О́leń ólkesine 1976 jyly «Aqqý armanymen» kelgen lırıktiń shyǵarmalary halyqtyń júregine jaqyn-dy. Kúlli qazaq dalasy Israıldaı aq júrek aqynnyń sózimen án salyp uıyqtap, án salyp oıanatynyn joqqa shyǵarmaıdy eshkim
«Men qazaq qyzdaryna qaıran qalam» dep bastalar án shýmaqtarynyń árqaısysy sanaǵa sáýlesin túsiredi de turady. Júrektegi názik sezimderdi qozǵaı otyra, halqymyzdyń qyz balaǵa, áıel-anaǵa, urpaqqa degen qurmeti men izetin áıgilegen aqyn lebizimen qansha urpaq tárbıelendi eken. Qansha býyn almasyp, dúnıe jas urpaqpen jańarǵan saıyn aqyn júreginen tamǵan káýsar mahabbatpen sýsyndaı bereri de sózsiz. «Jaıymdy aıtsam jasyrmaı, Jaǵdaıym meniń osyndaı. Janym-aý, meniń mólt etken, Bir tamshy kózdiń jasyndaı» dep jyrlap, onysy qalyń qazaq arasyna án bop taraǵaly neshe jyl ótti eken? Keshegi juma kúni osyndaı názik júrek ıesiniń bul dúnıelik ǵumyry halqynyń kózinen mólt etken jasqa aınalyp shyǵa keldi. Ol ómir boıy saǵynysh pen ińkárlikti, ultynyń meıirban kóńili men peıilin aq nıetimen jyrlap ótti. Bozbalanyń sezimin, boıjetkenniń tańdaı nurly sıpatyn, kelinshektiń aq ulpa kóńilin, ákelerdiń joryǵyn, analardyń ómirin, ata-ájelerdiń meıirin jyrlaı-jyrlaı ózi de ultynyń izgiligine, kirshiksiz appaq sezimderine aınalyp ketti. «Aıdynǵa aqqý-qaz oraldy – saǵyndym seni, Jaınady dúnıe, jańardy – saǵyndym seni. Jaz ótti, japyraq tonaldy – saǵyndym seni, Aq qaıyń aq mamyq orandy – saǵyndym seni» dep jyrlaǵan sezimshil, syrshyl aqyn endi ózi de máńgi saǵynysh. Týǵan eliniń aıaýly saǵynyshy bolyp júrekten máńgi óshpes aq ulpa sezimderdiń syryn shertip qala bermek. Tipti Israıl jyrlaryn arnaıy jattap ta keregi joq, óleńderi án bop shertilip júrekke ornyǵyp alatyn naǵyz aqynyn halqy eshqashan umytpasy anyq. Ondaı bolǵan soń, «Parasat» ordeniniń ıegeri dep ataq-dańqyn tizip qajet emes. Eń bastysy, ol ultynyń júreginde án salǵan aqyn retinde máńgi jasary sózsiz.
«Aqqý arman», «Raýshan ǵumyr», «Bozqaraǵan», «Qyzyl-jasyl dúnıe», «Júregime uıa salǵan qarlyǵash», «Qyzyl jel», «Ǵashyqtyń tili», «Barmaqtaı baq», «Mahabbat pen ǵadaýat», «Dala», «Túngi áýender», «Balaýyz sham», «Bir tamshy kózdiń jasyndaı», «Oı tumar», t.b. jyr kitaptary hám dramalyq shyǵarmalarymen aqyn júregin jurtyna jaıa beredi.
«О́leń – meniń ózegime tamǵan ý,
Shabyttaný, janyp-tońý,
tańdaný!
Al óńgesi – jamaý-jasqaý,
jan baǵý,
Odan qalsa, Ahıretke qamdaný...» degen aqynnyń otbasy men týǵan-týystaryna, qara jamylǵan halqyna qaıǵyra kóńil aıtamyz!
«Qazaq gazetteri» seriktestigi
Jan aǵa...
Jumanyń ala tańynan sýyq habar jetti...
Tańǵy saǵat tórt shamasynda 85 jasyna qaraǵan shaǵynda Halyq jazýshysy, Táýelsiz «Platınaly Tarlan» syılyǵynyń laýreaty, asa kórnekti ult aqyny, belgili dramatýrg, talantty sazger Israıl Saparbaı aǵamyz dúnıeden ótti. Iá, saǵat tili qasıetti jumaǵa qaraı aýǵanda aqynnyń sońǵy demi úzildi.
Uly aqynnyń Qaskeleńdegi qara shańyraǵynda, bala-shaǵasynyń aldynda aýyr naýqastan qaıtqany týraly habardy perzenti Nurlan Israıluly baýyrym habarlady.
Bıyl qazaq ádebıetiniń alyptary, kezinde inileri bolyp sońynan ergen asyl aǵalarym – Dýlat Isabekov, Temirhan Medetbek, endi, mine, Israıl Saparbaı birinen soń biri ómirden ótkeni janymyzǵa qatty batyp, júregimizdi aýyrtty... Sol Keńsaıǵa, alyptardyń qasyna endi Israıl aǵam da ketip bara jatyr.
Aǵamyz qatty aýyryp jatqanda Jazýshylar odaǵynyń tóraǵasymen birge aýrýhanaǵa baryp, únemi habar alyp turdyq. Sońǵy barǵanymyzda kúbirlep, aqyryn óz óleńin oqyp jatty...
Asa kórnekti lırık aqyn Israıl Saparbaıdyń artynda qanshama ánderi, laǵyldaı, móldiregen jaquttaı poezııasy, máńgi ólmes syrly, muńly jyrlary qaldy. Jazǵan pesalary M.Áýezov teatrynan bastap elimizdiń birneshe teatrynda sahnalanyp, otty jyrlary óz oqyrmandaryn taýyp, ásem ánderi mıllıondardyń júregine jetip, qazaq aspanynda qalyqtap tur.
Janyńyz jánnatta bolsyn, asyl aǵa, jan aǵa, Israıl kókem meniń...
Qasymhan BEGMANOV,
aqyn, Jazýshylar odaǵy tóraǵasynyń orynbasary
Aq shashty sábı
«Aq shashty sábı» aspanǵa attandy. Onyń tazalyǵy, adamshylyǵy, baýyrmaldyǵy bárimizdi tánti etetin.
Aqyn ózdiginen sónbeıdi eken. Onyń ýaqyty bitedi. Aqyn qumsaǵat sekildi. Saǵat kenet toqtap qalýǵa bolady... Al sóıtti eken dep ýaqytty toqtatý qoldan kelmese kerek. Ýaqyt eshqaıda ketpeıdi. Ol aqynnyń rýhynan basqanyń bárin jalmaıdy. Minekı, mazmuny osyny meńzeıdi. Aqyn – ýaqyt. Qaıta qaıtalanady.
Israıl aǵanyń da mórdeı apokalıpsısi (apokalypto) shynjyrdyń eń sońǵy shyǵyryq kiltindeı – «Tiksiný» degen óleńi bar. Tipten kertolǵaý syndy ese muńly. Aıdan tamǵan sút sekildi hám bozbota jyrlar.
«Qarańdap kóleńkesi qaq túbinde, Qara bult Aıdyń betin japty múlde. Aspannan aýyp kelgen áldekimdeı, Ul-qyzym shúldirleıdi jat tilinde».
Qaltyraǵan saýsaqtarymen ushy órtengen qalamushyn ustap turyp, kóńiliniń kirin minekı eńirete jýady... Osylaı jalqy kúı keshý!
Aqyn – aqsaq aıaq pen aqsaq taıaqtyń qımylyn qaıtalap júretin shymqaı mundar janýar. Ol ómirinde bir-aq ret ómirge keledi, myń jyl ómir súredi. Bir kezdegi shaıyrlardaı taǵdyrdyń qarsy aldyna bitken táńirı ýaqabyn jaıyp tastaı da alady. Aqynnyń ózi – suraý belgisi. Onyń jaýabyn bolashaǵy ǵana beretini bolmasa! Aqyndy bógeý – únniń ólýi.
Aqyndardyń deni ómir súrgen kezinde shamshyraq sekildi kóbine sóndiriledi. Aýylda buryn uzyn maıshamdal jaǵýshy edi. Biltesi uzarǵan saıyn jaryǵy jartastaǵy bitiktiń óshkin bádizindeı kúńgirttene beretin. Keıde kádimgi shalqyp, kóz jasyn tógip sora-sora jylap janyp turar-dy. Aqyn sol maısham sekildi. Israıl aǵany uly poezııanyń tirilý jolynda jandy eńbektenip júrgen, sál ǵana saǵattyń kóleńkesinde qaldyrylǵan jalqy aqyndardyń biri dep oılaımyn. Ásirese aqynnyń – «Mahabbat pen ǵadaýat» poetıkalyq dramasy – batysta bolsa, teatraldyq musical esebinde de qabyldanar edi!
Aqynnyń otbasyna, qazaq eline kóńil aıtamyn.
Suraǵan RAHMETULY,
aqyn
