Infografıkany jasaǵan – Záýresh SMAǴUL ,«EQ»
«Aq jol» partııasy 2017 jyly Konstıtýsııaǵa ózgerister usynylǵanda da Senatty qysqartý, bir palataly Parlamentke kóshý týraly resmı usynys jasady. Ol kezde bul usynysqa bılik qarsy boldy. Biraq biz óz pikirimizde qaldyq, ony únemi kóterip keldik. Sondyqtan osy jolǵy bastamany qoldaımyz.
Basty sebepterdiń biri retinde aıtsaq, Senat – federatıvti memleketterge tán júıe. Reseı, Amerıka sııaqty elderde jergilikti federasııa músheleri óz zańdaryn, tártipterin, azamattarǵa kórsetiletin qyzmetterdi ózdiginshe retteýge quqyly. Al biz ýnıtarly memleket bolǵandyqtan, zań men tártibimiz biryńǵaı, azamattardyń qaı óńirde tursa da quqyqtary men jaǵdaılary birdeı bolýǵa tıis. Sol sebepten eki palataly Parlamenttiń qajeti joq. Buryn Senat kóppartııaly Májilis ústinen qadaǵalaýshy organ retinde jumys istedi. Májilis qabyldaǵan zań jobalarynda bılikke unamaıtyn normalar bolǵan jaǵdaıda sheneýnikter Senattyń quzyretin paıdalanyp, sol normalardy zańnan alyp tastaýǵa nemese toqtatýǵa múmkindik alatyn. Mundaı múmkindik bolmaýǵa tıis, kóppartııaly Parlament óz saılaýshylarynyń pikirine saı qandaı sheshimderge kelse, sol normalar tikeleı Prezıdenttiń qaraılastyrylýyna jetýge tıis. Sebebi zań tek Prezıdent qol qoıǵannan keıin qabyldandy dep esepteledi.
Bir palataly Parlamentke kóshý ýnıtarly memleket qaǵıdasyna saı keledi jáne kóppartııaly Parlamenttiń sheshimderine tosqaýyl qoımaıdy. Al depýtattardy tek partııalyq tizim arqyly saılaý partııalardyń rólin kúsheıtip, yqpalyn arttyrady.
Sonymen qatar bir mandatty saılaýda jeńiske jetý úshin úmitker 50 paıyzdan asa daýys alýǵa tıis. Demek kópshilikpen kelispeıtin ózindik pikiri bar adamdar, qanshalyqty bilimdi, tájirıbıeli, myqty bolsa da majorıtarly júıede parlamentke óte almaıdy. Demokratııa – tek kópshiliktiń tańdaýy emes, sonymen qatar ózindik pikiri bar azamattarǵa memleket damýyna óz úlesin qosýǵa múmkindik berý. Mundaı múmkindikti tek proporsıonaldy, ıaǵnı partııalyq tizim boıynsha saılaý júıesi beredi.
Bul tek bizdiń pikirimiz emes, Eýropa keńesiniń Venesııalyq komıssııasynyń «Demokratııalyq parlamenttegi oppozısııanyń róli týraly» baıandamasynda da «proporsıonaldy júıemen partııalyq tizim arqyly ótetin júıe qoǵam múddesin keńirek qamtıdy», dep kórsetilgen.
Demek partııalyq tizim demokratııaǵa kóbirek múmkindik beredi. Sondyqtan «Aq jol» partııasy Prezıdenttiń usynystaryn qoldaıdy. Bul máseleniń túpkilikti sheshimin halyq referendým arqyly qabyldaýǵa tıis. Partııamyz referendýmǵa deıingi kezeńde osy júıeniń artyqshylyǵyn kórsetýge bar kúshin salady. Sondyqtan Q.Toqaevtyń parlamenttik reformasy – áste kosmetıkalyq emes ári keıbir jalań «sarapshylar» asyǵys ataǵandaı «problemalardan nazardy burý» úshin jasalǵan joq. Bul – halyqaralyq qujattar men parlamenttik oppozısııanyń uzaq jylǵy, keıde aýyr tájirıbesine súıengen tutas konstıtýsııalyq júıeniń shyn máninde tereń jańartylýy. Sonyń nátıjesi retinde Parlamentte qoǵamdyq múddeniń keń aýqymy ókildik etedi, kúndelikti asa mańyzdy máselelerdiń nátıjeli sheshimi oryn alady.
Árıne, ony ótkizý úshin júıeniń ózge de elementterin qaıta jańǵyrtý kerek, sonyń ishinde júzege asyrylýyna kóp ýaqyt pen kúsh-jiger qajet bolatyn Parlament pen Úkimet ózara is-áreketi balansyna qatysty. Prezıdentke jáne onyń komandasyna bul mańyzdy jumysta sáttilik tileıik.
Azat PERÝAShEV,
Májilis depýtaty, «Aq jol» demokratııalyq partııasynyń tóraǵasy
