Bul oraıda el aýmaǵy arqyly ótetin tranzıttik dálizderdiń damýy syrtqy saýda aınalymynyń ulǵaıýyna yqpal etýge tıis. «Elimiz Eýropa men Azııanyń arasyn jalǵap turǵan asa mańyzdy kópir bolyp sanalatyny keńinen belgili. Byltyr terrıtorııamyz arqyly júk tasymaldaý kólemi 1 mlrd tonnadan asty. Sonymen qatar elimizdiń tranzıttik áleýetin arttyrýǵa áli de zor múmkindik bar. «Soltústik – Ońtústik» kólik dálizi Parsy shyǵanaǵy men Ońtústik Azııa elderiniń naryǵyna tikeleı jol ashady. Al «Shyǵys – Batys» dálizi men Qytaıdyń «Bir beldeý, bir jol» jahandyq bastamasy Qazaqstannyń Eýrazııadaǵy negizgi qurlyq joly retindegi rólin kúsheıte túsedi», dep naqtylap kórsetken edi.
Rasynda, álemdegi geosaıası ahýaldyń ózgerýine baılanysty halyqaralyq kólik-logıstıka da jańa sıpatqa ıe bola bastady. Sonyń ishinde qurlyqtaǵy aýyr júk kóligi tasymaly ulǵaıdy. «Batys Eýropa – Batys Qytaı», «Soltústik – Ońtústik» jáne «Shyǵys – Batys» dálizderin damytý elimizdiń kólik-logıstıka salasyndaǵy áleýetin kúsheıtip, jańa jumys oryndaryn ashýǵa, ınvestısııa tartýǵa, halyqaralyq naryqqa shyǵýǵa jol ashady. Prezıdent atap ótkendeı, bul oraıda sıfrlyq sheshimder de keńinen qoldanylýǵa tıis.
Osy turǵyda elimizdiń negizgi tranzıttik arterııalarynyń biri – «Samara – Shymkent» tasjolynyń mańyzy da arta tústi. О́ıtkeni jalpy uzyndyǵy 2 myń shaqyrymnan asatyn kólik dáliziniń 90%-y elimizdiń aýmaǵynan ótedi. Osydan 20 jyl buryn qaıta salynǵanyna qaramastan, elimizdiń 6 óńiriniń ústinen kóktep ótetin tasjoldyń jaǵdaıy jurtshylyqty alańdatyp júr. Aqtóbe oblysynyń ústinen ótetin 500 shaqyrymnan asatyn bóliginiń jaǵdaıy ortashadan tómen. Aqtóbe – Hromtaý – Qarabutaq – Yrǵyz aralyǵy, odan Qyzylorda oblysynyń Aral aýdanymen shektesetin bóligi óte tar. Ásirese Yrǵyz – Aral arasyndaǵy 90 shaqyrymdyq elsiz dalada eki júk kóligi tyǵylysyp ótetin tustary óte kóp. Kúz ben qys mezgilderindegi kóktaıǵaqta bul jerde qozǵalys tipti qıyndaıdy. Qaqaǵan qysta dızeldi otynmen júretin aýyr kólik turyp qalsa, eshkim kómekke kelmeıdi. Qanshama kólik júrgizýshisi qaıǵyly jaǵdaıǵa da tap boldy.
Kólik mınıstrligi eki jyl buryn «Samara – Shymkent» tasjolynyń uzyndyǵy 262 shaqyrym bolatyn «Aqtóbe – Hromtaý – Qarabutaq – Ulǵaısyn» baǵytyndaǵy 66 shaqyrymdy óte apatty jaǵdaıda dep jarııalady. Oblystyq Polısııa departamentiniń deregine qaraǵanda, dál osy jol bóliginde ótken jyly 24 kólik apaty bolyp, 14 adam qaza bolǵan, 46 adam túrli jaraqat alǵan. Bıyldyń ózinde osy tusta 25 jol-kólik oqıǵasy tirkelip, 3 adam qaza taýyp, 51 adam jaraqat alypty. Sol sebepti jol apaty jıi oryn alatyn eń apatty bóligin 1-tehnıkalyq sanatqa sáıkes keltirip, qaıta jańǵyrtý týraly sheshim qabyldandy.
Qaıta qurý jumystary 7 ýchaskege bólinip, birinshisinde jumys 2024 jyly bastaldy. Búginde jóndeý jumysy Hromtaý aýdanynyń Aqjar eldi mekeni, Jazyq temirjol beketi tusyndaǵy 791-819 shaqyrym aralyǵynda júrgizilip jatyr. Bul aralyqtyń uzyndyǵy – 28 shaqyrym. Merdigeri – «Sıne Mıdas Stroı» JShS. Jobaǵa respýblıkalyq bıýdjetten 57 mlrd teńge bólingen. Qazirdiń ózinde 23 shaqyrymda asfalt jabyndysynyń birinshi qabaty tóselip, 11 shaqyrymy paıdalanýǵa berildi. Qarasha aıynda búkil 28 shaqyrymdy tolyq ashý josparlanyp otyr.
Bul ýchaskede eki kópir men eki jolaıyryq salynyp jatyr. Olardyń biri – Jazyq temirjol ótkeli, ekinshisi – Tassaıǵa aparatyn tasjol ústindegi jolaıyryq. Jol qurylysyna 500-ge jýyq jumysshy jáne 327 tehnıka tartylǵan. Qazirde jol salýshylar tehnıkalarymen qyzý jumys ústinde. Olar bir jaǵynan jol bólikterin keńeıtip, ekinshi jaǵynan asfalt jamylǵysyn salyp, kún sýytqansha aıaqtaýǵa tyrysyp jatyr.
«Sıne Mıdas Stroı» JShS basshysy jol qurylysyna qajetti materıaldardyń ýaqytynda jetkizilgenin, óndiristik bazasynda 3 tas untaqtaıtyn zaýyt pen bıtým saqtaıtyn qoımasy bar ekenin málimdedi.
Jańbyr jaýyp, laısań bastalǵansha Hromtaý jaǵynan Aqtóbe qalasy baǵytyna qaraı ótetin joldy daıyndap úlgeremiz deıdi. Jol sapasyn Ulttyq jol sapasy ortalyǵy men tehnıkalyq qadaǵalaý mekemeleri baqylap júr. Osylaısha, bas merdiger halyqaralyq tranzıttik joldyń Hromtaýdan Qarabutaqqa deıingi kúrdeli 56-66 shaqyrymdyq bóliginiń 28 shaqyrymy qys túskenshe aıaqtalady dep sendirdi. Qalǵan 6 bóligindegi jóndeý jumysy kelesi jyldary jalǵasyp, tolyq tórt jolaqty etip salynbaqshy. Ázirshe qalǵan 40 shaqyrymyn qaıta jóndeıtin merdiger anyqtalmaǵan. Onyń habary kelesi jyldyń kókteminde shyǵýy múmkin.
Osylaısha, Aqtóbe oblysy arqyly ótetin respýblıkalyq mańyzy bar «Samara – Shymkent» avtojolynyń qaıta jańǵyrtylýy eldiń tranzıttik áleýetin arttyrýda sheshýshi ról atqarady. Qaıta jańǵyrtýdan keıin jol qaýipsiz ári yńǵaıly bolsa, kólik aǵynynyń artýy logıstıkalyq tıimdilikti edáýir kúsheıtýge tıis. Geosaıası ózgerister kezinde elderdi jalǵastyryp jatqan qaýipsiz kólik joldarynyń mańyzdylyǵy arta túseri sózsiz. Qaýipsiz joldar ekonomıkanyń tamyryna da qan júgirtedi.
Aqtóbe oblysy
