«Memleket basshysynyń tapsyrmasymen elimizdegi egin sharýashylyǵyn sýbsıdııalaýǵa 550 mlrd teńge, onyń ishinde Pavlodar oblysyna 27 mlrd teńge bólindi. Alaıda joǵary ónimdi astyq sharýashylyǵyn qurý bizdiń fermerler úshin áli de arman. Máselen, respýblıka boıynsha ár gektardan ortasha eseppen 10-12 sentner astyq jınalsa, bizdiń aımaqta ol 9-9,3 sentnerden aspaıdy. Bul qıyndyqtan shyǵý úshin qurǵaqshylyqqa asa tózimdi daqyldardyń óndirisine mán berýimiz kerek. On jyldan astam mańdaı terimniń óteýi bolǵan jańa jońyshqa sorty – osyndaı strategııalyq máseleni sheshýdiń bir joly», dep bastady áńgimesin Qudaıbergen Qanapııanov.
Ádette elimizdegi jońyshqanyń qurǵaqshylyqqa tózimdi túrleri 350 mm jaýyn-shashyn jaǵdaıynda ósse, jańa sort 200-270 mm jaǵdaıynda jaqsy ónim berý qabiletin baıqatqan. Ǵalymnyń sózinshe, mundaı sort álemde joq.
«Aqmola oblysynda jyldyq jaýyn-shashyn mólsheri – 350 mm, Qostanaıda – 355 mm, Soltústik Qazaqstanda – shamamen 360 mm. Osy jaǵdaılardy jiti zerdeleı kele, bizdiń jaqtyń klımatyna ábden beıimdelgen, ózge tuqymdastaryna qaraǵanda myqtyraq ósken jabaıy jońyshqa túrlerin izdeı bastadym. Aqyry ár jerden sanaýly sabaqtaryn taýyp, pisken ýaqytynda álgilerdiń qaýyzyndaǵy dánderin qolmen jınap aldym. Bular aıdalmaǵan jerde ósip tur edi. Odan soń Kemeńger mańynda egip kórdim», deıdi ǵalym.
Alǵashqy jyldary Qudaıbergen Qanapııanov ózi ekken jońyshqa alqabyn kádimgideı suryptap ósirgen. Nashar shyqqandaryn joıyp, tek bıik ári sabaǵy myqtylaryn ǵana qaldyryp otyrady. Bular jyldar óte bir-birimen aıqas tozańdanyp, suryptala bastaǵan. Arada 10 jyl ótkende álgi jerden ábden suryptalǵan jońyshqanyń jańa tuqymdaryn molyraq úgip alady. О́kinishke qaraı, ǵalymnyń odan arǵy jospary júzege aspady. Jańa sortty sýarmaly jerge egip, kóbeıtip alý oıymen oblys ákimdigine, oblystyq jer qatynastary basqarmasyna habarlasqan eken, basqarma basshysy Murat Hamıtov: «Ǵalymdarǵa beretin jerimiz joq, jer tek fermerlerge ǵana beriledi» dep meselin qaıtaryp tastaıdy. Amaly quryǵan ǵalym álgi dánderin 800 km jerdegi Kókshetaý óńirine aparyp, kezinde birge oqyǵan joldasynyń alqabyna seýipti. Odan qalǵanyn Pavlodardaǵy saıajaıdan ózi satyp alǵan jer telimine otyrǵyzypty. Eshbir sýarýsyz egilgen jońyshqanyń sabaqtary jaıqalyp, erekshe jaǵdaıda ósip kele jatyr. Munda ózi uzaq jyl suryptaǵan jońyshqanyń sary jáne kókshe túrleri bar. Aıtýynsha, sarysy qurǵaqshylyqqa asa tózimdi, biraq ónimi sál tómenirek, al kógi ylǵal molyraq bolsa asta-tók ónim beredi eken.
«Mynaý sary jońyshqanyń sabaǵynyń bıiktigi 1 metrden asady. Quramyndaǵy aqýyz mólsheri – 25-30%. Mundaı mol ónimdi, aqýyzǵa baı ári qurǵaqshylyq jaǵdaıynda óse alatyn jońyshqa álemde joq ekenine ǵalym retinde bás tige alamyn. Gektarynan 30 sentner mal azyǵyn jınaýǵa múmkindik bar. Al anaý gúli kók tústi jońyshqa gektaryna 40-45 sentner ónim beredi. Eshqandaı daqyl ondaı ónim berýge qabiletsiz. Ákimdik kómek kórsetse, bul sortty baıaǵyda kóbeıtip, qazirdiń ózinde jergilikti sharýashylyqtarǵa taratar edim. Onyń nátıjesin sharýalar az ýaqyt ishinde baıqaıtyny sózsiz», deıdi.
Ǵalymnyń esebinshe, bul sort qoldanysqa engizilse, seldir shóp basqan mıllıondaǵan gektar jer jasyl maısaǵa aınalatyny anyq. Klımaty Pavlodar óńirine uqsas Qaraǵandy, Abaı, Aqtóbe, Batys Qazaqstan jáne ózge oblystardy da qamtamasyz eter edi. Nátıjesinde, mal ósirýshiler quny arzan, nárliligi joǵary mal azyǵymen qamtylyp, sút sharýashylyqtarynda ónim sapasyn kóterýge, shıkizat qunyn arzandatýǵa múmkindikter paıda bolady. Dúkende satylatyn sút baǵasy 1,5 ese arzandaıdy.
Qazir jońyshqa tuqymynyń 1 tonnasy – 800 myń teńge. Al 1 tonna tuqym 142 gektar jerge jetedi eken (gektaryna 7 kılo sebiledi). Jańa sort egilgen jerdiń ár gektarynan 40 sentner nemese 4 tonna ónim alynady desek, álgi bir tonna tuqymnan 560 tonnadan astam sapaly jońyshqa jınap alýǵa bolady. Bul fermerler úshin qaı jaǵynan bolsyn tıimdi.
Pavlodar oblysy
