Jádiger • 20 Tamyz, 2025

Akademıktiń fotoapparaty

70 ret
kórsetildi
2 mın
oqý úshin

Áıgili tilshi-ǵa­lym, mádenıeti bıik tulǵa Rábıǵa Syzdyq (1924–2020) «Zenıt-S» atty fotoapparat ustap, aınalasyn tarıhqa tańbalap ket­kenin estip pe edińiz?

Akademıktiń fotoapparaty

Belgili adamdar­dyń belgisiz qyr­­lary jóninde kóp bile bermeımiz. Máselen, aka­demık Shora Sarybaev fýtbol dese, ishken asyn jerge qoıady. Ol óz dáýi­rin­degi búkil aıaq dop sheberleriniń esim­derin túgel jatqa aıtyp beretin bol­ǵan. Tipti ulynyń atyn Qaırat dep qoıǵan (memleket qaıratkeri, dıp­lomat Qaırat Sarybaıdy aıtyp otyrmyz)

Taǵy bir júı­rik jan­kú­ıer, áı­gili fýt­boltaný­shy Tu­man­baı Mol­daǵalıev qazaq jurtyna osy qyry­nan mol tanymal. Sondaı-aq tilshi-akademık Rábıǵa Syzdyqtyń da dop dodasyna qy­zyǵýshylyǵy eshkim­nen kem bolmaǵan desedi. Álem chempıo­naty bastalar kezde Shora aǵamyz ekeýi Til ınstıtýtynan arnaıy demalys alyp, televızordyń mańyn­da otyrady eken degen ańyzǵa bergisiz áńgime ara-tura aıtylyp qalatyn. Anyq-qanyǵyn kim bil­gen? Degenmen Rá­bıǵa apaıdyń ózi de jas shaǵynda sport­tyń keıbir túrle­ri­men shyndap shu­ǵyl­dan­ǵanǵa uqsaıdy.

Til ǵulamasynyń taǵy bir ermegi fotoǵa túsirý bolypty. Ol saparǵa shyqqanda fotoapparatyn únemi ala júrgen. Barǵan jerinen táp-táýir sý­retter serııasyn ázirlegen. О́ziniń áleýetti áriptesteri, qanattas qurdastary Ábdýálı Qaıdar men Shora Sarybaevty da talaı ret fotoobektıvke iliktirgen. Til bilimi ıns­tıtýtynyń ár jyldardaǵy sátte­rin kadr­ǵa engizip, sa­lanyń shejire­sine birshama úles qos­qan. Iаǵnı Rábıǵa Syz­dy­q  – «Qazaq qalam­gerleri­niń hobbıi» ıdeıasynyń avtory, bul ta­qyrypqa arnap serııaly maqalalar jazǵan Qultóleý Muqashqa taptyrmaıtyn keıipker. Árıne, apaıdyń sırek kadrlary Shúkir Shahaıdyń shyǵarmashylyq she­devrleri sekildi shıratylyp túse qoımaıdy. Onyń ese­sine, ol óz zamanynyń sıpatyn tany­tatyn shynaıy dúnıelerdi qatarǵa qosqan. Hosh, munyń bárin ejiktep ne úshin aıtyp otyrmyz? My­naý «Zenıt-S» dep atalatyn qasterli qu­ral –  sol Rábıǵa apamyz moınyna asyp alyp, sáýletti sátterdi tam­sana tań­­balaǵan ba­ǵa jetpes fotoappa­rat! О́z ke­zeńinde tú­sirý tehnıkasynyń sul­tany sanalǵan ta­rı­­hı jádiger. Apaı­­dyń salaly saýsaq­tarynyń ­taby qal­­ǵan osy buıym qazir Qazaq­stan ǵy­lymy­nyń tarıhy mýzeıin­de saq­taýly. Ǵıb­rat­ty ǵy­lym ordasynyń tórin­de turǵan eleýli eskert­kishtiń biri...

 

Baýyrjan OMARULY 

Sońǵy jańalyqtar