V Mohammed ýnıversıtetiniń bazasynda ótken forýmda 100-den asa elden kelgen 4 200-den asa zertteýshi ǵalamdyq ortaq múdde aıasynda bas qosty. Álemniń jetekshi áleýmettanýshylary klımattyq ádilet, tehnologııalyq damý, áleýmettik turaqtylyq sııaqty Antroposen dáýiriniń negizgi syn-qaterlerin keńinen talqylap, tıimdi sheshimderin qarastyrdy.
ISA – IýNESKO qoldaýymen qurylǵan jáne BUU-da tirkelgen halyqaralyq ǵylymı qaýymdastyq. Al bıylǵy forým alǵash ret Afrıka qurlyǵynda uıymdastyrylyp otyr. Bul jolǵy jıynnyń kún tártibindegi ózekti máselesi retinde «Antroposen jaǵdaıynda ádilettilikti taný» taqyryby bekitilipti. Antroposen – adamzattyń klımat pen tabıǵı ortaǵa yqpaly sheshýshi rólge ıe bolǵan jańa geologııalyq dáýir retinde qarastyrylady. Uıymdastyrýshylar ádilet uǵymyn tek zerdelep qana qoımaı, ony túbegeıli ózgerister jaǵdaıynda qaıta paıymdaý qajettigin negizge alǵan. Ásirese «Resýrstar sarqylǵan álemde áleýmettik ádilet qandaı bolýy kerek?» jáne «Ekologııalyq ádilet pen áleýmettik ádilet qalaı toǵysady?» degen suraqtar forýmnyń basty taqyryptarynyń birine aınaldy.
Prezıdent janyndaǵy QSZI bas ǵylymı qyzmetkeri, professor Aıgúl Zabırovanyń aıtýynsha, ISA forýmdary ár tórt jyl saıyn, áleýmettaný kongresterimen kezektesip ótkiziledi. Mundaı is-sharalar zertteýshiler úshin bilim men tájirıbe almasýdyń, jańa ǵylymı baılanystar ornatýdyń jáne pánaralyq dıalogtiń mańyzdy alańy bolyp otyr.
– Biz, QSZI sarapshylary forým aıasynda eki mazmundy baıandama usyndyq. Men «Áleýmettik tehnologııalar jáne áleýmettanýlyq tájirıbe» 26 zertteý komıteti uıymdastyrǵan «Qaqtyǵystar. Qaýymdastyqtar. Antroposentrlik tehnologııalar dáýirindegi áleýmettik ózgerister» sessııasynda sóz sóıledim. Onyń «Qazaqstandaǵy qundylyqtyq baǵdarlardyń kartografııasy» atty baıandamasy 8 myńnan asa respondent qamtylǵan áleýmettik zertteý nátıjelerine negizdelgen. Zertteý demografııalyq erekshelikterden góri ádilet, erkindik, memleket róli men senim sııaqty tereń qundylyq júıelerin saralaýǵa baǵyttalǵan. Baıandamamda sondaı-aq klasterlik taldaý ádisteri arqyly ázirlengen qundylyqtar tıpologııasyn usyndym. Bul tásil bizdiń qoǵamnyń áleýmettik qurylymyn dástúrli jas, óńirlik nemese etnostyq sheńberden tys paıymdaýǵa múmkindik berdi, – deıdi A.Zabırova.
Al QZSI qoǵamdyq pikirdi zertteý bóliminiń basshysy Saltanat Ermahanova «Jergilikti-jahandyq qatynastar áleýmettanýy» 01 toby ótkizgen «Gıbrıdti shyndyqtaǵy áleýmettik jáne saıası qatynastardaǵy bolashaq beınesi» sessııasynda «Jastar bolashaqty qalaı elestetedi?» taqyrybynda baıandama jasapty. Ol 18-29 jas aralyǵyndaǵy jastar arasynda Qazaqstannyń 20 jyldan keıingi bolashaǵyna qatysty júrgizilgen zertteý nátıjelerin ortaǵa salǵan.
– Fokýs-toptarda qatysýshylar eldiń bolashaǵyn janýar, sport túri, ekonomıkalyq sala, mamandyq, ǵımarat, mýzyka janry, aǵash, tús jáne memlekettik belgi syndy sımvoldarmen sıpattady. Dıskýrs-taldaý nátıjeleri jastardyń bolashaqty kásibılikpen, bilimmen jáne joǵary tehnologııalarmen baılanystyratynyn kórsetti. Bul – eldiń ǵylymı-tehnologııalyq damý baǵytyna degen jastar suranysyn aıqyn baıqatady. Baıandamamda strategııalyq josparlaý men memlekettik saıasatta jastardyń úni men ustanymyn eskerý mańyzdy ekenin atap óttim, – deıdi S.Ermahanova.
Forým qatysýshylary eki baıandamany da qyzyǵýshylyqpen qabyldapty. Olar mádenı baǵdarlar, saıası belsendilik jáne ornyqty damý arasyndaǵy ózara baılanysty zerdeleýge arnalǵan jahandyq pikirtalastar aıasynda erekshe mańyzǵa ıe. Qazaqstan áleýmettik ózgerister kezeńindegi tarıhı-mádenı murasy baı, serpindi qoǵam retinde halyqaralyq sarapshylar nazaryna kezekti márte ilikti.
