Jetisýlyq maıdanger Reseı astanasyndaǵy sherýge tórtinshi márte baryp otyr

Ekinshi dúnıejúzilik soǵysqa kirgende «Otan úshin» dep ot keship, tek alǵa umtylýdy ǵana oılaǵan azamattar soǵystan keıin Jeńis paradyna qatysyp, júrekterine túsken jarany aıyqtyryp, qas dushpanyn jeńgendikterine kóńilderin sendirýdiń ózi úlken máni bar mártebe ekenin ekshemegeni de aqıqat. Biraq, bul baqyt ekiniń birine buıyrmaǵany da ras. Desek te, mańdaılary jar­qyrap, mereılerin tasytý baqyty buıyrǵan maıdangerlerdiń biri jetisýlyq Fedor Fedotov Máskeýdegi alǵashqy Jeńis paradyna qatysqan jaýyngerdiń biri edi. Endi, mine, Uly Otan soǵysyndaǵy Jeńistiń 70 jyl­dyǵyna arnalyp Máskeýde ótetin paradqa 93 jasynda tórtinshi ret baryp otyr. 1922 jyly Reseıdiń Omby oblysy, Poltava aýdany, Bar­venovo selosynda dúnıege kelgen Fedor Markııanovıch jeti synyptyq bilimnen soń, otbasy kóship, áýleti qonys aýdarǵan Tomsk qalasyndaǵy kýlınarııa tehnıkýmyna oqýǵa túsken-tin. 19 jasqa tolǵanda soǵys bas­talyp, jas jigit Omby qala­syndaǵy kishi komandırlik quramdy daıyndaıtyn mektepke jiberiledi. Al 1942 jyly qazan aıynda 78-shi sibirlik dıvızııa jasaqtalǵanda, serjant sheninde barlaý vzvody komandıri retinde Máskeý túbine jiberilgen. Mine, osy jerde alǵash ret surapyl soǵysqa kiredi. «Birde bizge alǵy shepke barlaý jasaý týraly buıryq berildi. Sonymen, on bir adamdyq toppen asa qaýipti jerge attandyq. Sol joly nemisterdiń qaraýylda turǵan qos soldatyn óltirip, jaý áskeriniń qalaı ornalasqany týraly málimetke qosa «til» ákeldik. Onymyz fashısterdiń ázirlenip jatqan shabýyly men ornalasqan tehnıkasy jóninde kóp nárse biledi eken. Alaıda, sol joly biz bir jaýyngerimizden ­aıyrylyp, ózim aıaǵymnan jaraqat aldym, ári alǵash ret «Erligi úshin» meda­limen nagradtaldym», – deıdi Fedor Markııanovıch ózi basqar­ǵan barlaý vzvodymen talaı aýyr tapsyrmalardy oryndaýda taban­dylyq tanytyp, buljymas áske­rı buıryqtardyń údesinen san márte shyqqany jóninde mar­qaıa otyryp áńgime aıtqan kezinde. Jaraqaty jazylǵan soń Fedor Fedotov 125-shi jeke motopantondy batalonǵa ji­berilip, soǵys aıaqtalǵansha sol áskerı quramda qyzmet etedi. Saz-balshyqty tartpa jerlerge ótkel jasap, ózen ústine qalqymaly kópir salady. О́zen-kólge aparatyn joldyń eni men uzyndyǵy, tereńdigi, jaǵalaýynyń topyraq quramy tárizdi málimetter jı­naǵan. Sonymen qatar, batyr jaýyngerdiń joryq joldary Kýrsk ıininde, Belorýssııada, Prıbaltıkada jalǵasyp, keńes áskeriniń Batys Dvına, Neman, Dnepr, Elba, Oder, Prýt tárizdi ózenderden ótýine kóp kómegin tıgizgen. 1945 jyly 2 mamyrda 1-shi Belorýs maıdany quramyndaǵy 125-shi jeke motopantondy ba­talondy Praga qalasyna ji­bergen. Sóıtip, Pragany qorshap turǵan keńes áskeri quramynda 9 mamyrǵa qaraǵan túni Vıatva ózenine 60 tonnalyq motopantondy kópir ornatady. Tań aldynda sol kópirden ótken keńes jaýyngerleri atalǵan qalaǵa lap qoıyp, 9 mamyrda oq borap, otqa oranǵan Pragany fashısterden azat etedi. Sol qalada Jeńis týraly habardy estigen. Al 10 mamyrda rota komandıri shaqyryp, Drezden qalasyndaǵy armııa shta­byna barýǵa tapsyrma beredi. Shtabta 6 jaýyngermen birge Máskeýge barýǵa buıryq alady. «Qolyma qujattar sa­ly­n­ǵan paketti ustatty. Sodan temirjolǵa deıin mashınamen, sosyn poıyzǵa minip, Más­keýge jettik. Qala komendanty bizdiń paketimizdi ashyp, áskerı bıletimizdi tekserdi. Kólik kelgenshe demaldyryp, Zagorsk qalasyndaǵy joǵary áskerı ınjenerlik ýchılıshege oqýǵa jiberdi. Sóıtip, iriktelip alynǵan Máskeýdegi paradqa qatysýshylar qataryna qosylyp, 1945 jyly 24 maýsymda Qyzyl alańdaǵy tarıhı Jeńis paradyna qatystym», – deıdi maıdanger. 1946 jyly Fedor Fedotovty ásker qatarynan bosatady. О́ıtkeni, soǵystan alǵan jara­qaty qaıta ashylyp ketken. Odan ári taǵy da gospıtal... Týǵan jerinde de eki jyl boıy eski jaraqatynyń aýyrýy basylmaǵan. Kóp uzamaı emdelý joldamasymen Qazaqstanǵa – «Túrksib» sanatorııine keledi. Osylaısha maıdanger aýrýyna em bolyp, ózine qatty unaǵan qazaq jerinde qalyp qoıady. Almatyda saýda salasy men qoǵamdyq tamaqtandyrý júıesinde birer jyl jumys istegen soń Qaskeleńge aýysypty. О́mirlik qosaǵy búginde baqılyq bolǵan Vera Andreevna ekeýi Lıýdmıla, Tatıana, Galına, Zınaıda esimdi qyzdaryn ósirip tárbıeledi. Fedor Markııanovıch Uly Jeńistiń 40, 50 jyldyq­ta­ryndaǵy Máskeýdegi paradqa da qurmetti qonaq retinde qatysqan. Endi taǵy da joly túsip, Uly Jeńistiń 70 jyldyǵy qurmetine arnalǵan saltanatqa qatysýshy qazaqstandyq 6 maıdangerdiń biri bolyp otyr. «Bul – men úshin taǵdyrymnyń úlken syıy, el-jurttyń úlken qurmeti. Kúndeı kúrkirep ótken surapyl soǵystan aman oralyp, osyndaı qurmetke ıe bolǵanymdy baqyt sanaımyn. Endi Máskeýge Qazaqstannyń qasıetti Qarasaı aýdany jurtynyń ystyq sálemin jetkizemin!» – deıdi. I, II dárejeli «Otan soǵysy» ordeniniń, «Qyzyl Juldyz» ordeniniń, «Máskeýdi qorǵ­a­ǵa­ny úshin», «Berlındi alǵany úshin», «Belorýssııany azat etkeni úshin», «Pragany azat etkeni úshin» jáne t.b. medaldardyń ıegeri Fedor Fedotov qýanyshyn jasyra almaı. Máskeýdegi Jeńis paradyna baratyn Fedor Markııanovıch Fedotovqa jeke dárigeri ilesip júredi. Bul da qart maıdangerge bılik tarapynan kórsetilip otyrǵan iltıpat pen qurmet bolsa kerek.   Nurbol ÁLDIBAEV, «Egemen Qazaqstan». Almaty oblysy.