaqstan arqyly ótetin temirjol dálizi aıasynda jańa jobalardy iske asyrý, halyqaralyq avıahabtar qurý jumystary basty nazarda bolýǵa tıis. Bul sharalar 2028 jylǵa qaraı áýe kóligimen júkterdi tasymaldaý kólemin, sondaı-aq 2027 jylǵa qaraı temirjol tranzıtin 2 esege arttyrýǵa múmkindik beredi», dedi O.Bektenov.
Úkimet basshysy aldaǵy egin oraǵy men jylytý maýsymyna der kezinde daıyndalý úshin ishki tasymal kólemin ulǵaıtýdy, sondaı-aq aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń jetkilikti ári sapaly qoryn qalyptastyrý úshin tıimdi logıstıkany qamtamasyz etip, ónimdi saqtaý men satý tetikterin ázirleýdi tapsyrdy.
Múddeli memlekettik organdarǵa saýda salasynyń odan ári damýy men otandyq ónimniń syrtqy naryqtarǵa shyǵýyn qamtamasyz etý maqsatynda sıfrlyq ınfraqurylymdy qalyptastyrý úshin arnaıy agrarlyq azyq-túlik marketpleısin qurý boıynsha usynystar engizýdi júktedi.
Munaı-gaz salasynda «Teńiz» ken ornyndaǵy «Bolashaq» keńeıtý jobasy men «Uńǵyma erneýiniń qysymyn basqarý» jobasyn tolyq iske qosýdy aıaqtaýdy, sonymen qatar gaz óńdeý zaýyttaryn salý jobalaryn iske asyrýdy barynsha jedeldetý kerek ekenin meńzedi. Sóıtip, ortalyq pen jergilikti atqarýshy organdarǵa Inflıasııany baqylaý men tómendetý jónindegi is-sharalar kesheniniń sapaly oryndalýyn qamtamasyz etýdi tapsyrdy.
«Baǵany turaqtandyrý – Úkimet pen ákimdikter jumysynyń mańyzdy basymdyǵy. О́ńirler ishki naryqty ónimmen qamtamasyz etý men deldaldyq shemalardy anyqtaý jumystaryn kúsheıtýge tıis. Bul oraıda turaqtandyrý qorlary, forvardtyq kelisimder, sýbsıdııalaý men baǵa turaqtylyǵyn qamtamasyz etý sııaqty tıimdi quraldar bar. Sonymen qatar áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlaryn óndirýge arnalǵan basym daqyldardyń egis alqaptaryn ulǵaıtý kerek. Barlyq baǵyttar men salalar boıynsha keń aýqymdy sharalardy júzege asyrý – turaqty ekonomıkalyq ósimniń berik negizi», dedi Premer-mınıstr.
Úkimet basshysy otyrystan keıin ótken baspasóz máslıhatynda eldegi alǵashqy atom elektr stansasyn salýǵa tartylady delingen 14 mlrd dollardyń neshe paıyzyn otandyq kompanııalar ıgerýi múmkin ekenine óz pikirin bildirdi.
«AES qurylysyna múmkindiginiń barynsha otandyq kompanııalardy tartatyn bolamyz. Biraq áli naqty sıfrdy aıtý múmkin emes. Sebebi jobalyq-smetalyq qujattar daıyn emes. Qujat daıyndalyp bolǵan soń ǵana naqty sıfrlar kórinedi. Sonda naqty aıta alamyz. Desek te, basty qaǵıda – otandyq kompanııalardy tartý» dedi O.Bektenov.
Premer-mınıstrdiń birinshi orynbasary Roman Sklıar jobalyq-smetalyq qujattar kelesi jyly ǵana daıyn bolatynyn jetkizdi. Onyń aıtýynsha tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdeme jeltoqsan aıyna qaraı daıyn bolady. Al jobalyq-smetalyq qujattar kelesi jyly daıyndalady. Al alǵashqy AES-tiń 14 mlrd dollar bolatyny Atom energetıkasy jónindegi agenttiktiń esebi ǵana eken. Joba qujattaryn naqtylaý kezinde bul san áli ózgerýi múmkin kórinedi.
О́skemen, Semeı, Kókshetaý qalalarynda salynýǵa tıis úsh jylý-elektr ortalyǵynyń taǵdyry da BAQ ókilderiniń nazarynan tys qalmady. «Úsh JEO boıynsha bastapqyda reseılik seriktestermen birge iske asyrý múmkindigi qarastyryldy. Ázirge Reseıden kepildendirilgen, arzandaý qarjylandyrý usynystary týraly naqty aqparat alǵan joqpyz. Sondyqtan Kókshetaýda óz kúshimizben sala bastadyq. «Samuryq-Energo» da aınalysyp jatyr. Semeı men О́skemenge kelsek, Reseı tarapynan áli jaýap kútip júrmiz. Eger jaýap jaqyn arada bolmasa, jobany óz betimizben iske asyrýdyń jolyn qaraǵan jón», dedi Premer-mınıstr.
Úkimet basshysyna gaz salasyna qatysty suraq ta qoıyldy. «Gaz salasyna ekonomıkalyq negizdelgen tarıftik saıasat qajet», degen ol Úkimet salaǵa ınvestısııa tartýdy yntalandyrý men gazdandyrý boıynsha júıeli jumystar júrgizip jatqanyn aıtyp ótti. Prezıdenttiń eldi tolyq gazdandyrý jónindegi tapsyrmasyn oryndaý sheńberinde túrli múmkindikterdi qarastyrǵan lázim. Onyń qatarynda ózimizdegi gaz resýrstaryn paıdalaný, sondaı-aq shektes memleketterden gaz ımporttaý sharalary da bar.
Aqmola men Soltústik Qazaqstan oblystaryn gazdandyrý maqsatynda «Saryarqa» magıstraldyq gaz qubyrynyń ekinshi, úshinshi jáne tórtinshi kezeńderin salýdy jalǵastyrý josparlanypty. Jobany iske asyrý úshin qýattylyǵy jylyna 15 mlrd tekshe metr bolatyn «Beıneý – Bozoı – Shymkent» gaz qubyrynyń ekinshi jelisin salý qarastyrylyp otyr. Búginde qýattylyǵy jylyna 10 mlrd tekshe metrge deıin jetetin, úsh jańa kompressorlyq stansasy bar uzyndyǵy 1 450 shaqyrymdyq gaz qubyrynyń jelilik bóligin salýdy kózdeıtin birinshi kezeń boıynsha qurylys-montajdaý jumystary bastalǵan. Aıaqtaý merzimi 2026 jylǵa josparlanǵan.
Sonymen qatar Úkimet soltústik jáne shyǵys aımaqtar úshin kórshi elderden gaz ımporty boıynsha áleýetti ınvestorlarmen kelissózder júrgizýde. Osyǵan qatysty Oljas Bektenov gaz salasyn odan ári damytý teńdestirilgen jáne ekonomıkalyq negizdelgen tarıftik saıasatty qalyptastyryp almaı múmkin emes ekenin atap ótti.
«Bizdiń ishki naryqtaǵy gaz baǵasy álemdik naryqtan áldeqaıda arzan. Sondyqtan birqalypty, burmalanbaǵan jaǵdaı týǵyzý maqsatynda baǵanyń birtindep kóterilýin qadaǵalaımyz. Sonda gaz salasy ınvestısııalyq tartymdy bolyp, ári qaraı damıdy», dedi ol.
Baspasóz máslıhatynda eldegi ınflıasııa deńgeıi men oǵan sabaqtas birneshe suraq Úkimet basshysyna qoıyldy.
«Qazirgi tańda elimizde ınflıasııa deńgeıi 11,8 paıyz deńgeıinde tirkelip otyr. Bul – joǵary kórsetkish. Biraq bul jaǵdaıdy baqylaýda ustap otyrmyz. Úkimet pen Ulttyq bank tarapynan ınflıasııany tejeý jóninde naqty ári úılestirilgen is-sharalar kesheni iske asyrylyp jatyr», degen Oljas Bektenov, Úkimettiń aldaǵy maqsaty, jyl sońyna deıin ınflıasııany 10 paıyzǵa deıin tómendetý ekenin aıtty. «Bul ońaı mindet emes, biraq qol jetkizýge bolady dep esepteımiz», dedi ol.
Aıta ketetin mańyzdy másele – ınflıasııa men ekonomıkalyq ósim qatar júretin tabıǵı qubylys. Iаǵnı ekonomıka qarqyndy damysa, tutyný da artady. Al bul óz kezeginde baǵa deńgeıine qysym túsiredi.
«Biraq biz úshin bastysy – osy ósimniń nátıjesinde halyqtyń naqty tabysy ósip otyrýǵa tıis. Eger azamattardyń tabysy ınflıasııadan joǵary ósse, onda bul ekonomıkalyq ósimniń ıgiligi halyqqa tıip jatyr degen sóz. Sondaı-aq halyqtyń alańdaýshylyǵyn týdyryp otyrǵan aqyly qyzmetter tarıfteri de Úkimettiń jiti baqylaýynda. Bul rette jeke monopolııalar men tabıǵı monopolııalar sýbektileriniń tarıftik saıasattary qaıta qaralyp jatyr. Áleýmettik mańyzy bar keıbir qyzmet túrleriniń baǵasyn kóterýdi keıinge qaldyrý nemese shekteý qoıý máselesi qarastyrylýda. Bul sheshimder halyqtyń áleýmettik jaǵdaıyna qaraı qabyldanady», dedi Premer-mınıstr.
Sonymen qatar Reseıge qarsy sanksııalar men jahandyq geosaıası turaqsyzdyq saldarynan logıstıka baǵyttarynyń ózgerýi, ımporttyq taýarlardyń qymbattaýy, teńgeniń álsireýi syndy faktorlar baǵaǵa qysym túsirip otyrǵany jasyryn emes. Osyǵan qaramastan, ishki naryqty turaqtandyrý úshin Úkimet áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlaryna ıntervensııa jasaý, «aınalym shemasy» arqyly iri saýda jelilerine arzandatylǵan ónim jetkizý, ınflıasııany baqylaýǵa arnalǵan óńirlik shtabtardyń jumysyn jandandyrý, baǵany negizsiz kótergen kásipkerlerge qarsy baqylaý sharalaryn kúsheıtý syndy birqatar júıeli is-sharalardy júzege asyryp otyr.
«Qoryta aıtqanda, baǵa turaqtylyǵy – Úkimet úshin basym baǵyttardyń biri. Biraq ınflıasııany mehanıkalyq jolmen ǵana emes, halyqtyń tabysyn arttyra otyryp, júıeli jáne teńgerimdi jolmen sheshý – negizgi maqsat», dedi Úkimet basshysy.
