Doǵal oq

Iаǵnı oqtyń ushyndaǵy qaýipti metal (súıek) buıymdy jebe depti. Jebe bekitilgen uzyn aǵashty saby dese, kiriske bekitilip, sozyla serpiletin tetikti keztaban dep atapty. Al oqtyń túzý ushýyna baǵyt beretin qaýyrsyndy oqtyń qanaty degen eken. Kóne dáýirde oqtyń eki túri bolǵan. Olar: súıek oq jáne jebeli oq. Súıek oqtyń quramy: uzyn aǵashy, qaýyrsyny, súıek­ten jasalǵan jebesi, t.b. Súıek oq­tyń uzyndyǵy shamamen – 90–110 sm. ­Bul oqtyń paıdasy – atqan ań-qustyń qymbat terisin búldirmeıdi.

О́tken HVII – XIX ǵasyrlarda Chın ımperııasy bıliginiń quramynda bolǵan Altaı taýynyń turǵyndary manjy-qytaıǵa baǵaly ań terisimen salyq tólegendikten, olar súıek oqty óte kóp paıdalanǵan. Sondaı-aq qatty aǵashtan jebe jasap, onyń ushyna qatty múıiz japsyrma bekitip ań atatyn bolǵan. Bul oqty olar «doǵal oq» dep ataǵan. Mundaı oq ańnyń terisin búldirmeı, tıgen sátte tek taldyryp túsiretindikten, ańshylar úshin paıdaly bolǵan.

Bul jerde eskeretin dúnıe –  oqtyń ushtyǵy men jebesi ekeýi eki túrli. Jebe dep qatty súıek nemese qola, temirden jasalyp, oqtyń basyna qondyrylǵan qat­ty zatty aıtady. Jebeniń túri kóp. Al ushtyq degenimiz – oqtyń basyna jebeniń ornyna aǵashtan jasap ornatylǵan buıym. Adamdar ertede atqan ańnyń terisin zaqymdap almas úshin óltirmeı taldyryp tú­siretin osyndaı aǵash ushtyqty oq qoldanǵan. Ári oqtyń qýatyn arttyrý maqsatynda ushtyqtyń nysanaǵa tıetin dáldigine qatty múıiz japsyratyn bolǵan.

Mysaly, qazaqtyń «Er Tarǵyn» jyrynda ushtyǵy aǵash «doǵal oq» týraly aıtylady. Onda «Qart Qojaq batyr bolsa Er Tarǵynnyń qoram­saqtaǵy júz alpys kez oǵyn jalǵyz doǵal oqpenen atyp ýataıyn  dep, doǵal oqpenen salyp qalǵan­da, Tarǵynnyń qoramsaqtaǵy júz ­alpys kez oǵyn kúlpara qylyp ­ýatyp ketti» dep jazylǵan.