Qıyn adam

(Búginginiń ertegisi) Astanadaǵy ortalyq memlekettik mekemede qyzmet isteıtin Ádiljan bir bólmede jigit aǵasymen birge otyrady. Esimi – Qaldyly. Áıeldiń nemese erkektiń nyspysy ekeni bel­gisiz. Erniniń ústinde úlken qaly bar, qulaǵy túrik kisi. Ol báribir estimegendeı tańerteń Ádiljannyń sálemin almaıtyn. Jumysqa qabyldanǵanyna bir aı ýaqyt ótti, jaǵymsyz ıis keýlep turady boıynan. Ádiljan kelim-ketim adamdardan uıalyp, terezeniń jeldetkishin sańylaýlatyp ashyp qoıatyn bolyp júr. Alǵashqy kúni tanysyp-bilisýge oıy ketti. –Aǵa, bir mekemede, bir bólmede tabystyq.  Jón surasqannyń aıyby joq shyǵar... – Men eshkimge esep bermeımin, ókiletti bolǵanyńda tergep-tekserersiń, – dedi qarama-qarsy otyratyn Qaldyly úkim shyǵarǵandaı. Sózinen tosylyp qalǵan Ádiljannyń oty betine oınap shyǵa keldi. Biraq kisikıik kórshisi kóp uzamaı ózi til qatyp osyndaǵy jas maman Áseldiń jaı-japsaryn surady. Sóıtti de: – Seniń atyń Ádiljan ba? – dedi. – Iá. – E, onda túsinikti. Neniń túsinikti bolǵany jumbaq. Keıbir qyzmettes áriptesteri ara-tura Qaldylynyń kim ekenin, qaıdan kelgenin qyzyqtap surap qoıady. Ádiljannyń jaýaby kóńilsiz. – Habarym joq, tuıyq adam. Jaı-japsar surassań, minezi tońteris. ...Seısenbi, sondaı-aq beısenbi kúnderi Qaldyly Saraıshyq kóshesi men Orynbor kóshesi túıisetin tusta ornalasqan baqqa baratyn ádeti. Onda demalys kúnderiniń ózinde qydyrystap júrgender sırek.  Qaldyly kóp otyrǵyshtardyń birinde áldeqandaı gazetti shuqshıyp oqyp otyrǵandaı keıip tanytatyn. Seısenbi kúni baqtyń qaqpasy tusynan qýatty quıyn kóterilgeninde ornynan turyp ketti. – Oshaǵan! – dedi qudyrettiń aty-jónin ataǵandaı bet-álpeti tolqyp. Jolda shalt, shyrkóbelek bılep kele jatqan álgi quıyn Qaldylynyń janynda kilt toqtaı qaldy. Quıynmen birge kelgen,  áýkesi salbyraǵan, surqy kespirsiz áldebir beıne odan  qolma-qol jaýap alýǵa kiristi. – Ne jańalyq? – О́tkendegi tapsyrma júzege asty, onyń nátıjesi kóp uzamaı belgili bolar. – Ana jastar kúlip-oınap júr me? Buryn bir ret aıtyldy, sol ekeýi seniń túbińe jete­tindeı kórinedi. Jedeldetip qutyl! – Sózińdi eki etken jerim bar ma? Qup, taqsyr! Ilezde qaıta úıirilgen, ysqyrynǵan, gýildegen dybys shyǵarǵan alabóten quıyn túbi qara qazandaı jýan arqanǵa aınalyp, kókke shyǵandap ketti. Quıyndy erttep mingen Oshaǵan áldene aıtýdy umytyp ketse, zamatynda jetip keletini bar. Qaldyly usaq-túıek bulttardan aspan shaıdaı ashylǵansha, turǵan ornynan qozǵalǵan joq. Qaqqan qazyqtaı turdy da qoıdy. Bir kúni óz esebi bar kórshisi  onyń pikirin bilgisi keldi me, Ádiljannyń aldyna qoıǵan eki bet qaǵazyn oqyp shyǵýyn surady. Taqyryby: «Qazaqstan men Túrikmenstan arasyndaǵy shekaranyń keıbir máseleleri». Zer salyp qarasa, anyqtama, biraq mámilegerlikke jatpaıtyn sóz tirkesteri bar. Ekeýi qatardaǵy qyzmetkerler ári Ádiljan bul jigittiń balasyndaı jas. Kemshilikterin kózge shuqyp kórsetý yńǵaısyz. – Pysyqtaý kerek, – dedi usynysyn bildirip. Sáske túste basqarma bastyǵy shaqyrtty, Qaldylymen ne sebepti sózge kelip júrgenin surady. Ádiljan ondaı eshteńe bolmaǵanyn aıtty, sondaı-aq anyqtamaǵa qatysty óziniń oılaryn bólisti. Basqarma bastyǵy Seısen Qaldylynyń sózin sóıleıtindeı. – Basshylyqtyń tapsyrmasy, alyp-qosatyn eshteńesi joq, sol kúıinde bara bersin. Ádiljannyń qolynan talaı anyqtama ótti, keıde osyndaı qujat jobasy negizinde tıisti eldiń syrtqy saıasat vedomstvosyna nota daıyndalatyn. Saýatty jazylǵan, biraq baýyrlas túrikmen halqymen qarym-qatynasqa  kóleńke túsiretin qaǵaz úlken alańdaýshylyq týǵyzdy. Aqyrynda departament dırektorynyń orynbasaryna jolyqty, ortalyq mekemede ilgeriden qyzmet isteıtin, bilim-biligi, tájirıbesi mol Jaqsykeldi qysqa qaıyryp sóıledi. – Basy artyq áńgime týǵyzýdyń qajeti joq. Osy taqyrypqa jedeldetip anyqtama daıynda. Eger álgi qaǵazben basqarma bastyǵy kelip jatsa, mınıstrdiń orynbasary Aıdyn Ǵanıbetulyna aqparat daıyndalyp ketkenin aıtarmyn. Ádiljannyń kompıýterinde qajetti qujattar ret-retimen qattalyp turatyn. Qujat tili qalypqa túsken ýaqyt, anyqtamany talap etiletin keńse tiliniń mánerinde bir izge túsirip aparyp berdi. Tústen keıin basqarma bastyǵynan jaýar bulttaı túnerip kelgen Qaldylynyń ashýlanyp turǵany kózge tústi. – Esińde bolsyn, zııanyńdy tıgizbeı júr jáne aqyrǵy kúnińdi oıla. – Keshirińiz, qandaı aqyrǵy kúndi aıtyp tursyz? – Aqırette bolatyn kúnińdi. – Eshteńe túsingen joqpyn. Osymen qııampurys áńgime aıaqtaldy. Ińirde kópqabatty mekeme aldynda qyzmet babyndaǵy avtobýsty kútip turǵandarynda Áselmen ońasha sóılesti. Qyzdy ishteı unatatyny ras, biraq qansha syrlasyp júrgeninde osy ýaqytqa deıin  kóńilin bildirmepti. Áńgime Qaldyly týraly órbidi. – Men sol adamǵa senbeımin. Kózinde bir óshpendilik atoılap tur. Qolynan kelse tirideı kómip tastaýǵa daıyn. Adam balasy týraly ǵaıbat sóz aıtpaıtyn Ásel tigisin jatqyzyp jatyr. – Qoıshy, qaıdaǵyny aıtpaı!.. Kóńil-kúıi bolmaı júrgen shyǵar, keshirim suraıtyndaı kórinedi maǵan. Keshki ottary samaladaı jarqyraǵan qala. Múlgigen túngi baqtar jastar enshisinde. Qol­tyqtasqan qyz-jigittiń kóńildi júzderi, baq túkpirinde ońasha syr shertisýi jaıma-shýaq tún súıkimdiligin asha túsetindeı. Qalany qaq jaryp jatqan Esil ózeniniń jaǵalaýynda uzaq qydyrystap júrdi Ásel ekeýi. Sahnasy sý betine ornalasqan, jarq-jurq etken jaryqtary kózdi arbaǵan konsertti tamashalady. Erteńine túski úzilis kezinde kóz shyrymyn alýǵa yqylasy aýǵan Ádiljan kúndegiden de ótkir jaǵymsyz ıis shyǵyp turǵan soń terezeniń jeldetkishin ashyp tastaǵan. Jumys ornynda stolǵa betin tósep qatty uıyqtap ketipti. Tańǵajaıyp tús kórdi, túsine aq saqaldy qarııa enipti. – Amansyń ba, balam, jaǵdaıyń qalaı? – dep surap jatyr. – Jaqsy, – dep jaýap berdi. – Anaý Qaldylydan saqtan. Oıy Haram. Erte me, kesh pe kútpegen ahýaldy bastan keshesiń. Kirip­tarlyqqa Ásel de tap bolatyny anyq. Túrkistan qalasy oılaryńda júrsin. Sol jer joldaryńdy ashady. Oıansa jarty saǵattaı uıyqtapty. Qarama-qarsy stolda otyratyn kórshisi kórinbeıdi. Álgi túsi qorqynysh pen aldamshy úmitti qatar ákel­gendeı. – Bir Qudaı jar bolsyn! – dep ýaıymǵa túsip ketti. Stol ústindegi kúntizbe paraǵy 21 tamyzdy kórsetip tur. Bólmeni jumbaq tylsym jaılap bara jatqandaı bir úreı paıda boldy. Aıaq astynda ál-qýaty quryp barady. Ornynan turǵysy kelgenimen ábilet basqandaı qozǵala almaı-aq qoıǵany. Áýeli saýsaqtary, birte-birte tutas denesi kórer kózge ǵaıyp bolyp bara jatty. Qarasa Qaldylynyń ornynda kókten túskendeı saqaldy teke otyr. Kirpik qaqpaıtyn kózderi qyzmettes áriptesi ekenin áıgilep turǵandaı, erni úzdiksiz jybyrlap áldeqandaı duǵa oqyp jatyr.  Aıar ún ýytymen shaıǵa salǵan shaqpaq qanttaı erip ketken Ádiljan shybyn jany kók kepterge aınalyp, terezeniń jeldetkishinen ushyp shyqty. Syrtta qyzmettes áriptesi, joldas-joralary arasynda Júdeý atanyp ketken, kebeje qaryn Muratbek áldekimmen sóılesip tur eken. Sol qutqaryp qalatyndaı janyna ushyp kelisimen ıyǵyna qonýǵa áreket jasady. Muratbek eki qolyn jasqap, jolatatyn emes. Sózi de túıeden túskendeı. – Aýrý kepter sııaqty ma, qalaı... Tústen keıin Ádiljannyń bólmesinde taǵy bir zaharly oqıǵa pisip-jetilip jatty. Esikti qaǵyp kirgen Ásel ádep saqtap amandasty. – Sálemetsiz be? Qaldyly sálemin alǵan joq, ishki jekkórinishi bet-álpetine oınap shyǵa keldi. О́ńi sýyq. Qyz esine aldy, onyń kózinde óshpendilik bar ekenin Ádiljan durys aıtqan eken. – Qońyraý shalsam Ádiljannyń telefony  jaý­ap bermeıdi. Ol ózi qaıda júr? – Tús kezinde shyǵyp ketken, sodan keıin kórgenim joq. – Qaıda baratyny týraly aıtqan joq pa? – Ol menimen sálemdespeıdi, sóılespeıdi. – Nege olaı deısiz? Sálemdi siz almaıtyn kórinesiz ǵoı. Qaldyly jaýap qatqan joq, túnerip ún-túnsiz otyr. – Artyq-kem aıtsam keshirim suraımyn, – degen Ásel kıim shkafyn qaraýǵa kiristi. Ádiljannyń qońyr beshpeti ilýli tur, syrtqy qaltasynda uıaly telefony. – Bálkim, shuǵyl tapsyrmamen júrgen shyǵar, – dep oılady boıjetken. Áseldi tańǵaldyrǵany syrtqa shyǵatyn esik tars bekitilipti. Aýzyndaǵy kiltin ári-beri burap kórdi, báribir ashylatyn túri joq. – Myna esikke ne bolǵan? – dep keri burylǵanynda úsh uıyqtasa túsine kirmegen jat qubylystan tula-boıy qaltyrap ketti. Qaldylynyń ornynda kókten túskendeı saqaldy teke otyr. Kirpigin qaqpaıtyn janary sonyki ekenin áıgilep turǵandaı,  erni toqtaýsyz jybyrlap áldeqandaı duǵa oqyp jatty. Áseldiń aıaq astynan ál-qýaty qurydy. Súırikteı saýsaqtary, tal shybyqtaı dene bitimi birte-birte kishireıip, kórer kózge ǵaıyp bolyp bara jatty. – Siz osyndaı ma edińiz?!. – deýge ǵana shamasy keldi qyzdyń. Teris oqý kúshimen aq kepterge aınalǵan Áseldiń shybyn jany álden ýaqytta terezeniń jeldetkishinen ushyp shyqty. * * * ...Ádiljannyń túsine engen aqsaqaldyń jastardyń kiriptarlyqqa dýshar bolatynyn aıtqany aınymastan keldi. Ǵaıyptan qusqa aınalyp ketken ekeýi kók júzinde aınalsoqtap qalyqtap júr. Keıde qarama-qarsy qanat qaǵyp turǵan boıy bastarynan ótken sumdyqty jandary egilip aıtatyndaı. – Saǵan sońǵy kúnge deıin senbegenime qatty ókinemin. Zalym jan aqyry túbimizge jetti, – dedi Ásel turǵynjaı shatyryna qonaqtap otyrǵan­darynda. Kóshe toly kólikter. Bıik ǵımarattar tur zańǵar kókke shanshylyp. Sý burqaqtary kóp Jasyl býlvar boı sergitýge shaqyryp turǵandaı, kózge ystyq, tanys kórinister. Aqmeshit kóshesinde jıi dabyl qaqqan jedel járdem kóligi áldeqaıda asyǵyp barady, janushyryp. Áýeli kók kepter, onyń izin ala aq kepter turǵynjaı shatyrynan áýege kóterildi. Sodan az ýaqyttan soń, birinen keıin biri Esil ózenine qaraı ushyp bara jatty. О́zenniń ańǵary keń, keıbir tu­synda sportshy jastar eskekti qaıyq­tarymen jattyǵyp júr. Jaǵa­laý boıynda qydyrystap júrgen adamdar, qarmaqtarymen balyq aýlap otyrǵan bala-shaǵa.  Jartylaı sýǵa batyp ketken eski barja ústinde qos muńlyq – qos kepter syr shertisti. – Bir jaqsy úmit bar, Túrkistan shahary baǵymyzdy ashatyndaı, – dedi Ádiljan. –   Ol qalany nege aıttyń? – Túski úziliste tańǵajaıyp tús kórgenmin. Aq saqaldy qarııa seniń de qaýip-qaterge ushyraıtynyńdy, Túrkistan qalasy jolymyzdy ashatynyn aıtty. – Aıdaı álem qandaı sýyq! Soryń qalyń bolsa, tal qarmaǵannan basqa ne keledi? – Ýaıymdama, men saǵan es bolýǵa tyrysamyn. El ishi – altyn besik. Tań alakeýimde oń sapar tilep, alys jolǵa attanaıyq! Áldeqaıdan ushyp kelgen úlken shaǵala barjanyń ekinshi basyna  qonǵan, aýyr salmaǵy aýa terbelisinen sezilip tur. Ara-tura qoıtańdap, bir-eki attap jaqyndap kele jatqasyn qaýip oılaǵandaı pikirin bólisti kók kepter. – Birde tańerteń turǵyn úı shatyrynyń erneýinde túte-tútesin shyǵaryp, kógershindi jep jatqan shaǵalany kórgenim bar. Qartaıǵan nemese aýrý-syrqaý kepterdi azyq qylatyndaı. – Shaǵala jyrtqysh qus pa? – dedi aq kepter tańǵalǵanyn jasyrmastan. – Oıyn balalarynan, mysyqtan jáne jyrtqysh qustardan saqtanǵanymyz durys. Qalalyq baq boı tasalaýǵa qolaıly. Aıaq astynda dúr kóterildi kógershinder. Baǵyttary – senbi nemese jeksenbi kúnderi ekeýi ara-tura kezdesip júretin ortalyq saıabaq. Tań alakeýimde baq ishi qońyr salqyn bolatyn, al qala syrty ańyzaq jel. Kún shyǵysymen qos kógershin meıirim men shapaǵat izdegendeı ońtústikti betke alyp keledi. Bul óńir yqylym zamannan beri áýlıe-ánbıeler týyn tikken el. Jataǵan, jasyl belder, úlkendi-kishili kólder artta qalǵanymen, uzaq jol ónetin emes. Onyń ústine jolda úsh kún boıy bet qaratpaıtyn ókpek jel uıytqyp soqty, ara-tura qara nóser tópep jaýdy. Ulytaýdyń saı-salasy men toǵaıyn panalaǵan qus­tar kún ashylǵanda qaıta jalǵastyrdy saparyn. Bir aptadan keıin Qoja Ahmet Iаsaýı kesenesi kóz ushynan aıbyndanyp kórindi. Qala shetindegi qýrap qalǵan, tut aǵashyna qonaqtaǵan Muńlyq pen Zarlyq sher tarqatyp áńgimelesti. – Aldymyz qys, sodan aman-esen shyqsaq jaqsy bolar edi. – Bul jaqta Arqanyń qysyndaı kún sýyq bolmaıtyn shyǵar, – dep jatyr kók kepter. – Qansha aıtqanmen Túrkistan emes pe? – Qaldylynyń aldaý-arbaýyna túsip qalǵa­nymyz janyma batady. – Eshkimge aldanǵanymyz joq. Qara nıet qurbandyǵyna aınalsaq, ol bizdiń kinámiz emes. Aq kepterdiń sóz sıpatynan ózin aqtaǵysy kelmeıtini ańǵarylady. – Áne, ana qarııa bizdi shaqyratyn sııaqty. Qolyn bulǵap tur. – Shaqyrsa baraıyq. Endi joǵaltatyndaı eshteńemiz qalǵan joq. Tań bozaryp kele jatqan ýaqyt,  tiri jan kórinbeıtin kóshe tym-tyrys. Qarama-qarsy aýlada órik aǵashynyń túbindegi sákige kilem, kórpe-jastyq tóselipti. Aıtan shetine  qos kepter birinen soń biri qalyqtap qondy. Tiktelip otyrǵan qarııa aman-saýlyqtan bastady áńgimesin. – Esensińder me, balalar! Qasıetti orynǵa jettińder me? Túski úzilis kezinde osy aqsaqal Ádiljannyń túsine enip júrgen. Endi, mine, óńinde eki betinen ıman nury tamyp qarsy aldynda otyr. – Amansyz ba, kóke! Aıan sııaqty tús esimde, janashyr sózińiz  kókiregimde saırap tur. – Qadamdaryńa gúl bitsin, balalarym! Jaı-japsarlaryńnan azdy-kópti habarym bar.  Jolda kók qarshyǵa kezdesti me? – Alǵashqy kúnnen bastap Túrkistanǵa kelgenimizshe qatar ushty. Jol bastap otyrdy.  Alǵysymyz sheksiz ol qusqa. – Zaty perishte onyń. Senderge bolysyp júrgeni ǵoı. Qanatyn bolar-bolmas qaqqan aq kepter iltıpatpen til qatty. – Keshirińiz, ata. Aty-jónińizdi bilýge bola ma? – Meniń esimim Úshinshi. Alaıda kópshilikke málim laqap atym Úlken qol. Men – Úılestirýshimin. Úıden jasóspirim qyz shyqty. Bir basynda qýyrylǵan bıdaı dánderi, endi bir basyna taza sý quıylǵan ydysty ortaǵa qoıdy. Úshinshi tanys­tyryp jatyr. – Kók qarshyǵa osy qyz. Esimi Aqsary. Perishte muraty zorlyq-zombylyqqa qarsy kúresý, beıkúná jandardy jubatý. Aqsary  kózderi  kúlimsirep qarııanyń janyna tize búkti. Úshinshi jastardyń qaıratyna qaırat qosqandaı, úmit shamyn jaqqandaı sabyr shaqyryp sóıledi. – Erteń túnde Súmbile juldyzy týady. Sol túni Taǵdyr jazsa, adam keıipterińdi qaıta tabarsyńdar. Ýaıym men jol sharshatady. Oǵan deıin es jıyp,  tynyǵyp alǵandaryń durys.   * * * Súmbile týatyn túni aýlada shaǵyn alaý jaǵyldy. Úlken qol álsin-álsin  túsi sary untaqtardy  otqa tastaǵanynda alaýdyń jaryǵy ulǵaıyp baryp basylýmen boldy. Aqsary eki kepterdiń ústine aq seısep japqasyn Úlken qol uzaq duǵasyn oqýǵa kiristi. Súmbile juldyzy týǵanda aq seısep jan bitkendeı qozǵalysqa tústi, shyntaq boıy eki ret kóterildi. – Saǵaty soqty, endi ash! – dedi Úlken qol. Aqsary seısepti uqypty túrde jelpip tartqanynda qoldaryn bir-biriniń ıyqtaryna qoıyp otyrǵan Ádiljan men Ásel kórindi. Anadan qaıta týǵandaı óńderi ashyq, pák keıipte edi. Jastar keýdesin kernegen alǵystaryn qarııaǵa jarysa jetkizip jatty. – Qýanyshymyzda shek joq, piradar kóke! Adam qalpyńda jer basyp júrý qandaı baqyt! Sol túni eki jas uzaq syrlasty. Tańǵy shyqtaı armandaryn bólisti, nurly bolashaqqa úmit artty. Qyz bala suńǵyla keledi. Ádiljandy jaryq dúnıedegi qymbat adamyndaı kóretin bolǵany ǵoı, Ásel úlken qýanysh ústinde jan syryn jasyrmaı aıtty. – Men seni jaqsy kóremin! Kún arqan boıy kóterilgen sáske túste Arqaǵa, Astanaǵa jol tústi. Súlikteı qara sý jańa kólikti Úlken qol aıdap otyr. Qara jerdiń ústimen emes, jaıly kólik aspanda ushyp bara jatqandaı selt etpeıdi, kóz toqtatyp qaraı almaısyń shyr aınalyp júıtkigen tóńirekke. Kókjıekte Astana shaharynyń kók tiregen ǵımarattary kóringeninde zymyraǵan ýaqyt pen keńistik sabasyna tústi. Uly sáskede Saraıshyq pen Orynbor kósheleriniń qıylysyndaǵy baqta otyrdy úsheýi. Ásel kóńildenip sóıledi. – Astana ózine tartyp turatyndaı! – Qalanyń úlken bolashaǵy áli alda, – dep jatyr Úlken qol. Aýmaǵy úlken baqtyń keıbir tusynda birli-jarym adam júr. Qanshama jyldar ótetinin kim bilsin? Kúnderdiń kúninde sol jaǵalaýdaǵy osy baq súıikti demalys ornyna aınalatyndaı kórinedi. Uzyn otyrǵyshtyń syrtynda Esil ózenine qaraı sozylyp jatqan kókoraı shalǵyn ósipti. Sonyń arasynan shyqqan aq qoıan sekektep Úlken qoldyń aldyna keldi, izine ertken súıkimdi kójekterin kórsetýge ákelgen sııaqty. Jan-dúnıesiniń yqylasy oıanǵan, áldebir sózderdi kúbirlegen Úshinshi eńkeıgen boıy kójekterdi kezek-kezek sylap-sıpap jatyr. Oıyna alǵany oryndalǵandaı  aq qoıan qalyń shóptiń arasynda bir-eki ret qulaqtary kóringesin kójekterimen birge joq bolyp ketti. – Áne, Qaldyly kele jatyr! – dep Ásel daýystap jiberdi. Úlken qol áldeqashan baıqapty, sabyr saqtap otyrýlaryn surady, aqyryn ún qatyp. О́zine málim oı ústinde kele jatqan Qaldyly qatar otyrǵan Ádiljan pen Áseldi kórgeninde basynan taıaqpen salyp ótkendeı qalt turyp qaldy, sózinde yzǵar bar. – Munda qaıdan júrsińder? Sol arada jaratylysy bir bólek Úshinshi nazaryn aýdaryp áketti. Aq shúberekteı qýaryp sala bergen Qaldyly qoldaryn kókke sozyp, eki tizesine jyǵyldy jáne túsiniksiz, jat bir tilde jalbarynyp jatty, qara basyna saýǵa surap jatqandaı.  Dúnıe kezek, aqyrynda jel úrlegen qap-qara aýa sharyna aınalǵan qorqynyshty beıne ústi-ústine isingen boıy kórer jaryǵy taýsylǵandaı tars etip jarylyp ketti. Azdy-kópti ýaqyttan keıin kóshe sypyrýshy áıel qara shardyń shashylyp jatqan qaldyqtaryn muqııat túrde jıystyryp qoqysqa arnalǵan jáshikke tastaı saldy. Kún shaıdaı ashyq bolatyn, soǵan qaramastan qulaqty tundyryp kún kúrkiredi. Kóp uzamaı baqtyń kún batysynda kóterilgen qýatty quıyn jolyndaǵy jas taldardyń bastaryn qoǵadaı japyryp kele jatty. Jyldamdyǵy aq saıtandaı. Tap sondaı quıyn baqtyń kún shyǵysy tusynda paıda bola ketti. Eki quıyn sý burqaǵy tusynda kez­deskeninde jaryq pen qarańǵy aıqasqa túsip jatqandaı, ıá ómir, ıá ólim saltanat quratyndaı taıyz sý burq-sarq qaınap ala jóneldi. Ile-shala qurǵaqta jaǵalasqan qos quıyn qolamta men jińishke aq tútin qaldyrdy shaǵyn gúl kóshetteriniń ornynda. Baqtyń ár tusynda bir-biriniń kózin joıǵansha toqtaıtyn túrleri joqtaı. Jaqsylyq pen jamandyq kúresi – adamzat jaratylǵaly beri jalǵasyp keledi, aqyrzaman kúninen aman saqtap kele jatqan basty sebepterdiń biri osy. Álden ýaqytta jantalasqan quıyndar baıyz tapty, seıilgen shań arasynan Aqsary boı kórsetkeninde Ádiljan men Ásel aldynan shyǵyp qarsy aldy.  Qolyndaǵy solyp qalǵan, sarǵaıyp ketken tikenekti oshaǵandy qoqys jáshigine tastaı salǵan Aqsary tolqyp tur. – Oshaǵannyń qolynan kóktemeı jatyp qyrshynymnan qıylýym múmkin edi, Úshinshiniń aqyl-keńesi qarasty. Báriniń bastary qosylǵanda, mańdaıynda kógildir tústi, tolqyn sııaqty teńdik belgisi bar Úshinshi ómir jazy aldarynda, eńbek jolyn endi bastaǵan eki jasqa izgi oı-nıetin bildirdi. – Beısenbi Jaratqannyń yqylasy túsken kún. Jaqsy kúnderiń, jaqsy ýaqyttaryń kóp bolsyn! Ýaıym-qaıǵysyz kún keshińder jáne jumystaryńa baryńdar qol ustasyp. Ádiljan  kóńilindegi kúdigin bólisip jatyr. – Bir aptadan astam ýaqyt ótti, basshylyq túsinik jazýdy talap etetin shyǵar. – Eshqandaı túsinik jazýdyń qajeti joq. 21 tamyz kúni tótenshe oqıǵa bastaryńnan ótti, búgin de, mine, 22 tamyz. Saǵat tústen keıingi úsh­ti kórsetip tur. – Kepter bolǵanymyz kúni keshe, kepterdiń sýdy qalaı ishetinine deıin esimde, qasıetti Túrkistan jeri júregimde. Munyń bári  bolmaǵany ma,  sonda? – dedi  Ádiljan. – Oǵan kimniń daýy bolsyn?!. – dep ornynan kóterilgen Úlken qol qoshtasý sózin aıtty. – Aman-saý bolyńdar, qaraqtarym! Oı-nıeti túzý adamdar ómirden izdegenderin tabady, baqtaryń ashylsyn! Kóńil-kúıi jaqsy Aqsary da izgi tilegin, jastarǵa ortaq tilegin qosty. Jolda Ádiljan Áseldi áńgimege tartty. – Túrkistanda ne aıtqanyń esińde me, qymbatty Ásel?!. – Esimde. – Sol sózderdi qaıtalaı alasyń ba? – Men seni jaqsy kóremin! – Alǵashqy kórgen kúnnen bastap ózińdi unatatynym ras! – dedi Ádiljan qatty tolqyp. – Men ony bilemin, – dep ezý tartyp kúlgen Ásel armany kóp jas jigitti qoltyqtap aldy. Ortalyq memlekettik mekemeniń keń aýlasynda departament dırektorynyń orynbasary Jaqsykeldi jolyqty. Sálemderin yqylaspen alǵan Jaqsykeldi alda kele jatqan memlekettik merekege baılanysty ekeýiniń Alǵys hatqa usynylǵandaryn aıtty. Bir ǵajaby, ortalyq keńse ǵımaratyna kirer aýyzdaǵy uzyn otyrǵyshtyń shalqaıma arqalyǵyna qonaqtap otyrǵan  qos kógershin jarysyp tilek bildirdi. – О́mir jastaryń uzaq bolady, jas adamdar! Tatý-tátti ǵumyr keshińder, baq-bereket qonsyn! Búgin beısenbi, 22 tamyz. Bastarynan ótken shyrǵalań oqıǵadan keıin ul men qyzdy eshteńe selt etkizbese de Ádiljan qurbysyna ishki oıyn ashyp aıtyp jatty. – Kesikti kún bolǵany ma? 21 tamyz aıran-asyr qaldyrǵany ras. Azat ÁKIM.