General Baıkenov umyt qalyp barady

El basyna qıyn-qystaý kúnder týǵanda beldi bekem býyp, eshbir qaýip-qaterden qaımyqpaı eren erlik tanyt­qan azamattar qanshama?! Halyq júreginen oryn alǵan mundaı jandar qandaı da qurmetke laıyq. Osy rette bıyl 100 jasqa tolyp otyrǵan general Nurly Baıkenov týraly aıtpasqa bolmaıtyndaı. Nurly Baıkenov Ombynyń M.Gorkıı atyndaǵy pedago­gıkalyq ınstıtýtyn 1936 jyly bitirip, 1936-1940 jyldary Omby pedagogıkalyq ýchılı­shesiniń oqytýshysy, dırektory qyzmetterin atqarady. 1940 jyldyń 18 naýryzynda ásker qataryna shaqyrylady. Uly Otan soǵysy jyldarynda ol Zapolıarede, Ýkraı­nada, Chehoslavakııada bolǵan soǵys qımyldaryna qatysyp, alǵashqyda Karel maıdanynyń, sodan keıin 4-shi Ýkraına maıda­nynyń quramynda jaýyngerlik boryshyn atqardy. Soǵystan keıin Nurly Baıkenov Túrkistan áskerı okrýginde ártúrli dáre­jedegi qyzmetter atqaryp, jaý­yn­ger­lerdi áskerı ónerge baýlý maq­satynda jumys istedi. Atap aıtqanda, saıası bólimniń atqyshtar korpýsynyń ınspektory, aǵa ıns­pektor, atqyshtar polkynyń saıası bólimi koman­dıriniń orynbasary. Túrkistan áskerı okrýginiń saıası bólimi bastyǵynyń oryn­­basary, taýly-atqyshtar dıvızııasynyń saıası bóliminiń bastyǵy boldy. Ol qaı qyzmette bolsa da biliktilik pen iskerlik tanytty. 1952 jyly Máskeýdegi V.I.Le­nın atyndaǵy áskerı-saıası akademııany syrttaı oqyp bitiredi. 1958-1960 jyldar araly­ǵynda tájirıbeli áskerı maman Nurly Baıkenov Qazaq KSR-iniń áskerı komıssarıatynyń saıası bólim bastyǵy, 1960 jyldan  Qazaq KSR-iniń áskerı komıssary qyzmetin abyroımen atqarady. Barlyq sanaly ǵumyryn áskerı qyzmetke arnaǵan ol 1978 jyldan bastap zeınetkerlikke shyǵady. 1960-1978 jyldary QazSSR Joǵarǵy Keńesiniń depýtaty, Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq komıtetiniń múshesi bolyp saılanady. Nurly Baıkenov Otan aldyndaǵy sińirgen eńbegi úshin úsh orden, birneshe medalmen marapattalǵan. Keńes Odaǵy tusynda Qazaq KSR-iniń áskerı komıssary bolǵan birinshi qazaq N.Baıkenov edi. Kezinde minsiz qyzmet at­qarǵan adal azamat Úkimet, qo­ǵamdyq uıymdar tarapy­nan búginde eskerýsiz qalyp otyr. Osy ýaqytqa deıin general N.Baıkenovtiń turǵan úıi­ne memorıaldyq taqta da qoı­yl­­maǵan, ardagerdiń qurmetine Almatynyń bir kóshesine esimin berý máselesi de tııanaqtalmady. Nurly Baıkenovtiń 90 jyl­dy­ǵyna oraı osydan on jyl bu­ryn daıyn­dalǵan eńbekteri, maqa­lalary, joldas-dostarynyń, áskerı shá­kirt­teriniń estelikteri de ja­ryq kórmeı qaldy. Bıyl Uly Otan soǵysy jeńisiniń 70 jyldyǵyna oraı búgingi beıbit ómirimiz ben jarqyn turmysymyz úshin janqııarlyq erlikteri men eńbekterin arnaǵan soǵys ardagerlerine qandaı qurmet kórsetsek te artyq emes. Ol – paryzymyz. «О́li razy bolmaı, tiri baıymaıdy» degen ǵoı dana halqymyz. Endeshe, ataqty general Nurly Baıkenovtiń esimin de erekshe iltıpattap, urpaqqa ulaǵat etý mindet. Ádilhan QUDAIBERGENOV, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor. ALMATY.