– Búginde el kásipkerleri memleket tarapynan júıeli uıymdastyrylǵan qamqorlyqty sezine bastady. Osy baǵytta elimizdiń ár óńirinde kásipkerlikti qoldaý ortalyqtary ashylyp jatqanynan habardarmyz. Olar naqty qandaı qyzmetter kórsetedi?
– Resmı statıstıkaǵa súıensek, búginde respýblıkada 1 mıllıon 200 myńnan astam kásiporyn men jeke kásipker jumys isteýde. Shaǵyn jáne orta bıznes sektorynda 3 mıllıonǵa jýyq adam jumyspen qamtylǵan. Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan-2050» Strategııasy: Qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» Joldaýynda aıqyn mindet – «2030 jylǵa qaraı shaǵyn jáne orta bıznestiń ekonomıkadaǵy úlesi, eń az degende, eki ese ósýge tıis», degen naqty tapsyrma bergen bolatyn. Sońǵy birneshe jyl ishinde kásipkerlik sýbektilerine qoldaý bildirý, otandyq bızneske qolaıly jaǵdaı týǵyzý maqsatynda kóptegen aýqymdy is-sharalar atqaryldy. Bul baǵytta Ulttyq kásipkerler palatasynyń alar orny erekshe ekenin atap ótken jón. О́zińiz aıtyp ótkendeı, qazir ár aımaqta palata men onyń óńirlerdegi fılıaldarynyń bazasynda, Ulttyq ekonomıka mınıstrligi jáne «Damý» qorynyń qoldaýymen kásipkerlikti qoldaý ortalyqtary ashylyp, turaqty jumys isteı bastady. «Bir tereze» júıesi boıynsha qyzmet kórsetetin bul ortalyqtar bıznes ókilderiniń jumysyn barynsha jeńildetýi tıis. Eń áýeli mundaı ortalyqtardy ashýdaǵy maqsat halyqtyń kásipkerlikpen aınalysýǵa degen nıetin arttyrý bolyp otyr. Atalǵan ortalyqtarda buqarany bıznes-aǵartý, iskerlik keńes berý sekildi jalpy 20-dan astam qyzmet túri usynylady. Taratyp aıtsaq, konsýltasııalyq qyzmetter: bıznesti qurý jáne jumys istep turǵan bıznesti tıimdi júrgizý, qarjylyq jáne quqyqtyq, syrtqy naryqta bıznesti júrgizý boıynsha keńester berý, salyq salasy boıynsha keńester, onyń ishinde, salyq salý júıesindegi jeńildetilgen salyqtyq deklarasııalardy daıyndaý. Bilim salasyndaǵy qoldaý baǵdarlamalary boıynsha jumys istep turǵan ári áleýetti kásipkerler úshin kásipkerlik qyzmetti júzege asyrýdaǵy negizgi fýnksııalar men bıznesti basqarý boıynsha arnaıy kýrstar, trenıngter, semınarlar júrgizý. Sondaı-aq, kásipkerlerdi shaǵyn jáne orta bızneske arnalǵan memlekettik qoldaý baǵdarlamalary týraly aqparattandyrý. Qazirde atalǵan ortalyqtar janynan «Bıznes-mektepter» ashylýda. Olarda jas kásipkerler iskerlik negizderin oqyp, oblysta nemese aýdanda naqty bir jobany júzege asyrýǵa baǵyttalýda.
– Buryn bıznesti tirkeýden bastap, oǵan tıisti ruqsattama-qujattardy alý máselesi, taǵy da basqa ákimshilik kedergiler kóp bolatyn. Jasyratyny joq, keı jaǵdaılarda álgindeı áýreshilikten qutylý úshin kásipkerler bireýlerdiń «qoldaryn maılap» jatatyn kezder de bolǵany ras. Osy oraıda kásipkerlerdi qoldaý ortalyqtarynyń qyzmeti bıznes ókilderine tıimdi bolyp otyrǵany anyq. Qazir elimiz boıynsha qansha ortalyq ashyldy jáne olar tek qalalyq jerde me, álde aýyldarda da bar ma?
– Búginde Qazaqstanda jumys istep turǵan jáne óz kásibin jańadan bastap jatqan kásipkerlerdiń aqparattyq-keńestik qyzmetterge, oqýǵa degen suranysy joǵary ekeni baıqalady. Ári halyqtyń mundaı ynta-yqylasy bizdi qýantady. Atalǵan ortalyqtardyń mindeti – kásipkerlerdiń, ásirese aýdandar men shaǵyn qalalarda, óziniń bıznesine baılanysty barlyq saýaldar boıynsha kómektese alatyn bir ortalyqqa júginýin iske asyrýda bolyp otyr. Iаǵnı, kásipkerlerdiń bılik organdarymen qatynasýy azaıady, osy arqyly, eń bastysy, ózińiz aıtyp ótkendeı, olardyń tarapynan bolatyn paraqorlyqqa jol berilmeıdi. Búginde kásipkerlikti qoldaý ortalyqtary elimizdiń 5 oblysynda ashyldy. Bıylǵy jyldan bastap mundaı ortalyqtar qurý boıynsha aýdandar men aýyldar deńgeıine shyǵýdamyz. Josparǵa sáıkes, 2015 jyldyń birinshi toqsanynyń sońyna deıin Qazaqstannyń 188 aýdanynda osyndaı ortalyqtar ashylýy tıis.
– Jón eken. Degenmen, osynshama ortalyqty tıisti mamanmen qamtý máselesi qalaı júzege asyp otyr?
– Suraǵyńyz oryndy, mundaı másele týyndaýy ábden múmkin. Eger mamandar aýdan deńgeıinde qandaı da bir saýalǵa jaýap bere almasa, onda kásipker onlaın tártibinde beınebaılanys kómegimen oblystyq kásipkerlikti qoldaý ortalyqtarynan konsýltasııa ala alady. Iаǵnı, qalaǵa sabylyp barýdyń qajeti joq. Atalmysh ortalyqtarǵa barlyq baǵdarlamalardan habary bar mamandar aýadaı qajet. Búginde osyndaı kadrlardy daıarlaýǵa da kóp kóńil bólinip otyr. Reti kelgende aıta keteıin, Kásipkerler palatasy Bilim jáne ǵylym mınıstrligimen birlese otyryp, mamandardy dýaldy oqytý júıesin engizý boıynsha «Jol kartasyn» jasap, ony iske asyrýda. Ol aımaqtar boıynsha 11 mańyzdy salany, 206 kolledj, 83 mamandyqty qamtıdy. 2014-2016 jyldar aralyǵynda 611 kásiporynnyń tapsyrysyna sáıkes 10 myńnan astam maman ázirleý josparlanýda. Jurtshylyqty kásibı mamandandyrý baǵytynda arnaıy oqý ortalyqtaryn kóptep ashý jumysy júıeli júrgizilýde. Búginde elimiz boıynsha 13 oqý ortalyǵy jumys istep tur. О́ńirlerde 6 stýdenttik bıznes-ınkýbator quryldy, 6 aımaqta orta mektepterde, kolledjderde 21 kásibı mamandandyrý kabınetteri ashyldy. Jalpy, qazir shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaýǵa baılanysty memlekettik baǵdarlamalar kóptep júzege asyrylyp otyr, biraq kóp jaǵdaıda olar jaıly qarapaıym halyq bile bermeıtini baıqalady. Memleket tarapynan bıznesti qoldaýǵa arnalǵan múmkindikter týraly halyqty jan-jaqty aqparattandyrýǵa mańyz berip otyrǵanymyz sondyqtan.
– Kásipkerlikti qoldaý ortalyqtarynyń jumysyna monıtorıng jasap, qadaǵalap otyrasyzdar ma?
– Qazir arnaıy avtomattandyrylǵan baǵdarlama daıyndalýda, onda turaqty túrde, onlaın tártipte, Ulttyq kásipkerler palatasynyń ortalyq apparatynda jáne óńirlik palatada kásipkerdiń ótinish bergen ýaqyty, jumystyń qalaısha jyljyp jatqany, júzege asyrý merziminiń sozylyp ketpeýi baqylanyp otyratyn bolady. Iаǵnı, ortalyqtardyń barlyq qyzmeti óz kásibin jańadan bastap jatqan kásipkerler sanynyń artýymen jáne jumys istep turǵan bıznestiń nyǵaıýymen ári damýymen anyqtalatyn nátıjege baǵyttalatyn bolady. Odan bólek, «Kásipkerlikti qoldaý ortalyqtary jaıly kásipkerlerdiń ózderi qandaı pikirde, qyzmet sapasy kóńilden shyǵyp jatyr ma?» degen sekildi saýaldar tóńireginde únemi zertteý júrgizip, usynystar bolsa olardy da nazardan tys qaldyryp jatqan joqpyz. Kásipkerler kóbine qandaı másele boıynsha kásipkerlikti qoldaý ortalyqtaryna júginetinin de turaqty qadaǵalap otyramyz. Máselen, Shyǵys Qazaqstanda jaqynda ashylǵan ortalyqtyń qyzmetkerleri jergilikti kásipkerlerdiń kóbine jer máselesi, arhıtektýra, «Bıznestiń jol kartasy-2020», shaǵyn qalalardy damytý baǵdarlamalaryna qatysty, sonymen qatar, kepildik jarna bolmaǵan jaǵdaıda nesıe alý múmkindigi, jeke kásipkerlik ashýǵa baılanysty suraqtarmen jıi keletinin aıtady.
– Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Dınara BITIKOVA,
«Egemen Qazaqstan».
