Astanadan Ahat aqsaqal attandy

  Erteń Reseı astanasy – Máskeý qalasyndaǵy Qyzyl alańda Uly Otan soǵysyndaǵy Jeńistiń 70 jyldyǵyna arnalǵan parad ótedi. Oǵan Qazaqstannan alty maıdanger qatysady. Qart jaýyngerlerdiń arasynan úlken sherýge qatysý kim-kim úshin de úlken qurmet ekeni anyq. Nómirde qazaqstandyq alty maıdangerdiń úsheýi týraly maqala jarııalanyp otyr.

Astana ardagerleri atynan Máskeý qalasyndaǵy Uly Je­ńis­tiń 70 jyldyǵyna arnalǵan sherýge qatysatyn aqsaqaldy izdep, burynǵy L.Mırzoıan, q­azir­­gi Qanysh Sátbaev kóshe­sin­­degi 10 qabatty úıdiń jetin­shi qa­ba­tyna kóterildik. Esikti ýa­qyt salmaǵymen eńkish tartsa da ıilmegen, ańqyldaǵan Ahat Bekmádııaulynyń ózi ashty. Toq­sannyń tórine ozsa da Ahat qarııa qaljyramaǵan eken, eki beti­nen qan tamyp tur. Soǵystyń zarda­bynan bolsa kerek, bir aıaǵyn syl­typ basqany bolmasa, júrisi de jı­naqy, sózi de shıraq. «Súıegi asyl ǵoı» degen qanatty sózdi atam qa­zaq osyndaı qaıyspas qara nardaı qarttaryna qarata aıtsa kerek...       Ahat aqsaqal 1923 jyldyń 1 qyrkúıeginde osy Astananyń irgesindegi Astrahan (ol kezeńde Kalının atalǵan) aýdanynyń Qazqoskól aýylynda dúnıege kelipti. Ákesi Bekmádııa Atbasardaǵy qyzyl mılısııa quramynda Keńes ókimetin qurýǵa qatysqan kózi ashyq, belsendi adam bolypty. Bastapqyda Atbasar qalasyndaǵy mektep-ınternatta oqyp, keıinnen Tolqynkóldegi jetijyldyq orys mektebin bitirgen Ahat Bekmádııauly 1939 jyly 16 jasynda Qyzyljar qalasyndaǵy pedagogıkalyq ýchılıshege oqýǵa túsedi. Oqý jartylaı aqyly eken. Bir jylǵy 150 rýbl qarjy tóleý kerek. Sodan kúndiz oqý oqyp, túnde jumys isteýge týra keldi. «Mekemelerge jaldanyp, qujattaryn rettep, kóshirip jazdym. Túnimen mekemelerdiń peshterin jaǵyp, keńselerin jylyttym. Stansaǵa baryp, otqa jaǵýǵa arnalǵan vagon-vagon aǵashtardy túsirdim. Áıteýir, oqýdan shyǵyp qalmaý úshin qoldan kelgenniń bárin jasadym, – deıdi Ahat aqsaqal qıyn kezeńniń esteligin sanasynda jańǵyrtyp. «Aýyr eńbek, ashqursaq kúıde júrsek te, beıbit kúnimizge shúkirshilik etýshi edik. Ol kúnimizdi de kóp kórgen sııaqty. Dúnıeni dúr silkintip, soǵys bastaldy. Petropavl qalasynyń ortasynda ornalasqan pedýchılısheniń qos qabatty ǵımaratyn Reseıden kóshirilgen ushqyshtar daıarlaıtyn ýchılıshege berdi. Bizdi sol jyldyń kúzinde Kókshetaý pedýchılıshesine kóshirdi. Kezdesken qıyndyqtar men aýyrtpalyqtardyń barlyǵyna tózip, qaıtkende de pedýchılısheni bitirip shyǵýǵa bar kúsh-jigerimdi saldym. Osy eren eńbegimniń óteýi ómirimdi saqtap qalýǵa sebepker bolǵanyn aldaǵy ýaqyt tájirıbesi dáleldedi»... Aýmaly-tókpeli zaman shejiresin kóz aldynan qınala ótkizip, osylaı degen Ahat aqsaqal aýyr kúrsindi. 1942 jyldyń mamyr aıynda muǵalimder ýchılıshesin úzdik bitirgen Ahat týǵan aýylyna oraldy. Alaıda alǵan mamandyǵy boıynsha eńbekke aralasý qol jetpes armanǵa aınaldy. Aýylǵa kelgennen keıin bir aıdan soń Ahat ásker qataryna shaqyrý qaǵazyn alyp, maıdanǵa attandy. Aqmola qalasynda jasaqtalǵan 90-shy jaıaý ásker polkynyń quramynda bir aıdan keıin Volga boıyndaǵy Syzran qalasyna ákelip, áskerı jattyǵýlarǵa úırete bastady. Áskerı eski-qusqy kıim taratty, myltyq joq. Sodan bir kúni eshelonǵa tıep, Týla qalasyna ákeldi. Jolda birneshe ret eshelondy jaý ushaqtary bombylady. Qarýy joq jaýyngerlerdiń bar qoldan keletini, jaý ushaqtary eshelondy bombylaı bastaǵanda jaqyn mańdaǵy orman-toǵaıǵa tym-tyraqaı qashý. Alǵy shepke jetpeı-aq bomba jaryqshaqtarynan mert bolǵan jaýyngerler jol boıy jaýsap qaldy. «Biz mingen eshelon alǵy shetke jaqyndap kelip toqtady. Aldyńǵy shepten atylǵan oq, jarylǵan snarıadtyń daýysyn da estıtin boldyq. Sonda da myltyq beretin túrleri joq. «Osylar bizdi soǵysqa myltyqsyz aparyp salar ma eken?» degen kúdigimiz de joq emes. Taǵy da jaý ushaqtary bombylaı bastady. Osyndaı bir sátte eshelondy qorǵaıtyn zenıtshiler jaýdyń bir ushaǵyn atyp túsirdi. Otqa oranǵan jaý ushaǵynan eki-úsh nemis parashıýtten sekirip, biz tyǵylǵan ormannyń shetine tústi. Bizdiń rotaǵa jaý ushqyshtaryn qorshap, tutqynǵa alý mindetti júkteldi. Biz nemis ushqyshtaryn jyldam-aq taýyp, qorshaýǵa aldyq. Biraq qos-qos tapanshadan oq jaýdyrǵan nemister janyna jolatar emes. Qaýmalaǵan birneshe jaýynger oqqa ushty. Qarsylyq kórsetetin myltyǵymyz joq. Tek aıǵaılap, qolymyzǵa ilikken aǵash synyqtaryn laqtyryp, qorqytqan bolamyz. Sóıtip júzge jýyq myltyqsyz jaýynger muzdaı qarýlanǵan eki nemisti ala almaı birneshe saǵat áýrege tústik. Aqyry jankeshti azamattar qapysyn taýyp, jaralanǵandaryna qaramastan eki nemisti qarýsyzdandyryp úlgeripti. Mine, meniń jaýmen betpe-bet kezdesken alǵashqy shaıqasym osylaı bastalǵan edi... 1942 jyldyń shilde aıynda Máskeý baǵytyndaǵy qııan-keski urysqa aralastyq. Avtomatshylar vzvodynyń quramynda jaý bekingen bıiktikti alý úshin shaıqasqa kiristik. Qarsha boraǵan oq tolas tapqan bir sátte «ýralap» qarsy shabýylǵa shyqtyq. Bıiktiktegi jaý okobyna taıaq tastam jer qalǵanda, júgirip kele jatqan boıy omaqasa quladym. Belden aýyr jaralanyp, gospıtalda esimdi jıdym. Sodan Rıajesk degen qalada birneshe aı boıy gospıtalde jattym. Gospıtaldan shyqqannan keıin meni kishi komandırler daıarlaıtyn qysqa merzimdi kýrsqa jiberdi. Bir aıdan keıin 1943 jyldyń sáýirinde serjan ataǵyn berip, jańadan jasaqtalyp jatqan áskerı quramanyń bólimshe komandıri etip taǵaıyndady. Sodan ataqty Kýrsk doǵasyndaǵy qanqasap soǵysqa kiristik. Tań qylań bere bastaǵanda, myńdaǵan zeńbirekter kúndeı kúrkirep, jaý bekinisine qaraı ot boratty. Jarty saǵatqa sozylǵan joıqyn artıllerııalyq otshashýdan keıin bizdiń úr jańa rezervtik armııamyz shabýylǵa shyqty. О́ńkeı tájirıbeli, talaı-talaı urystarǵa qatysyp, tis qaqqan jaýyngerlerden turatyn bólimshemdi bastap nemistiń alǵashqy bekinisine birinshi bolyp jettik. Sol úshin alǵash ret «Uly Otan soǵysy» ordenimen marapattaldym. Kýrsk doǵasynda bolǵan sansyz shaıqastardyń birinde aýyr jaralanyp, qaıtadan gospıtalge tústim. Alǵashqyda Týla, odan keıin Novosıbırsk gospıtalderinde uzaq emdeldim. 1944 jyly úkimettiń muǵalim, ınjener sııaqty mamandardy áskerden bosatý týraly qaýlysy shyqty. Sol jyldyń naýryz aıynda maman muǵalim retinde meni de áskerden bosatty. Sodan 1944 jyly elge oralyp, sáýir aıynda Kolýton stansasyndaǵy №63 mektepke muǵalim bolyp ornalastym. Sodan 1988 jyly 65 jasymda zeınetkerlikke shyqqanǵa deıin, 44 jyl boıy jas jetkinshek terge bilim nárin berip, ustazdyq eńbek jolynan óttim»... Qart maıdanger, toqsan eki jasqa kelgen abyz aqsaqal ulaǵatty ómir shejiresin osylaısha qysqa qaıyryp, bir sát únsiz qaldy. Qudaı qosqan qosaǵy Shámshý ekeýi úsh ul, eki qyz tárbıelep ósiripti. Balalarynyń aldy da zeınetkerlikke shyǵyp, nemere súıip otyrǵan kórinedi. Alpys jylǵa jýyq otasqan báıbishesi 2001 jyly qaıtys bolypty. Balalardan órbigen 9 nemere men 9 shóbereniń qyzyǵyn kórip, Ahat aqsaqal myń shúkirshilik etedi. Mine, tirshilik ataýlyny balbyratyp, jadyratqan mamyr keldi. Barlyq adal oıly adamzat álemdi fashızm indetinen azat etken Uly Jeńistiń 70 jyldyq mereıli merekesin qarsy almaq. Astana qalasynyń búkil ardagerleri atynan Ahat Bekmádııauly ǵana Máskeýdegi Uly Jeńistiń 70 jyldyq saltanatty sherýine qatyspaq. Bul da qart maıdanger, ulaǵatty ustaz, abyz Ahat aqsaqaldyń mańdaıyna jazylǵan mereıli mezet bolsa kerek. Alda alys sapar, sarǵaıǵan saǵynyshty júzdesýler... Jylqybaı JAǴYPARULY, «Egemen Qazaqstan». Sýrette: Uly Otan soǵysynyń ardageri Ahat BEKMÁDI. Sýretti túsirgen: Orynbaı BALMURAT.