Árıne, mysal keltirsek, áleýmettik jelide jasóspirimderdiń buzaqylyǵyna qatysty kontentter, beınematerıaldar jetip-artylady. Onyń qaısybirin aıtamyz. О́zekti órteıtini bul áleýmettik úderiske qoǵamnyń eti de úırenip ketti. Al oǵan ata-anany emes, aldymen muǵalimdi kinálap, isti jyly jaýyp tastaý da úırenshikti ádetke aınalyp barady. Ádiletti elge betburys jasap, zań men tártipke súıengen qoǵamǵa aınalǵymyz kelse, mundaı keleńsizdikti júıelemeı, maqsatqa jete almasymyz anyq.
Áleýmettik máselelerge beıjaı qaramaı, qoǵamdyq keri ketýshilik áreketterge ún qatyp júretin qoǵam belsendisi, kásipker Meırambek Pazylbekov jýyrda «Facebook»-tegi paraqshasynda bilim salasyndaǵy keleńsiz jaıttarǵa kezekti márte pikirin bildirgen. Ol jazyqsyz jasóspirimniń ajal qushqany úshin oqý orny basshylyǵynyń jazaǵa tartylǵanyna qarsy.
«Qaskeleńde bir oqýshy ekinshisiniń júregine shampýr suǵyp, óltirip qoıǵan. Bári – araqtyń kesiri. Saldarynan sol mekteptiń dırektory jumystan qýylyp, orynbasary men synyp jetekshisi qatań sógis aldy. Oqıǵa qala syrtyndaǵy kottedjde sabaqtan tys ýaqytta bolǵan. NZM-ge qatysty neshe kúnnen beri myńdaǵan adam «Pedagog mártebesi týraly» zańdy alǵa tartyp jatyr. Jaqsy, durys deıik. Al myna jaǵdaıda qyzǵa arasha túsken, ishimdik ishpegen bala ajal qushyp, qaıǵyly oqıǵa boldy. Oǵan mektep basshysy men ustazdardyń qandaı kinási bar? Olar óz mindetin adal atqaryp, ata-analardyń chattaryna aldyn ala eskertýler taratqan. Sonda atalǵan muǵalimderge «Pedagog mártebesi týraly» zań júrmeı me? Olardyń quqyǵy qorǵalmaı ma? Álde zań tek NZM úshin jazylǵan ba? Nege mınıstr, vıse-mınıstr bul jaǵdaıǵa qatysty ádil sheshim shyǵarmaıdy? Bir ýaqytta bolǵan eki jaǵdaıda bir-birine qarama-qaıshy sheshim qabyldandy», dep jazǵan qoǵam belsendisi muny «qos standart» dep baǵalady.
Al «Qazbilim Group» kompanııasynyń basqarma tóraǵasy Aıatjan Ahmetjanmen baılanysqanymyzda bul máseleni «Pedagog mártebesi týraly» zań qabyldanar aldynda kótergenderin aıtty. Iаǵnı muǵalimniń quqyqtary men mindetteri aıqyndalsa degen usynystary bolǵan eken.
– Atalǵan zańda osy tus tolyq aıqyndalmaı qaldy. Jalpy, muǵalimder quqyǵy máselesinde bala quqyǵy týraly normaǵa, ata-ananyń mindeti men jaýapkershiligine qatysty normaǵa baılanysty ózgerister engizý kerek dep oılaımyn. Iаǵnı muǵalimniń, mektep ákimshiliginiń jaýapty kezeńi men ata-ananyń jaýapty kezeńi ashyq, aıqyn kórsetilýi tıis. Sabaqtan tysqary ýaqyttyń bárin ata-ananyń jaýapkershiligindegi dúnıe dep qaraýymyz kerek, – deıdi A.Ahmetjan.
Bul jaǵdaıǵa Májilis depýtaty Erbolat Saýryqov ta beıjaı qaramaı, Úkimetke depýtattyq saýal joldaǵan. Erbolat Baıuzaquly keıingi kezderi sabaqtan tys ýaqyttaǵy oqýshylar tóbelesiniń jıilep ketkenine, oǵan tek bilim berýshi taraptyń ǵana kináli bola beretinine alańdaýshylyq bildirdi.
«Biz bul úrdisti óte alańdatarlyq dep sanaımyz. О́ıtkeni mektep basshylyǵy tek oqý-tárbıe úderisin uıymdastyrýǵa jaýapty ekenin jaqsy bilemiz. Al sabaqtan tys ýaqytta nemese demalys kezeńinde bolǵan oqıǵalar úshin olardy jazalaý – ádiletsizdik. Bul másele ásirese aýyldyq eldi mekenderde ýshyǵyp tur. Búginde aýyl mektepterinde dırektor jáne oqý bóliminiń meńgerýshisi laýazymdaryna úmitkerler tabý qıyn», deıdi depýtat E.Saýryqov.
Onyń aıtýynsha, mundaı jaǵdaılar elimizdiń ońtústik óńirlerinde órship tur.
«Erteń men de jumystan shyǵyp qalamyn ba? Negizsiz jaýapkershilikke tartylam ba?» degen qorqynysh muǵalimder men basshylardyń arasynda kúndelikti qalypty jaǵdaıǵa aınaldy. Atalǵan máseleler, ásirese Jambyl, Túrkistan, Almaty jáne Jetisý oblystarynda ýshyǵyp tur. Búgingi kúnniń ózinde mektep basshylyǵyna bos oryndarǵa kadr tabylmaı otyr. Bizdiń kóterip otyrǵan máselemiz tek kadrǵa qatysty emes, bul – aýyl mektebiniń taǵdyry týraly túıtkil. Eger aýyl mektebinde bilikti basshy bolmasa, onda altyn besiktegi balalardyń da bolashaǵyna qaýip tónedi degen sóz», degen Májilis depýtaty qoldanystaǵy zańnamaǵa súıensek, «Bilim týraly» zań boıynsha mektep basshylyǵy oqý-tárbıe úderisine jaýap beretinin alǵa tartyp otyr.
Onyń aıtýynsha, Neke (erli-zaıyptylyq) jáne otbasy týraly kodekste ata-analardyń balany tárbıeleý jáne oǵan bilim berý jónindegi mindetteri kózdelgen, al Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekste ata-analardyń jaýapkershiligi qarastyrylǵan. Alaıda júrgizilgen taldaý barysynda «Quqyq buzýshylyqtardyń aldyn alý týraly» zańda kámeletke tolmaǵandardyń quqyq buzýshylyqtarynyń aldyn alýǵa qatysty birde-bir naqty jáne tolyqqandy norma joq ekeni anyqtalypty.
Sondyqtan E.Saýryqov bastaǵan saýalǵa múddeli depýtattar toby bul jaǵdaıdy quqyqtyq olqylyq dep esepteıdi, ony zańnamalyq turǵydan tolyqtyrý qajettigin aıtty.
«Jalpy, mektep dırektorlary men meńgerýshilerdi mektepten tys ýaqytta, demalys nemese kanıkýl kezindegi oqıǵalar úshin jazalaý, tártiptik shara qoldaný nemese jumystan bosatý zańǵa da, logıkaǵa da qaıshy keledi. Bizdiń oıymyzsha, bul máseleni sheshýde halyqaralyq tájirıbege de nazar aýdarý qajet. Barlyq damyǵan elde mektep basshylary oqý úderisi men resmı mektep is-sharalary aıasynda ǵana jaýap beredi. Basqa jaǵdaılarda ata-analar tolyq jaýapty. Bul – ádiletti jáne tıimdi tásil», deıdi E.Saýryqov.
Mine, osyndaı argýmentterdi tizip shyqqan «Aýyl» partııasynyń fraksııasy Úkimetke naqty usynystaryn da berdi.
Aldymen, mektep basshylaryn mektepten tys ýaqytta jáne kanıkýl kezeńinde bolǵan quqyq buzýshylyqtar úshin jaýapkershilikke tartýǵa bolmaıtynyna resmı túsindirme berý qajettigin talap etse, ekinshiden, «Bilim týraly» jáne «Quqyq buzýshylyqtardyń aldyn alý týraly» zańdarǵa naqty túzetýler engizip, osy máseleni retteý qajet dep sanaıdy.
Úshinshiden, «Quqyq buzýshylyqtardyń aldyn alý týraly» zańǵa arnaıy norma engizip, kámeletke tolmaǵandardyń quqyq buzýshylyqtarynyń aldyn alý tetikterin egjeı-tegjeıli anyqtap kórsetý qajettigin usyndy. Sondaı-aq bul normalarda ata-analardyń jaýapkershiligi birinshi kezekte ekenin zań deńgeıinde naqtylap kórsetý kerektigin eskertti.
Tórtinshiden, aýyl mektepterinde kadr tapshylyǵynyń aldyn alý úshin pedagogıkalyq qyzmetkerlerdiń quqyqtyq qorǵalýyn kúsheıtý jóninde júıeli sharalar qabyldaýdy usynamyz.
Besinshiden, depýtattar halyqaralyq tájirıbege súıene otyryp, oqýshylardyń sabaqtan tys jáne demalys kezeńindegi minez-qulqy úshin ata-analardyń jaýapkershiligin naqtylaıtyn qosymsha normalar ázirleý qajet ekenin atap ótken.
Bul depýtattyq saýalǵa Premer-mınıstrdiń orynbasary Ermek Kósherbaev jaýap qatypty.
Ol «Pedagog mártebesi týraly» zań normasyna sáıkes, pedagogter, onyń ishinde mektep basshylyǵy (dırektor, dırektordyń orynbasarlary) ózderiniń kásibı qyzmetine jatpaıtyn, ıaǵnı sabaqtan tys ýaqytta bolǵan oqýshylardyń quqyq buzýshylyqtary úshin jaýapty emestigin jetkizgen.
«Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly» kodekste «Pedagog márbesi týraly» zańyn buzý túrinde jasalǵan buzýshylyq úshin ákimshilik jaýapkershilik kózdelgen. Bul rette pedagogter quqyqtarynyń qorǵalýy zańnama deńgeıinde rettelgen. Ata-analardyń jaýapkershiligi (onyń ishinde balalardyń oqýdan tys kezinde) týraly Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha «Quqyq buzýshylyqtyń profılaktıkasy týraly» tujyrymdamalyq jańa biryńǵaı zań jobasy ázirlendi. Zań jobasynda kámeletke tolmaǵandar arasyndaǵy quqyq buzýshylyqtyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan arnaıy sharalar kózdelgen. Atap aıtqanda, basa nazar aýdarýdy qajet etetin kámeletke tolmaǵandardy pedagogıkalyq súıemeldeý tártibi reglamenttelgen, profılaktıkalyq esepte turǵan kámeletke tolmaǵandarǵa qatysty jeke profılaktıkalyq sharalardy qoldaný erekshelikteri aıqyndalǵan. Sondaı-aq profılaktıka sýbektileriniń sany ulǵaıtylyp, olardyń jaýapkershilik aımaǵy naqtylandy», deıdi E.Kósherbaev.
Sonymen qatar Úkimet basshysynyń orynbasary Neke (erli-zaıyptylyq) jáne otbasy týraly kodeksiniń 70-babynyń 2-tarmaǵyna sáıkes, ata-analar óz balasyn tárbıeleýge, adamgershilik turǵysynan, rýhanı damytýǵa mindetti ári jaýapty ekenin jetkizgen. Al kámeletke tolmaǵan balasyna durys kútim jasamaı, qaýipsizdigine selqos qaraǵan ata-ana nemese onyń zańdy ókili «Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly» kodekske sáıkes ákimshilik jaýapkershilik qarastyrylǵanyn da qosa ketipti.
Vıse-premerdiń sózine súıensek, jyl basynan beri 3 myńnan asa qaraýsyz qalǵan jasóspirimder beıimdeý ortalyqtaryna jetkizilgen. Al túngi ýaqytta oıyn-saýyq oryndarynda zańdy ókilderinsiz júrgeni úshin 63 myńnan asa jasóspirim, 1,3 myńǵa jýyq kásipker, 12 myńnan asa ata-ana jaýapkershilikke tartylypty.
Qalaı desek te, E.Kósherbaevtyń depýtat E.Saýryqovtyń saýalyna joldaǵan jaýabynan ata-analardyń balasy úshin jaýapkershiligi zańnamada qarastyrylǵanyn, kámeletke tolmaǵandar arasyndaǵy quqyq buzýshylyq profılaktıkasy boıynsha jumys jańa zań aıasynda kúsheıtiletinin uqtyq. Nátıjesin ýaqyt kórseter. Oǵan qosa vıse-premer Oqý-aǵartý mınıstrligi pedagogterdiń quqyqtaryn saqtaý boıynsha túsindirý jumystaryn kúsheıtip jatqanyn da jetkizipti.
