Jıyn barysynda qazaq tiliniń ǵylym men tehnologııadaǵy bolashaǵyna qatysty ózekti máseleler talqylandy. Halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamynyń prezıdenti Raýan Kenjehanuly qazaqsha mátindi dybysqa aınaldyratyn TTS (Text-to-Speech) jobasyn tanystyrdy.
«Bul bastama – qazaq tilin zamanaýı ǵylym men tehnologııa keńistigine engizýdiń úlken qadamy. Qazaqsha dybys modeli jaqyn kúnderi halyqaralyq «Hugging Face» platformasynda jarııalanady. Bul – qazaq tiliniń álemdik jasandy ıntellekt ekojúıesinde óz ornyn alýynyń bastamasy», dedi ol.
Shaısultan Shaıahmetov atyndaǵy «Til-qazyna» ulttyq ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵynyń bas dırektory Maqpal Jumabaıdyń aıtýynsha, qazirgi ýaqytta, qazaq tili «tehnologııalyq beıimdelý» kezeńinen sátti ótip, til modelderiniń negizinde ónimder shyǵara bastady.
«Qazaq tili – qazirgi jańa tehnologııalar dáýirinde óziniń sıfrlyq ortaǵa beıimdigin jáne jasandy ıntellekt tehnologııalaryna senimdi tildik negiz ekenin tolyǵymen dáleldedi. Bul tilimizdiń zamanaýı talaptarǵa saı damyp, álemdegi áleýeti joǵary tilderdiń qatarynan tabylǵandyǵynyń aıqyn kórinisi. Qazirgi ýaqytta, qazaq tili «tehnologııalyq beıimdelý» kezeńinen sátti ótip, til modelderiniń negizinde ónimder shyǵara bastady. Osy arqyly elimiz til men tehnologııany tabysty ushtastyryp, qazaq tilinde oılana alatyn, mátinderdi generasııalap, ózin-ózi oqyta alatyn ulttyq til modelin jasaǵan alǵashqy 15 memlekettiń qataryna enip otyr. «Til-qazyna» ulttyq ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵy qazaq tiliniń ǵylymı-ınnovasııalyq damýyn 4 baǵyt boıynsha júzege asyrady. Atap aıtsaq, Jasandy ıntellekt, Ádistemelik baǵyt, Termınologııalyq baǵyt jáne qazaq tilin oqytatyn IT ónimder ázirlep, usyný baǵyty. Osy 4 baǵyt boıynsha daıarlanǵan ónimderdiń negizgi maqsaty – azamattardyń tolyq ómirlik sıklin qamtyp, qazaq tiline qatysty jan-jaqty suranysyn qanaǵattandyrý. Iаǵnı ortalyq qoldanýshylardyń ómiriniń ár kezeńine beıimdelgen platformalardy ázirlep, usynady», dedi ol.
Aıta keteıik, «Til-qazyna» ortalyǵy elimizdiń tuńǵysh ulttyq til modeli «KazLLM» jobasynda da, Qazaq tili men tehnologııalyq progresti qoldaýǵa arnalǵan Úlken til modelin jasaý jumysyna da belsene atsalysyp, 6 mlrd sóz qoldanystan turatyn tabıǵı til qoryn «Ulttyq aqparattyq tehnologııalar» AQ-na jáne «Aqyldy júıeler men Jasandy ıntellekt ınstıtýtyna» tapsyrdy. Sonymen qatar, «Til-qazyna» ortalyǵy óziniń derbes ónimi, elimizdegi tuńǵysh salalyq til modeli – qazaq tilin oqytýǵa mashyqtanǵan «Til-Qazyna LLM»-dy jaryqqa shyǵardy. Búginde «Til-Qazyna LLM Hugging Face» ashyq platformasyna júkteýli tur. Iаǵnı qazaq tilindegi tehnologııalyq ónimin jasaımyn degen kez kelgen kompanııaǵa qoljetimdi.
«Osy kúni Til-Qazyna LLM negizinde birneshe JI agentterimiz júzege asýda. Solardyń alǵashqysy – memlekettik JI agentter kartasyna engen «Qazgramma» jobasy. «Qazgramma» – qazaq tilindegi mátinderdiń durystyǵyn tekserýge arnalǵan platforma. Sonymen qatar qazaq tilin deńgeılep oqytatyn Til-Qazyna JI kómekshisi men shettildik termın modelderin sózjasamdyq, fonetıkalyq-morfologııalyq turǵydan taldaıtyn Shettildik termınderdiń avtomattandyrylǵan júıesi ázirlenýde. Ortalyǵymyz qazaq tilin úıretýdi qyzyqty ári ınteraktıvti etý maqsatynda «Steppe Games» mobıldik oıynyn ázirledi. Oıynnyń tanystyrylymy jaqyn ýaqytta ótetin bolady», dedi M.Jumabaı.
Konferensııanyń resmı bóliginen soń qatysýshylar túgeldeı «Ulttyq dıktant» jazdy. Dıktant mátinin belgili dıktor Qymbat Dosjan oqydy.
Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbek jańa jobanyń ereksheligin atap ótti:
«Ulttyq dıktant buryn da ótkizilgen. Biraq qazir biz ony jańa formatta engizip jatyrmyz. Búkil mektepter men joǵary oqý oryndarynda jyl saıyn dástúrli túrde ótetin bolady. Árıne, tildiń bolashaǵy – sıfrlyq keńistikte. Eger kez kelgen til jasandy ıntellekt dáýirinde tiri qalǵysy kelse, sıfrlyq formatqa beıimdelýi qajet», dedi mınıstr.
Dıktant oflaın jáne onlaın túrde uıymdastyrylyp, kez kelgen azamat qatysa alady. Onlaın nusqasy www.til.kz saıtynda qoljetimdi. Qatysýshylarǵa elektrondyq Alǵyshat pen Kitap platformasyna tegin jazylym usynylady.
«Osy «Ulttyq dıktant» jobasy – jazý mádenıetin qalyptastyryp, saýattylyqty arttyrýǵa, oıdy kórkem jetkizý daǵdysyn damytýǵa baǵyttalǵan bastama. Zertteýlerge súıensek, búginde adamdar burynǵyǵa qaraǵanda áldeqaıda kóp jazady. Sebebi qolymyzda telefon bar, hat-habardyń bári jazbasha jetkiziledi. Degenmen jazýdyń sapasy tómendep barady, tynys belgilerin, jalǵaý-jurnaqty, jalpy jazý normalaryn eskere bermeımiz. Dıktantty birge jazý arqyly árqaısymyz ózimizdi synap kórip, jibergen qatemizdi anyqtap, qajet bolsa mamandardan surap, keleshekte ondaı qatelikti qaıtalamaýǵa tyrysamyz. Búgin konferensııaǵa qatysýshylar bastama kóterip otyr. Budan ári elimizdiń barlyq aımaǵyndaǵy mektepter men kolledjder, joǵary oqý oryndary, oqytýshylar men stýdentter, túrli ujymdar jáne jeke azamattar onlaın jáne oflaın túrde qatysyp, ortaq iske úles qosa alady», dedi R.Kenjehanuly.
