Abaı joly ár jannyń kókeıinde qalyptasady

Rasymen, shynaıy kórkem shyǵarmany oqyǵan adam qııalyna erik berip, óresine, bilimine, qundylyǵyna, daıyn­dyǵyna saı kóz aldyna óz álemin elestetip, keregin alady. Ekin­shi jaǵynan, taıaýda ǵana bir ádebıettanýshy qarapaıym bolyp kórinetin eki shýmaqtan turatyn óleńdi 11 tásilmen taldap, onyń árqaısysyn qoldana otyryp, túıin­delgen tujyrym sol eki shýmaq­ty jańa qyrynan ashyp, ózgeshe oı qorytýǵa jeteleıtinin kórsetti.

Oqyrman retinde men muny ádebıettiń ǵajaıyby der edim. Ádebıettiń ǵasyrlar boıy adam balasyna tartymdy bolýy da, múm­kin, oqyrmandy jeteleı, talǵa­myn jetildire, boıynda qun­dy­lyq qalyptastyra kele, sony­men qatar oǵan belgili bir deń­geıde erkindik berip, qııalyn sharyq­tatýynda bolar. Osy kúnderi ult jáne memleket bolyp 180 jyl­dyq mereıtoıyn ulyqtap jat­qan kemeńger Abaıdyń mura­sy joǵarydaǵy sıpattar tán maz­mun­dy kórkem shyǵarmalar men tuń­ǵıyq dúnıetanymdyq, fı­lo­sofııalyq tolǵaýlardy ushtastyra búgingi qoǵam, ult jáne azamat pen adam aldynda turǵan ózekti suraqtarǵa jaýap izderde baǵdar beretin temirqazyq bolatynyna oqyǵan saıyn kózimiz jetedi. Abaıdy oqyǵan ár adam odan ózine keregin tabady. Aqyn shyǵarmalary arqyly ár oqyrman ózin kóredi, ózin túsine alady. Abaıdy oqyǵan ár adam uly oıshyldyń ustanymdarymen, baǵamdarymen óz ustanymyn salystyryp, óziniń baǵalaý júıesin jetildire alady. Abaıdy oqyǵan ár adam óziniń synyn berer aına tabady. Sonymen qatar ár adamnyń Abaıǵa qaıta oralǵan saıyn ony jańasha, tereńirek túsinetini de – basy ashyq dúnıe.

Bul, árıne, Abaı shyǵarmala­rynyń tuńǵıyq tereńdigi men asqaq bıiktigi jáne ulttyń dúnıe­tanym kókjıegin keńeıtken ǵajap yqpalynyń kórinisteri. Ult tarı­hyndaǵy eń kúızelisti zamanda – bodandyqtyń qamytyn kıip, tizginnen aıyrylyp, el jaqsylary syrtqa júginýge májbúr bolǵan tusta – aqyn Jaratqannyń qazaqqa jibergen syıy sekildi edi. Hakim kókjıegimizdi keńeıtti. Abaı ultty jańa kezeńge daıyndady. Sol sebepten de, ult ustazy Ahmet Baıtursynuly Abaıdy «Qazaqtyń bas aqyny» dedi.

Abaı joly ár jannyń kókeıinde qalyptasady. Endeshe, «Abaı shyǵarmalary ne týraly? Abaı shyǵarmalarynyń maǵynasy ne?» degen suraqtarǵa jaýap izdeýshiler Marsel Prýst­tyń áıgili shyǵarmasyn talda­ǵan­daı, alýan túrli jaýaptar toptamasyn qalyptastyra alady. Shyǵarmalaryn adam men álem, álemdegi jáne adamzat tarı­hyndaǵy bizdiń ornymyz, urpaqtar arasyndaǵy sabaqtastyq tamyrlary, mahabbat pen ǵadaýat, ómir men ólim, ótken men bolashaq týraly dep sheksiz jalǵastyrýymyzǵa bolady. Ony oqyǵanda árkim ózine keregin tabady, óz óresine saı óz jolyn salady. Abaı joly árkimniń kókireginde bólek qalyptasady. Osy turǵydan alǵanda, Abaıdyń 180 jyldyq mereıtoıy aıasyndaǵy is-sharalardyń tutas keshendi tujyrymdama aıasynda toǵysyp, árkimniń óz keregin izdeýge múmkindik beretini qýantady.

«Abaı akademııasy» ensı­klopedııalyq portalynyń ashylýynan bastap, «Jelsiz túnde Jaryq aı» gala-konsertine deıin; «Abaı álemi» rýhanı keshi men «О́leń sózdiń patshasy» músháırasy «Adamzattyń bárin súı, baýy­rym» dep atalatyn aqyndar fes­tıvali jáne «Adamzattyń Abaıy» aqyndar aıtysy; Semeı – Qa­raýyl marafony men «Jeti qa­zyna» baıqaýy jáne basqa da ǵylymı, mádenı, dúnıetanymdyq, ádebı is-sharalardyń barlyǵy aqyn tulǵasynyń jan-jaqtylyǵyn, murasynyń tereńdigin jáne kúrde­liligin kórsete otyryp, árbir jan­ǵa Abaı arqyly ózin tanýǵa múm­kindik beretin jan-jaqty keshendi baǵdarlamany qurap tur.

«Jeti qazyna» baǵdarlamasynda toǵyz­qumalaqtyń bolýy, jeńim­paz oıyn­­shyǵa kólik tigilýi Toǵyz­qu­malaq qaýymdastyǵyna da bir ser­­pilis berip otyr. Abaıdyń toǵyz­­qumalaqty ózi ǵana oınap qoı­maı, mańaıyndaǵy jastar­dy toptastyryp, jarystar uıym­das­tyryp, mektep qalyptas­tyrǵany da belgili. Bul týraly Árham Káki­taıulynyń estelikterinen, Muhtar Áýezov jazbalarynan derekter tabýǵa bolady. Taǵy bir oń úderis – onkúndiktiń negizgi baǵdarlamasy Abaı oblysynda, Abaı aýdanynda, Semeıde jos­parlanǵanymen, osy kúnderi mem­leketimizdiń barlyq óńirinde Abaıǵa, Abaı taǵylymyna arnalǵan kóptegen is-sharalardyń ótýi. Bizdiń toǵyzqu­ma­laq qaýymdastyǵy da APEMS aka­demııa­­symen birlesip, tuń­ǵysh ret jasandy ıntellekt pen úzdik oıynshylar arasynda saıys ótkiz­bekshi. Bul da tikeleı Abaı­dan bastaý alatyn úderis. Sebe­bi hakim ulttyq dástúrimizdi, dilimizdi, dinimizdi, tilimizdi kóziniń qara­shyǵyndaı saqtap, damyta kelip, sonymen bir­ge árdaıym ony bilim­men, ozyq tehnologııamen ushtastyrýǵa úndedi.

Uly aqyn rýhyna taǵzym ete otyryp, bárimiz de osy kúnderi Abaı aldynda ishteı esep beremiz. Osy sy­naqtan árdaıym abyroımen ótýdi násip etsin.

Álıhan BAIMENOV,

Astana memlekettik qyzmet haby Basqarýshy komıtetiniń tóraǵasy