Foto: ashyq derekkóz
Qarjy tehnologııalary jáne ınnovasııalar qaýymdastyǵy men Qazaqstannyń tólem uıymdary qaýymdastyǵy bul júıeni engizý prosesin ashyq emes jáne bıznes múddelerin eskermeı qabyldanǵan sheshim dep baǵalap otyr. Olardyń aıtýynsha, «biryńǵaı esep júıesi» degen ataýy bar bolǵanymen, shyn máninde ol belgili bir toptyń múddesine qyzmet etetin monopolııalyq qurylym bolýy múmkin.
«Qazaqstanda júzden astam tólem uıymy bar. Solardyń kópshiligi býkmekerlik keńselermen tikeleı nemese deldaldar arqyly jumys isteıdi. Endi sol barlyq aınalym men tabysty bir ǵana operatorǵa shoǵyrlandyrý kózdelip otyr. Bul – kóptegen tólem uıymdary úshin naryqtan ketý, al keıbiri úshin áleýmettik jobalarǵa bólinetin qarjyny qysqartý degen sóz», dedi Qazaqstan tólem uıymdary qaýymdastyǵy tóraǵasynyń orynbasary Iýlııa Salehova Ulttyq baspasóz klýbynda ótken brıfıngte.
Kimniń múddesi kózdelip otyr?
Sarapshylardyń aıtýynsha, bul bastamanyń túp-tórkini Qazaqstanda emes, Reseıde paıda bolǵan júıeniń kóshirmesi ekeni jasyryn emes. Qarjy tehnologııalary jáne ınnovasııalar qaýymdastyǵynyń tóraıymy Irına Davıdenko jańa júıe Reseıdiń SÝPIS modeline uqsaıtynyn, al onyń negizgi benefısıary – sanksııa astyndaǵy VTB banki ekenin málimdedi.
«Bizge usynylǵan kelisimsharttarda eki uıym bar: «Biryńǵaı esep júıesiniń operatory» men «Nomapay» JShS. Ekinshisi – reseılik SÝPIS quryltaıshysynyń seriktesi qurǵan jeke kompanııa. Bul kompanııa Qazaqstan naryǵynda bir jyldan az ýaqyt jumys isteıdi, qyzmetkerleri túıindeme arqyly ǵana jınalǵan, al aqparattyq qaýipsizdik sertıfıkattary joq. Eń bastysy – biz tek básekeniń tunshyǵýyn emes, sonymen qatar azamattardyń jeke derekteriniń syrt elge ketý qaýpin de kórip otyrmyz», dedi I. Davıdenko.
Zańdy aınalyp ótý áreketi me?
Máseleniń bir ushy – memlekettik satyp alýlarǵa qatysty zańnamanyń saqtalmaýy. Sarapshylardyń aıtýynsha, jeke kompanııamen kelisimshart tikeleı, konkýrs ótkizbeı jasalǵan. Mundaı áreket zań talaptaryna qaıshy kelip qana qoımaı, eldiń aqparattyq jáne qarjylyq egemendigine nuqsan keltirýi múmkin.
«Biz bul júıege qarsy emespiz. Biz – monopolııaǵa qarsymyz. Retteý kerek, biraq ony ádil, ashyq, barlyq múddeli taraptardyń qatysýymen júrgizý qajet. Biz buǵan deıin de balalar men jasóspirimderdiń bás tigýine jol bermeý úshin bıometrııalyq júıe engizip, óz kúshimizben naqty nátıjeler kórsettik. Qajet bolsa, óz sheshimderimizdi memleket balansyna berýge de daıynbyz», dedi Iýlııa Salehova.
Sala ókilderi «biryńǵaı júıe» aıasynda tek esep júrgizý ǵana emes, tólemderdi baǵyttaý, derekterdi saqtaý jáne óńdeý sekildi fýnksııalar shoǵyrlanbaq ekenin aıtady. Al bul – búkil qarjy aǵynyn bir qolǵa berý degen sóz. Mundaı qurylymnyń halyqaralyq sanksııalarmen baılanysy bolsa, eldiń qarjy júıesine de, bedeline de zalal kelýi ábden múmkin.
Sonymen, sıfrlyq ekonomıka jaǵdaıynda retteý tetikterin engizý – zaman talaby. Alaıda kez kelgen retteý – ádilet pen ashyqtyqqa negizdelýi tıis. Áıtpese, baqylaý degenimiz básekeni tunshyqtyrý quralyna aınalýy múmkin. Qazir aıtylyp jatqan eskertýler men usynystar – naryq qatysýshylarynyń jan aıqaıy emes, júıeni ashyq, tıimdi jáne qaýipsiz etýge baǵyttalǵan úndeý.
Elimizdiń sıfrlyq derbestigi men qarjy qaýipsizdigi – jaı statıstıkalyq kórsetkishter emes, memlekettiń táýelsizdigine tikeleı áser etetin faktor. Sondyqtan da bul másele qoǵam men Úkimet arasynda ashyq dıalog arqyly sheshilýi tıis.
