Jańa kodeks neni ózgertti?
Jańa Salyq kodeksi salyqtyq ákimshilendirýdi barynsha jeńildetti. Eseptilik kólemi 30 paıyzǵa qysqarsa, salyq túrleri 20 paıyzǵa azaıdy. Arnaýly salyq rejımderi de úsh baǵytqa shoǵyrlandy: ózin-ózi jumyspen qamtyǵandar, ońaılatylǵan deklarasııa jáne sharýa qojalyqtary.
Munyń bári salyq júıesin túsinikti, ıkemdi ári ádiletti etýge baǵyttalǵan. Ekonomıst Ǵalymjan Aıtqazınniń aıtýynsha, bul ózgerister – kezekti reforma ǵana emes, memleket pen bıznes arasyndaǵy «qoǵamdyq kelisimniń» jańa kezeńi.
«Mańyzdysy – jańa Salyq kodeksi kásipkerlikke kedergi emes, kerisinshe, ony damytý quralyna aınalýy tıis. Bul – salyq salasynda azamattar men bıznesti qoldaıtyn ótemdik tetikterdi kúsheıtýdi de talap etedi. Tek júktemeni azaıtý emes, salyq shegerimderi ınstıtýtyn keńinen engizý qajet», deıdi sarapshy.
Salyq tólemegenge – salmaqty jaýapkershilik
Salyq keńesshisi Aıdar Masatbaev salyqtan jaltarýdyń quqyqtyq saldaryn jan-jaqty túsindirip beredi. Onyń aıtýynsha, tólem merzimi ótip ketken salyqtar boıynsha azamattyń elektrondy kabınetine eskertý jiberiledi. Bul – alǵashqy «dabyl». Eger 30 jumys kúni ishinde eshqandaı qaryz ótelmese, Memlekettik kirister basqarmasy arnaıy salyqtyq buıryq shyǵarady.
«Salyqtyq buıryq degenimiz – salyq organdarynyń resmı talaby. Ol buıryq shyqqannan keıin 5 jumys kúninde boryshkerge joldanady. Eger oǵan da mán berilmese, is jeke sot oryndaýshylaryna tabystalady. Osydan keıin esepshottar buǵattalyp, múlikke arest qoıylýy múmkin», deıdi keńesshi.
Jeke tulǵanyń belgili bir múlki tárkilenbeıdi. Bular: jalǵyz baspana, kúndelikti turmysqa qajetti zattar, jalaqy, zeınetaqy, múmkindigi shekteýli azamattardyń múlki men kóligi. Alaıda qalǵan dúnıe-múlik – ekinshi úı, kólik, baǵaly zattar, tipti depozıtter – tárkilenýi ábden yqtımal.
Salyq organy da jańylady
Aıdar Masatbaevtyń tájirıbesinde salyq organdary tarapynan rásimderdiń buzylýy jıi kezdesken eken. Sondyqtan buǵan da basa mán bergen durys.
«Mysaly, bir azamatqa eskertý 2023 jyly jiberilgen. Biraq salyqtyq buıryq eki jyldan keıin ǵana rásimdelip otyr. Bul – prosessýaldyq tártiptiń buzylýy. Taǵy bir jaǵdaı: salyqtyq buıryq múlde berilmegen, biraq azamattyń esepshoty buǵattalǵan. Mundaıda azamat buıryqtyń kúshin joıýǵa nemese shaǵym túsirýge quqyly», deıdi sarapshy.
Sosyn taǵy bir jansaq pikir bar. Kóptegen zańdy tulǵa basshylary kompanııanyń salyq qaryzy úshin jeke jaýap beremiz dep jańsaq oılaıdy.
«Dırektor – tek zańdy tulǵanyń ýákiletti ókili. Eger JShS-niń salyq qaryzy bolsa, kompanııa jaýap beredi. Al dırektor retinde emes, jeke tulǵa retinde salyq tólemese, onda ol joǵaryda aıtylǵan tártipke saı jaýap beredi», dep naqtylady Masatbaev.
JK-nyń júgi de aýyr
Jeke kásipkerler (JK) úshin jaǵdaı ózgeshe. Olar barlyq múlikterin qosa alǵanda jaýapty. Eger salyq tólenbese, salyq organdary kásipkerdiń esepshotynan birden qarajat alýǵa quqyly.
«Keıde jeke shottar da buǵattalady. Bul zańdylyqqa tolyq saı emes, daýly másele. Biraq is júzinde jıi bolady. Al eger esepshot bos bolsa, salyq organdary debıtorlyq bereshekti tárkileýi múmkin. Iаǵnı, basqa bireýdiń kásipkerge bereshegi bolsa, sol aqshany salyq tólemine baǵyttap, óz paıdasyna buryp jiberedi», deıdi keńesshi.
Aıdar Masatbaev árbir azamat pen kásipkerge bir keńesti kóne dáýirdiń qaǵıdatyndaı etip eske salady: «Esti jan – erte qamdanar».
«Elektrondy kabınetterińizdi jıi tekserip, habarlamalardy eskerýsiz qaldyrmańyzdar. Barlyq salyq tólemderi men qujattardy muqııat saqtap otyrý kerek. Eger kúmándi talap kelse, zańgerden keńes alyp, óz quqyǵyńyzdy qorǵaýdan tartynbańyz. О́ıtkeni salyq buıryqtary da, buǵattaý sharalary da keıde zańsyz bolýy múmkin», deıdi ol.
Elektrondy kabınet – baqylaý tetigi
Sarapshylar keńesi – elektrondy kabınetti jıi tekserip, barlyq habarlamalarǵa mán berý. Salyq qujattary men tólem tarıhyn muqııat saqtaý kerek. Eger kúmándi talap kelse, zańgerden keńes alǵan jón. Sebebi keıbir salyqtyq buıryqtar nemese shekteý sharalary zańsyz bolýy da múmkin.
Sonymen, jańa Salyq kodeksi – memleket pen azamattar arasyndaǵy jańa senim kezeńi. Bul ózgerister salyq mádenıetin damytýǵa serpin beredi. Al salyqtan jaltarý – zań aldynda jaýap beretin áreket. Elektrondy eskertýdi elemeý – erteń esepshot buǵattaýǵa, al múlikke salynǵan arest – kásip pen kúnkóriske salynatyn tusaý. Sondyqtan zań aıasynda áreket etý – azamattyq jaýapkershilik qana emes, qaýipsizdik kepili.
