Mıǵa qattalǵan muraǵat

Júzden astam qıssa-dastandy jatqa biletin ǵajaıyp qazaq – Qazym ÁLMENULY týraly oı-tolǵam Qıssa-dastandar mekeni Jyraqta júrgen qandastarymyz óte ultjandy, asa dástúrshil keledi. Atamekennen alysta bolsa da, eshqaısysy áli kúnge deıin ata saltyn umytqan emes. Jat jerdiń topyraǵyn meken etken aǵaıyndarymyz únemi óziniń ulttyq qundylyqtaryn joǵaltyp almaýdyń qamyn oılaıdy. Oǵan Qytaıdyń Shyńjań uıǵyr avtonomııalyq aýdanynda turatyn qandastarymyzdyń turmys-tirshiligi tolyǵymen aıǵaq. Bir jarym mıllıard qytaıdyń ishindegi bir jarym mıllıon qazaq ult upaıyn arttyrý maqsatynda kóp jumys atqardy. Olar umyt bop bara jatqan salt-dástúrlerimizdi, mádenı muralarymyzdy qaıta jandandyrý jolynda biraz ter tókti. Qandastarymyz aýqymdy «fleshmob» jasap, «Qara jor­ǵany» qalyń qytaıǵa tanytty. Bir myń bir júz metrge sozylǵan qazy, álemdegi eń kishkentaı dombyra, eń úlken baýyrsaq, elý alty baǵlan eti sııatyn eń úlken taıkómesh jasap, Gınnes rekordtar kitabyna kirdi. Osy arqyly birqatar el talasyp jatqan ulttyq qundylyqtarymyzdy qazaqtyń qanjyǵasyna qaıta baılady. Qytaıdaǵy qandastarymyz ózderiniń turatyn aımaqtarynda ulttyq erekshe­lik­terin qalyń jurtqa tanytyp, óz mekenderine abyroı áperdi. Máse­len, Altaı aımaǵyna qarasty Shińgil aýdanyndaǵy qazaqtardyń kóbi saıat­shy­lyqpen aınalysady. Kezinde aýdan turǵyndary birigip, Qytaıdyń ortalyǵynan, ıaǵnı Beıjińnen bedeldi sheneýnikter, sheteldik qonaqtar shaqyryp, saıatshylar jarysyn uıymdastyryp, óz ónerlerin pash etti. Sonda qalyń jurt saıatshylyqty qazaq turmysynyń bir bólshegi retinde baǵalady. Keıinnen ortalyqtan kelgen sheneýnikterdiń sheshimimen bul óńirge resmı túrde «saıat­shylar mekeni» degen ataý berildi. Sol sekildi Shyńjańda qazaqtar tura­tyn birneshe aýyldyń «kúıshiler mekeni», «aıtyskerler mekeni» sekildi qo­symsha ataýlary bar. 2014 jyldyń shilde aıynda sol qosalqy ataýy bar óńirlerdiń qataryna taǵy bir eldi meken qosyldy. Ol – Shyńjań avtonomııasynyń Altaı aımaǵyna qarasty Býryltoǵaı aýdany. Bul aýdanǵa «qıssa-dastandar mekeni» degen ataý berildi. Sebebi, munda ataqty qıssashy – Qazym Álmenuly degen aqsaqal turady. Búgingi áńgimemiz ulttyq muramyzdyń saqtalýyna ólsheýsiz úles qosyp kele jatqan osy qazyna keýde qarııa týraly bolmaq. Qazym Álmenuly bul jaqtyń qazaq­taryna «tiri magnıtofon» degen laqap atpen tanymal. Sebebi, atamyz adamnyń aýzynan shyqqan áńgimeni bir estise boldy, jadynda myqtap saqtap qalady eken. Shynymen de, sıqyrly jáshik sekildi «jazyp» alady da, arada aılar, jyldar ótse de, sol áńgimeńizdi qaz-qalpynda, útir-núktesine deıin túgel aıtyp beredi. Este saqtaý qabileti erekshe damyǵan. Bul kisiniń esimin men ótken jyly Shyńjań televıdenıesiniń Gúlsara Tatan degen jýrnalısinen estigen edim. О́nerimen qalyń jurtqa tanylǵan qazaqtar jaıynda beınesıýjet daıyndaý úshin Shyńjańǵa, Úrimji qalasyna issaparmen barǵanmyn. Meniń kelgenimdi jurttan estigen ol telefon soqty: «О́nerli qandastaryńyz jaıynda materıal ázirlep júr ekensizder. Igi is eken, ońynan shyqsyn oılaryńyz. Qazym degen qarııany estýlerińiz bar ma?». Men ol kisi jóninde kóp bile qoımaı­ty­nymdy aıttym. «Ol – sizderge keıip­ker bolýǵa eń laıyq adam. Halyq arasynda «tiri magnıtofon» atanyp ket­ken kisi. Júzdegen qıssany jatqa aıtady. Basqalardy qoıa turyp sony túsirseńizder jaqsy bolar edi», – dedi de, maǵan onyń baılanys nómirlerin berdi. Men alǵysymdy aıtyp, qarııamen baılanysqa shyǵýǵa bel býdym. «Tiri magnıtofon» deıdi. Nege olaı ataıdy eken? Bálkim, qyrǵyzdyń manasshylary sekildi toqtamastan jyr aıtyp, saǵattap otyra beretin shydamdy shal shyǵar. Sirá, tús kórip, tura sala tula boıyn tylsym kúsh kernep, ózinen-ózi sóılep ketetin arýaqty adam bolsa kerek dep túıgenmin ishimnen. Magnıtofon dáýirin umytqan men sol aspaptyń daýysty jazyp, saqtaı alatyn qasıeti baryn da esten shyǵaryppyn. «Tiri dıktofon» dese bir sári, biraq magnıtofondy este saqtaýmen baılanystyrmap edim. Ne de bolsa mán-jaıdy qarııanyń ózinen bileıin dedim. Gúlsara bergen nómirge telefon soqtym. Tutqanyń ar jaǵynan qarttyń emes, orta jas­taǵy kisiniń daýsy estildi. Úkimet Qazym qartqa jaýapty etip bekitip qoıǵan Báden degen qandasymyz eken. О́zi Býryltoǵaı aýdandyq mádenıet basqarmasynyń bastyǵy kórinedi. «Qazym aqsaqal telefon ustamaıdy, sharýalaryńyzdy aıta berińiz», – dedi. Men jaǵdaıdy, jospardy uqtyrdym. Báden birden Qazym qarııanyń qasıeti jaıynda baıandap berdi. Bizben (qasymda teleoperatorym bar edi) suhbattasýǵa qarttyń kelisimin alyp, onyń úıinde kútetinin aıtty. Taǵy bir sensasııaǵa bara-bar tartymdy taqyryp tapqanymyzǵa qýanǵan biz qustaı ushyp, Býryltoǵaı aýdanyna jol tarttyq. Jyr saqtaǵan jadyǵat Osydan bir jarym jyldaı ýaqyt buryn Qyzylsý-Qyrǵyz okrýgine is­saparmen barǵanmyn. Onda ataqty manasshy Júsip Mamaımen júzdesýdiń sáti túsken. Júsip atamyz dúnıe salardan birneshe aı buryn suhbattasyp úlgergen edim. Ol kezde qarııa 95 jas­ta edi. Qart manasshy daýsy qaltyrap otyryp, eki-úsh aýyz sózdi áreń aıtqan. Qarttyq ózin ábden qaljyratyp tastaǵan eken. Júsip atamyzdyń terisi súıegine jabysyp, kózi kórmeı, qınala qozǵalǵan sátin taspaǵa túsirgenbiz. Arasy 800 shaqyrymdaı bolatyn Úrimji – Býryltoǵaı tas jolynda máshıne ishinde otyryp, sol kisiniń keıpi kóz aldyma keldi. Telefon ustamaıtynyna qaraǵanda biz izdep bara jatqan Qazym qarııa da sondaı halde bolar dep oıladym. Biraq bul oıym uzamaı teriske shyqty. Úıine jetkende Qazym atamyzdyń ózi aldymyzdan shyǵyp qarsy aldy. Qımyly asa shalt demesek te, shıraq qozǵalady. Qarttyq áli eńkeıte qoımaǵan, boıyn tik ustaıdy. Sóıleýinde de bir min joq. «Al, assalaýmaǵaleıkúm! Qosh keldińder! Qalaı, atameken aman ba?», – dep amandasyp jatyr. Biz de sypaıy jaýap berip, aman-saýlyq bildirdik. «Alystan aǵaıyndar kele jatyr, «sáıfan» (cuhbat) qylady degen soń shapan kıdim. Áıtpegende, men de sen sııaqty kástúmmen júremin. Qazaqstandaǵylar «myna shal qaı betimen qazaqpyn dep «sáıpan» qylyp otyr, ústinde shapany da joq» dep aıtpasyn. Qalaı, durys boldy ma?», – dep maǵan ulttyq úrdistegi shapanyn kórsetti. Atamyzdyń densaýlyǵy asa syr bere qoımaǵan sekildi. Bar múshesi saý. Aýzyndaǵy tisteriniń bári bútin kórinedi. Tek kózi durys kórmeıdi eken. Sonda da adamnyń betine tik qaraıdy. «Men seni durys kórip otyrǵan joqpyn qazir. Biraq tup-tunyq kóretin adamdaı betińe tik qaraýǵa tyrysamyn. Bireýge osal jerimdi tanytqym kelmeıdi», – deıdi qarııa. Jón surasyp, jaǵdaıdy bilgennen keıin iske kóshtik. Qarııa qazaqy saltpen aldymen úıdiń dáminen tatqyzyp, óziniń ómir jolyn áńgimelep berdi. Shynynda da, Qazym atamyzdyń este saqtaý qabileti ǵajap eken. О́mirinde bolǵan oqıǵalardyń túgelin derlik naqty datasymen aıtady. Ata-babasy ejelden osy Altaı taýlaryna qonys tepken. Kereıdiń Jantekeı atalyǵynan taraıdy. Odan – Qystaýbaı. О́zi 1929 jyly sáýirdiń 28-i kúni dúnıege kelipti. Ákesi Álmen dindar kisi bolǵan. Aǵaıynnan – úsheý. Sol úsheýi­ne Álmen kishkentaıynan qurannyń súre­lerin jattatyp úıretipti. Qazym óziniń qasıetin jastaıynan baıqaǵan. Ákesiniń aıtqan áńgimelerin, jattatqan súrelerin bir aıtqannan-aq qaǵyp alady eken. Bala bolǵan soń óziniń erekshe qabiletin tıimdi paıdalanýǵa asa mán bermegen. Úı sharýasynan qoly bosamaǵan Álmen balalaryn oqytpaǵan. Qazym «á» degen árip tanymaı on eki jasqa jetedi. Ol kezde Altaı aımaǵynda kóterilis bastalady. Biraz búlik shyǵady. Sol tusta Altaıdy jaılaǵan kóp qazaq bıliktiń ámirimen qonys aýdarýǵa májbúr bolady. Sol kóp qazaqtyń ishinde Álmen de ketedi. Olar birneshe aýyl bop Mońǵolııaǵa kóshedi. Ulan-Batordy jaǵalap qonystanǵan shańyraqtyń jalǵyz tabyskeri Álmen malshylyqpen aınalysyp, úı sharýasynan bosamaıdy. On eki jasar Qazym zerikken sátte aýyl qarııalary bas qosatyn jıyndarǵa baratyn bolǵan. Qarttardyń áńgimesin tyńdap, solardyń aýzynan shyqqan óleń-jyrlardy jattap alyp júredi. Sol jıyndarǵa halyqtyń erekshe yqylasyna bólengen Bóken men Kóksegen degen eki kisi únemi qatysady eken. Olar el ishinde bedeli mol qıssashylar sanalǵan. Qazymnyń qıssa-dastandarǵa qyzyǵýshylyǵynyń artýyna sebepker bolǵan osy eki shal kórinedi. Solardyń qasynda erip júrgen bala Qazym biraz óleń-jyr, qıssa-dastan jattaǵan. «Men olar biletin dúnıelerdiń úshten bir bóligin ǵana ıgerdim», – deıdi Qazym qart ustazdary týraly. О́zi oqı bilmeıdi, sondyqtan, eldiń aıtqanyn bir estigennen jadyna saqtaýǵa daǵdylanǵan. Tek jyrlardy ǵana emes, ertegilerdi de, ómirde bolǵan oqıǵalar týraly áńgimelerdi de, qysqasy, estigen nársesiniń bárin mıynyń múıisine jınap, qulaǵyna quıa bergen. Sóıtip, boıyna daryǵan erekshe qasıetin paıdalanýdyń jolyn taýyp, mashyqtana túsken. On alty jasynda óz aýylyna tanymal qıssashy bala atanǵan. Atajurt... «Altaı – Sulýshash» 1946 jyly aýylyndaǵy Muhtarhan degen ımamnyń medresesine oqýǵa qabyldanypty. Sonda bir jyl oqyp, arabsha árip tanyǵan. Keler jyly olar Shyńjańǵa qaıta kóship ketedi de, oqýy toqtap qalady. «Bul men úshin basqa qonǵan baqyt boldy. Buryn tek jurttyń aıtqanyn ǵana jattaıtynmyn. Árip taný arqyly múmkindigim keńeıdi. Tek aýyl adamdarynyń aıtqanyn zerdege toqyp qana qoımaı, alystaǵy aǵaıynnyń jazǵan dúnıelerin de oqı biletin boldym», – deıdi qarııa. Kúndiz úı sharýasynda júredi. Al túnde, úı ishi uıqyǵa ketkende shyraq­ty paıdalanyp, kitap betterin aqtara­tyn. Ol kezde kitaptyń tapshy kezi. Bi­reýden bir-eki kúnge surap alady. Son­dyqtan Qazym qolyna túsken kitapty bir oqyp jattap alýǵa tyrysatyn. Sol kezde-aq Shyńjań qazaqtaryna qalam­gerlik ónerimen keń tanylyp úlger­gen Aqyt Úlimjiuly men Arǵynbek Apashbaılardyń shyǵarmalaryn, aýdarmalaryn súıip oqyǵan. Olardyń ózderi jazǵan túpnusqasyn oqyp, halyqtyń aıtqanymen salystyryp, qaı nusqasyn da jadynda saqtap júrgen. О́zi túsinbegen jerlerine Álmen ata qolushyn berip, uǵyndyryp otyrypty. Áıtse de, barshaǵa málim qıssa-dastandardy jattap bolǵan Qazym buǵan qanaǵattanbaıdy. Onyń bolmysynda kádimgideı «aqparattyq ashqaraqtyq» daǵdy qalyptasady. Tek jyr-qıssalar ǵana emes, halyq aýzynda júrgen dúnıeniń barlyǵyn jattaı beredi. Jıyrma jastan asqanda Qazymnyń jadynda biraz qor jınaqtalǵan. Endi ol Altaıdyń arǵy jaǵynda, Qazaqstanda basylǵan kitaptarmen tanysqysy keledi. Bul Keńes úkimeti men Qytaıdyń dostyq qarym-qatynastary dáýirlep turǵan kez edi. 1952 jyly Qazaqstannan kórkem týyndylar shekara asyp kele bastaıdy. Jergilikti zııaly qazaqtar ony dereý tóte jazýǵa kóshirip, halyqqa taratady. Osy habardy estigende Qazymnyń qýanyshynda shek bolmady. Sol kitaptarǵa qoly jetkenshe asyǵady. Biraq tártip burynǵydaı, qolyńa alyp bir oqısyń da, kelesi kezektegi adamǵa beresiń. Buǵan ábden daǵdylanǵan Qazym kitaptardy jurtpen talasyp júrip oqıdy. Eshbir kitaptyń útir, núktesin jibermeı jattaıdy. Qazaqstannyń zııaly qaýymymen, aqyn-jazýshylarymen kitap arqyly tanysady. Abaı men Jambyldan bastap Ilııas Jansúgirov, Sábıt Muqanov, Qasym Amanjolov, Jaqan Syzdyqov, Saparǵalı Begalın, Jumaǵalı Saın, Márııam Hakimjanova sekildi qalamy qarymdy el ardaqtylarynyń shyǵarmalarymen tabysady. Biraq bul qýanyshy kópke sozylmaıdy. 1956 jyly Keńes Odaǵy men Qytaı arasy shıelenisip, shekara jabylady. Kórshi elden kelgen tanymdyq dúnıelerdiń kóbi joıylady. Sol úsh-tórt jyldyń ishinde-aq Qazym biraz dúnıeni jadyna jınaqtap úlgergen. «Sábıt Muqanovtyń «Sulýshashyn», Ilııas Jansúgirovtiń «Qulagerin» yqylas qoıyp oqyp shyǵyp, jattap alǵanmyn. Sodan keıin men ol kitaptardy kórmeppin. Útir-núktesine deıin áli esimde. Nanbasańdar, kez kelgen jerin surap kórińder», – deıdi Qazym qart áńgimesin aıtyp otyryp. Biz qazynaly qarttan qalaǵan jyrynan úzindi aıtyp berýin ótindik. Ol sabyrly sarynmen Sábıt Muqanovtyń «Sulýshash» poemasyn bastap ketti... Bálkim, qytaı qazaqtary arasynda taraǵan nusqasy bolar, arasynda bizge múlde tanys emes: «Júndestaý, ıir-ıir bitken jalǵas, Bıik quz kókke tıgen, búrkit barmas. Tip-tik qııa qarasań, kóziń tússe, Tekshelenip jınalǵan kóksiz sur tas... Jylandaı ıreleńdep taý­dan qulap, Sylq-sylq kópirship aqqan bulaq. Aq úkisi jaıqalyp jelmen birge, Shýyldap án qosady jasyl quraq».., – degen joldar túıdektelip túsip jatyr. О́zi bul poemany «Sulýshash» demeıdi, «Altaı – Sulýshash» deıdi. Jarty saǵattaı tynbastan jyrlady. Meniń mıkrofon ustaǵan qolymnyń tala bastaǵanyn ańǵardy da, «osy da jeter» dep toqtaı qaldy. Sodan áńgimesin qaıta sabaqtady. Keńes-Qytaı araqatynasy sýyp, eki jaqty baılanys úzilgennen keıin de baıaǵy daǵdysynan jańylmapty. Qıssa-dastandardy taýysyp, turmys-salt jyrlaryn jattaýǵa kirisedi. Besik jyrynyń ondaǵan nusqasyn jadyna jınaqtaıdy. Dıýana saryny, baqsy saryny, syńsý, joqtaý, kórisý... Qysqasy, Qazym atanyń mıǵa saqtalǵan muraǵatynda bári bar. Aýyz ádebıetinen bilmeıtini joq dese de bolady. Ult murasyn ulyqtaýshy Keıinnen Qytaıda mádenı tóńkeris boldy. Kóptegen qundy derekter joıyldy. On jyl ótken soń tóńkeristiń qate ekeni moıyndalyp, baǵaly derekterdi qalpyna keltirý jumystary bastaldy. Sol kezde Qazym ulttyq muramyzdy qaıta jandandyrýǵa atsalysty. Úkimet 1979 jyly az ulttar ádebıetin qalpyna keltirý týraly sheshim shyǵardy. Sol jyldan bastap Qazym Álmenuly partııanyń nazaryna ilikti. Onyń aýzymen aıtylǵan málimetter arqasynda kóptegen qundy dúnıeler jaryq kórdi. Al ózi Qytaıdaǵy qazaqtardyń ádebıetine, mádenıetine baılanysty jıyndarǵa turaqty qatysyp turdy. Aıryqsha qabiletiniń, ult murasyna adaldyǵynyń arqasynda Qazym qalyń eldegi qadirli adamǵa aınaldy. Osy ýaqytqa deıin ol túrli marapattarǵa ıe boldy. 2007 jyly Qytaı úkimeti oǵan «Ulttyq mádenı murany saqtaýshy» ataǵyn berip, tósine medal taqty. Bul bizdiń eldegi «Mádenıetke eńbek sińirgen qaıratker» ataǵyn alýmen birdeı dáreje. Az ulttan shyǵyp, qalyń Qytaı elinde mundaı jetistikke jetý kez kelgen adamnyń qolynan kele qoımas. Bıyl Qazym aqsaqal 86 jasqa keldi. «Memleket sharýalaryna, mádenı sharalarǵa aralasqaly beri dastan-qıssalar jattaýǵa qol tıe bermedi», – deıdi ol. Qytaılarmen qansha aralassa da, hanzýshaǵa ıkemi bolmaǵan kórinedi. Ǵajap zerdeli bola tura, «Nıhaodan» basqany uqpaıdy. Qyzyǵyp, qytaısha bir-eki óleń jattaǵan. Biraq maǵynasyn bilmeıdi. Tek áýenine bola qumartqanyn aıtady. Eshqashan resmı qyzmette bolmaǵan. Dese de, ol búginde zeınetkerler sanatynda. Az ulttar mádenıetin damytýǵa qosqan úlesi úshin úkimetten aı saıyn myń ıýan járdemaqy alady. Qystyq otyny men malǵa beretin shóbi de úkimettiń moınynda. Jergilikti bılik ókilderi Býryltoǵaı aýdanynan úı salyp beripti. Alys-jaqyn saparǵa shyǵa qalsa, jol pulyn úkimet kóteredi. Memlekettik, avtonomdyq, aýdandyq folklorshylar qoǵamynyń bedeldi múshesi. «Jaǵdaıym jaman emes», – deıdi qarııa. Biraq osy kúnge deıin atamekenge áli at izin salmapty. Jambasy jerge tıgenshe bir baryp qaıtý josparynda bar eken. Únemi serik bolyp júretin Báden Qazym qarııany alystan izdep, buryn-sońdy joǵalǵan dastan-qıssalar jaıynda surap kelýshilerdiń kóptigin aıtady. «Qazekeń qandaı jyrdy úırense de, úzilip-julynǵan úzindilerin emes, tolyq nusqasyn jattaǵan», – deıdi ol. Qarııanyń aıtqandarynyń negizinde kóptegen jyr-dastandar qalpyna keltirilgen, qaıta tolyqtyrylǵan. Bádenniń bastamasymen «Qazym qarııa­nyń dastandar jınaǵy» degen tórt tomdyq kitap basylyp shyqqan. Bul tórt tomdyqqa tek jetpiske jýyq qıs­sa-dastandar ǵana syıǵan. Qazymnyń jadyndaǵy qalǵan barlyq dúnıeni jaryqqa shyǵarý úshin taǵy da osynsha kitap bastyrý kerek. «Eshqashan shatas­paıdy. Birde-bir jyrdy útir-núktesine deıin umytpaıdy. Keıde synap kóreıik dep buryn aıtqandaryn taspaǵa túsirip alamyz. Araǵa biraz ýaqyt salyp qaıta suraımyz. Sol qaz-qalpynda aıtyp beredi. Ara-tura gazet-jýrnaldan maqala oqyp beremiz. Sony qaıtalap shyǵýyn suraımyz. Irkilmeıdi. Bir árpiniń, bir sóziniń ornyn aýystyrmaıdy. Sondaı ǵajaıyp adam!», – dep Báden tamsanyp qoıady. Qazym ata men Báden keıde qarııanyń jadyndaǵy dúnıelerdi taspaǵa túsirgende eshkim mazalamasyn dep aýyl syrtynan qonaq úı belgilep, sonda baryp jatady eken. Basynda bir aptaǵa dep jaldaǵan qonaq úıde bir aıdan astam ýaqyt jatqan kezderi bolypty. Mundaı jumystar negizinen Qazym aqsaqaldyń sharshaǵanynan emes, Bádenniń shydamy taýsylýyna nemese tehnıkanyń buzylyp qalýyna baılanysty toqtatylatyn kórinedi. Tyńdaýshynyń shydamy jetse, qarııa bir kese sháı iship, bir úzim nan jep alý úshin az ǵana úzilis jasap alyp, qıssasyn jalǵastyra beredi eken. Qazaqqa qymbat qazyna Búginde Qazym qart 107 dastandy jatqa aıtady. Turmys-salt jyrlaryn qosqanda bar biletin dúnıesi 130-ǵa taıap qalypty. Onyń syrtynda ertegiler, shaǵyn óleńder, aýyzsha áńgimeler bar... Olardy esepke alsaq, bul san birneshe eselenip ketedi. «Qozy kórpesh – Baıan Sulý», «Láıli-Májnún» sekildi áıgili jyr-dastandardy ilgeride-aq ıgerip alǵan. Altaı tóńireginde ǵumyr keshken batyrlar týraly jyrlardy jaqsy biledi. Máselen, ataqty Sulýbaı batyr sekildi el qorǵany bolǵan erlerge arnalǵan elý segiz jyr bar eken. Sonyń bárin jatqa aıtady. О́mir boıy malshy bolǵan ol este saqtaý qabiletin jaılaýda mal sońynda júrip jattyqtyrǵan. Kúni boıy estigen áńgimelerin eske túsirip, ishinen únemi qaıtalap mashyqtanǵan. Qazym atanyń jeti balasy bar. Eki ul, bes qyz. Úlken uly Máden – jol saqshysy, kishi uly Jeken – ormanshy. Qyzdary Kúl­man, Báteı, Záteı, Bóken, Saırash áldeqashan tur­mysqa shyqqan. Bári de osy Altaı qazaq­tary shańyraǵynyń tútinin tútetip otyr. Qazir on shaqty shákirtti óz ónerine baý­lyp júr. Ishindegi eń ıkemdisi – Dáýren degen on jasar bala. Toı-tomalaqqa solardy ertip aparyp jyr aıtqyzyp turady. Shákirtteriniń ishinde óziniń nemeresi Bolat ta bar. Bolat – uly Jekenniń perzenti. Bir qyzyǵy, Qazym ata áli kúnge deıin qolyna qalam ustap kórmepti. Tipti, bir japyraq qaǵaz da shımaılamaǵan. Búkil ómirinde kórgeni men estigenin tek jadynda saqtaǵan. Onyń mıy sheksiz galaktıkanyń búkil aqparatyn syıǵyzýǵa bolatyn alyp hard-dısk sekildi. Sol hard-dıskińizdiń de, magnıtofonyńyzdyń da, dıktofonyńyzdyń da, fotoappara­tyńyzdyń da mindetin qarttyń bir ózi at­qarady... Qazirgi zamannyń aqparat almasýǵa arnalǵan ozyq tehnıkanyń barlyǵynyń qasıetin bir ǵana Qazym atanyń boıynan tabýǵa bolady. Alaıda, osy ozyq tehnıkanyń qulaǵynda oınap, emin-erkin paıdalanyp júrgen siz ben biz, jalpy, bárimiz jabylyp ultymyzǵa Qazym aqsaqaldyń úlesindeı eńbek sińire aldyq pa?! Tili de, dini de bólek elde júrip, talaı qıly kezeńdi bastan keship, ulttyq muramyzdy osy kúnge aman jetkizgen qarııa qandaı marapatqa da laıyq. Ol boıǵa daryǵan ǵalamat qasıetin utymdy paıdalanyp, ultynyń ıgiligine jarata bildi. Al qazynaly qartty biz qalaı ulyqtaı alamyz? Toqsanǵa taıap qalǵan asyl tekti atamyzdyń mıynda saqtalǵan muraǵatty tolyq sanaǵa sińirip úlgeremiz be? Ázirge, Altaıdyń arǵy jaǵynda júrgen, júz dastandy jadyna jattaǵan qart júrektiń amandyǵyn tileıik! Dáýren BAÝYRJANULY, «Egemen Qazaqstan». BEIJIŃ – ÚRIMJI – BÝRYLTOǴAI – BEIJIŃ.