Tórt aǵaıyndynyń taǵdyry

Aǵaıyndy jaýyn­ger­lerdiń erligi týra­ly estelikterdi As­tana qalasynyń turǵyny Pana­sulý Teteǵulova qazirgi ur­paq­qa jetkizýdi murat etti. Ol – maı­dannan aman-esen oral­ǵan aǵaıyndy tórteýdiń biri Já­ken Qurmanovtyń qyzy. Jáken ákesiniń úlken aǵasynyń tár­bıesinde bolǵandyqtan famılııa­sy Qurmanov bolǵan eken.

P.Teteǵulovanyń aıtýynsha, Ezin aǵasy 1914 jyly týǵan. Ol erte eseıip, el qamyn oılaǵan er bolǵan. Ezin Úrimbaev azamat jáne Fın soǵystaryna qaty­syp, ómiriniń kóp jyldaryn el qyzmetine arnaǵan. Aqtóbede veterınar mamandyǵyn ıgerip, eńbek etip júrgen tusta fashıstik Germanııa keńes odaǵyna basyp kiredi. Osylaısha, 1941 jyly soǵys bastalǵanda ol birden áske­rı komıssarıatqa baryp, maı­danǵa attanýǵa ótinish beredi. Alaıda densaýlyǵyna baılanys­ty áskerge birden alynbaı, aýylda jumysyn jalǵastyra beredi. Sol jyly ol otbasyn qurady.

«Ezin aǵam shańyraq kótergen soń kóp keshikpeı oǵan áskerge shaqyrtý qaǵazy kelip, áskerı mindetin óteýge Estonııaǵa attanady. Maıdanda erligimen kózge túsken onyń jankeshtiligi 1­945 jyldyń qańtarynda Polsha­nyń Krakov qalasy mańyndaǵy shaı­qasta erekshe tanylǵan. Ja­ýyngerlik erligi úshin birqatar or­denmen marapattalǵan. Alaıda kóp uzamaı 26 qańtar kúni aýyr jaraqattan osy Polsha jerinde kóz jumǵan», deıdi P.Teteǵulova.

Al Qaden Úrimbaev 1916 jyly dúnıege kelgen. Ol 1942 jyly Stalıngrad shaıqasyna qatysyp, sol jaqta iz-túzsiz joǵalyp ket­kenderdiń tizimine enedi.

«Qaden aǵam iz-túzsiz joǵal­ǵandardyń qatarynda bolǵanmen otbasymyz onyń tiri ekenine se­nip, úmittengen, derekter jına­ǵan. Biz de eseıdik. Etek-jeńimiz keńeıgen soń ózim nemeremdi alyp 2015 jyly Stalıngradqa bar­dym. Arhıv derekterinen Qaden aǵamnyń Varshava túbindegi shaıqasta 1942 jyly aýyr ja­raqattan qaıtys bolǵanyn bilip keldim», deıdi ol.

Soǵysqa attanǵan Qazyrjan Tilemisov – otbasynyń kenje uly, 1925 jyly ómirge kel­gen. Ezin aǵasy sekildi 1944 jyly aýyr jaraqattan Polsha jerinde qaıtys bolǵan. Bul kisi týraly qolda bar derekter – osy ǵana.

Osylaısha, aǵaıyndylardyń úsheýi jeńisti kúnde jolyǵa almaı, maıdan dalasynan oralmady. Uldaryn úmitpen áskerge shyǵaryp salǵan Úrimbaevtar otbasy Jáken ulynyń maıdannan aman-esen kelgenine shúkirshilik aıtyp, tirshiligin jalǵastyra berdi. Jákenniń qyzy Panasulýdyń aıtýynsha, ol óz zamanynda erligimen de, óne­rimen de kóptiń esinde qalǵan azamat bolǵan. Soǵys jyldarynda Berlınge deıin jetip, talaı aýyr shaıqastardy basy­nan ótkergen. «Jaýyngerlik erligi úshin» medalimen marapatta­lyp,­ Stalınniń atynan Alǵyshat alǵan. Bir shaıqasta bes birdeı nemis soldatyn tutqynǵa alyp, koman­dırleriniń maqtaýyna ıe bolǵan.

«Soǵystan keıin 1946 jylǵa deıin ákem Germanııada qyzmet atqarǵan. Aqtóbedegi et kombınatynda jumys istedi. Osy jyly otbasyn quryp, 1947 jyly tuńǵyshy dúnıege keldi. Ákem ómirden ót­kenge deıin qoly­nan dombyrasyn tastamady. О́te eńbekqor kisi edi. 1988 jyly dúnıe­den ótti», deıdi qyzy Panasulý.

Maıdan dalasy qanshama úıdiń asyraýshysynan, jal­ǵyzynan aıyrdy. Al tórt bir­deı ulyn soǵysqa shyǵaryp salý qandaı qıyn bol­ǵanyn elestetýdiń ózi aýyr. Alaıda muny sol kezdegi ár otbasy basynan ótkerdi. Sondyqtan Panasulý sekildi el úshin janyn pıda et­ken batyrlardyń tuıaǵy atalary­nyń erligi umytylmaı urpaq sanasynda saqtalsa eken deıdi. Soǵys jaı ǵana tarıhı oqıǵa emes, ol adam taǵdyry. Bul ár jú­rekte jazylǵan aýyr estelik. Sol sebepti biz árbir jaýyngerdi, árbir maıdangerdi eske alyp, ulyqtap otyrýǵa mindettimiz.