Jádiger • 25 Shilde, 2025

Saq sadaǵy

50 ret
kórsetildi
2 mın
oqý úshin

Erte dáýirde, Azııa qurlyǵynda kezektesip ulys qurǵan ǵundardan keıingi túrki, uıǵyr, qımaq, qyrǵyz, mońǵoldar ózderiniń sadaǵyn ejelgi ǵun sadaǵy negizinde damytqan. Sonyń biri – saq sadaǵy.

Saq sadaǵy

Ǵun sadaǵyna qaraǵanda saq­tardyki shaǵyn ári qysqa, jumsaq bolǵan­dyq­tan, at ústinen atýǵa qo­laıly. Iаǵnı saqtar ǵun sada­ǵyn kishi­reı­tip jasaý arqyly at ús­tinen atýǵa yńǵaıly túrin dúnıege ákelgen.

Saq jáne ǵun sadaǵynyń aıyr­masy kóp. Saq sadaǵynyń uzyn­­dyǵy 0,6–0,8 metr bolsa, ǵun sadaǵy 1,2–1,6 metr. Basty aıyr­mashylyǵy –  saq sadaǵynyń suǵy qysqa, ǵun sadaǵynyń suǵy uzyn bolady. Ǵun sadaǵy – saq sadaǵyna qaraǵanda úlken ári qýatty.

Keıbir batystyq derekkózder bul sadaqty «skıf sadaǵy» dep kór­setedi. Qurylymy týraly qa­zaq qarýtanýshysy, etnograf Qalıolla Ahmetjan sadaq bir­neshe bólek materıaldan qu­ras­­tyrylyp, olar taramyspen be­ki­tilgen deıdi. Iаǵnı mundaı sadaq ádettegi jaǵdaıda keri ıi­lip turady. Al qoldanǵan kezde serip­­pesi asa qýatty bolǵan. ­Sa­daq­­tyń uzyndyǵy shamamen 60–80 sm, oǵynyń uzyndyǵy ­60–70 sm bolǵany týraly jazady.

V–VI ǵasyrlarda dara ulys qu­ryp, jurtty aýzyna qaratqan túrkiler jasaǵan sadaq ta osy sadaqtyń jalǵasy. Túrkiler sa­daqtyń serpini qatty bolý úshin ǵundardykin sál kishireıtip, at ústinen atýǵa yńǵaılap, ýaqyt óte kele sadaqtyń suǵy men ıininiń de ishi-syrtyna jáne baýyr-jonyna múıiz japsyrma qaptap, jetildiredi.

Onyń syrtynda kóne túrkiler temir qortýmen aınalysqanyn bilemiz. Soǵan qaraǵanda sadaq jebeleri temirden quıylyp, jete jasalyp túrlengeni anyq. Zertteýshiler túrki sadaǵynyń uzyndyǵy 120-140 sm, eń basty­sy, qurama – kúrdeli sadaq paıda­lan­ǵany jaıly derek keltiredi.

 

Sońǵy jańalyqtar