«Taıdyń – minilgeni, balanyń – jumsalǵany bilinbeıdi» desek te, egemen eldiń erteńi bolar búgingi órenderge jan-jaqty tárbıe berip, áleýmettik turǵydan barynsha qamtamasyz etip, tolyqqandy bilim alýyna jaǵdaı jasaý árbir azamattyń mindeti. Bul rette ata-analardyń ǵana emes, memlekettiń de atqarar róli zor. Sondyqtan bılik balalardyń muqtajdyǵyn óteý úshin bıýdjetten arnaıy qarjy bólip, olardyń tıisti bilim alýyna, densaýlyqtaryn qadaǵalaýǵa, jaman ádetterge urynbaýyna osy sekildi taǵy da basqa kóptegen máselelerdi qamtýdy moınyna alyp otyr.
Mysaly, Qyzylorda oblysy boıynsha 4852 múmkindigi shekteýli balalar tirkeýge alynǵan. Olardyń 2790-y bilim alýǵa joldama alǵan. Aıtalyq, arnaıy túzetý mektep-ınternattarda 226, arnaıy túzetý synyptarynda 126 bala oqyp jatyr. Al 873 jetkinshek úıinde bilim alsa, 1507 bala jalpy orta bilim berý mektepterine jiberilgen. Osynyń ózinen-aq jastaıynan taǵdyrdyń soqqysyna túsken balalarǵa qamqorlyqtyń qanshalyqty ekeni ańǵarylsa kerek.
Aımaqta ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalarǵa da júıeli qoldaý kórsetilip keledi. Bilim berý júıesinde 70 bala, áleýmettik beıimdeý ortalyǵynda 31 bala, oblystyq mamandandyrylǵan sábıler úıinde 22 bala, jumyspen qamtýdy úılestirý jáne áleýmettik baǵdarlamalar júıesinde balalarǵa arnalǵan psıhonevrologııalyq ınternat úıinde 55 bala tárbıelenip jatyr. Árıne, bala úshin ata-ananyń orny aıyryqsha bólek. Degenmen, joǵaryda atalǵan mekemelerde balalardyń esh muqtajdyqsyz ósýine barlyq jaǵdaı jasalǵan. Shyndyǵynda, Qyzylorda oblysy respýblıka boıynsha jetim balalar sany az aımaqtardyń biri bolyp sanalady. Osynyń ózi kóńilge úlken qýanysh syılaıdy. Aıtpaqshy, jetim balalardyń jazǵy demalysy da tıisti josparǵa sáıkes júrgizildi. Ol úshin jyl basynda mamandar jumystaryn júıelep, aldaǵy demalystyń kúnderin qyzyqty etýdiń joldaryn qarastyrǵan bolatyn. Soǵan sáıkes, maýsym aıynda «Araı-Sanraız» lagerinde 24, «Syrdarııa» qala syrtyndaǵy lagerinde 13, Jańaqorǵan aýdanyndaǵy «Taý samaly» lagerinde 24 bala demaldy. Shilde aıynda «Taý samaly», «Taldy sý» lagerlerinde 62 bala tynyqsa, tamyz aıynda Syrdarııa aýdanyndaǵy «Jalyn» lagerine 62 balany attandyrý josparlanǵan. Osy arada myna máseleni aıtpaı ketýge bolmaıtyn shyǵar. Qyzylorda oblysynda otbasy yńǵaıyndaǵy «Atameken» balalar aýyly ashyldy. «Jetimder úıi» degen sózdiń ózi balanyń psıhologııasyna jaqsy áser ete qoımasa kerek. Jańadan ashylǵan balalar úıin qyzylordalyq mamandardyń balalar aýyly deýiniń syry osy arada jatsa kerek. Al bul aýyldyń salynyp, paıdalanýǵa berilýine oblys ákimi Qyrymbek Kósherbaevtyń úlken eńbek sińirgenin aıtqan abzal. Balalar aýylynda ákimshilik ǵımarat, sporttyq alań, 8 eki qabatty úı salynǵan. Onda bir nemese eki otbasynyń balalary 7-den 10 balaǵa deıin tárbıeshi-anasymen ornalasqan. Balalar aýylynyń otbasynda balalardy kútip-baǵýdy jáne tárbıeleýdi júzege asyratyn tárbıeshi analar da úlken suryptaýdan ótip baryp qana qyzmetke qabyldandy. Qysqasy, munda balalar otbasynyń tárbıesin alyp, jylýyn sezinip ósedi. «Jetim qozy tas baýyr» degen bolmaıdy. Qaıta óz memleketiniń aıaly alaqanyn, jan jylýyn, qamqorlyǵyn sezinip ósedi. Oblystaǵy 292 mektepte oqıtyn oqýshylarǵa medısınalyq qyzmetpen qamtamasyz etý jumystary júıeli júrgiziledi. Onyń 275-inde medısınalyq kabınetter qyzmet atqarady. Byltyr bilim mekemelerinde 425 aıajan medısınalyq qyzmet kórsetti. Al 2014-2015 oqý jylynda mektepterdegi medkabınetterdiń jalpy sany 275-ti qurasa, ondaǵy stomatologııalyq kabıneti bar mektepter sany edáýir artyp otyr. Atap aıtqanda, stomatologııa qyzmet kórsetý jumystaryn Aral aýdanynyń – 7, Qazaly aýdanynyń– 9, Qarmaqshy, Jalaǵash, Syrdarııa aýdandarynda – 2, Shıeli aýdanynyń – 3, Jańaqorǵan aýdanynyń – 4 jáne Qyzylorda qalasynyń 12 mektebinde jasaqtalǵan. Oblys boıynsha 93,1 paıyz oqýshy ystyq tamaqpen qamtamasyz etilgen. 45504 bala tegin ystyq tamaqpen qamtylsa, onyń ishinde 1-11 synyp oqýshylarynyń ishinde az qamtamasyz etilgen otbasynyń balalary tegin tamaqtanady. Aıta berse, óńirde atqarylǵan sharýa kóp. Eń bastysy, ata-anasy bar, jetim qalǵan, múmkindigi shekteýli balalardyń eshqaısysy oqýlyqtan, isher astan, medısınalyq kómekten tarshylyq kórip jatqan joq. «Jerde bir jetim jylasa, kókte myń perishte kúńirenedi» degen támsildi ustanatyn halyqpyz ǵoı. Sondyqtan, Qyzylorda oblysy boıynsha jas jetkinshekterdiń ómirdiń qıynshylyǵyn kórmeı ósýine barlyq jaǵdaı jasalyp jatyr.
Erjan BAITILES, «Egemen Qazaqstan».
Qyzylorda oblysy.
