Sýretterdi túsirgen – Rafhat HALELOV
Parasatty poezııa paıǵambarynyń toıyna Almatydan aqynnyń jary Saltanat, uly Ǵazız, nemereleri arnaıy keldi. Sondaı-aq Jazýshylar odaǵy basqarmasynyń tóraǵasy Mereke Qulkenov, Memlekettik syılyqtyń laýreaty, aqyn Aqushtap Baqtygereeva, pýblısıst, jýrnalıst Qaınar Oljaı, kásipker, «Katek» jobalaý-zertteý kompanııasynyń prezıdenti, Qadyr Myrza Áli atyndaǵy qordyń quryltaıshysy Qundyz Nupov ta toıdyń tórinen tabyldy. 90 jyldyq toıdyń rásimi aqynnyń eskertkishine gúl shoqtaryn qoıýmen bastaldy. Meımandarǵa Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi Narıman Tóreǵalıev bastaǵan jergilikti basshylar, belgili qoǵam qaıratkerleri, zııaly qaýym ókilderi qurmet kórsetti.
Eń úlken is-shara Ǵarıfolla Qurmanǵalıev atyndaǵy oblystyq fılarmonııanyń «Atameken» óner ordasynda jalǵasty. Fılarmonııa ujymy usynǵan konserttik baǵdarlama tek qana Qadyr shyǵarmalarynan turdy. Qatımolla Berdiǵalıev bastaǵan dúldúl ánshilerge Dáýletkereı atyndaǵy ult-aspaptar orkestri dem berip otyrdy.
– Qadyr aqynnyń toıy – halyqtyń toıy. Qazaqtyń estııar balasy jattaıtyn taqpaqtan bastap, eńkeıgen qarııasy aıtatyn bata-naqyl sózge deıin Qadyr aǵamyzdyń qalamynan tys qalǵan joq. Bıyl qazaqtyń úsh aqynynyń 90 jyldyǵy. Olar – Tumanbaı Moldaǵalıev, Qadyr Myrza Áli jáne Jumeken Nájimedenov. Osy úsheýi – qazaq poezııasynyń, qazaq ádebıetiniń altyn shegeleri boldy, – deıdi Jazýshylar odaǵynyń basqarma tóraǵasy Mereke Ábdeshuly.
«Qazaq rýhanııatynyń qambasyna qısapsyz qazyna qosqan Qadyr aǵamyzdyń juldyzy máńgilik jarqyraı bermek» dep sóz sóılegen Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi Narıman Tóreǵalıev aqynnyń jaryna syı-qurmet kórsetti. Osy sátte aqyn shyǵarmashylyǵy jaıynda «Qadyrdyń qanatty sózderi» jáne «Júregime jetken jyr» atty kitaptardyń tusaýy kesildi.
– Men HIH ǵasyrdyń uly tulǵasy Abaıdyń elinde týyp-óstim. Al HH ǵasyrda qazaq qandaı boldy, qandaı bolýy kerek edi, qazaqqa ne kerek edi degen saýalǵa júginsek, osynyń bári Qadyrda bar. Onyń shyǵarmashylyǵy – qazaqtyń qazyǵy. Qadyrdy tereń oqý kerek, sóıtse, shyǵarmashylyǵynan tabylmaıtyn qazyna joq. Ol – asqan kóregen adam. Sonaý 70-jyldary, sol keńes zamanynda-aq bolashaq gımnimizdiń, gerbimizdiń qandaı bolatynyn boljap aıtyp ketken. Qadyrdyń poezııasy, Qadyrdyń shyǵarmashylyǵy osy kezge deıin qazaqqa qyzmet etip keledi, qyzmet ete de bermek! – deıdi belgili qalamger Qaınar Oljaı.
Mereıtoılyq baǵdarlama sheńberinde aqyn shyǵarmashylyǵyna arnalǵan respýblıkalyq ǵylymı-praktıkalyq konferensııa ótti. Bir top óner jáne mádenıet qaıratkeri Qadyr Myrza Áliniń 90 jyldyǵyna oraı arnaıy shyǵarylǵan mereıtoılyq tósbelgige ıe boldy.
Budan keıingi is-sharalar aqynnyń týǵan jerinde, Jympıty topyraǵynda jalǵasty. Aýdan ortalyǵynda jaqynda ǵana paıdalanýǵa berilgen eńseli kitaphananyń eń úlken zaly «Qadyr Myrza Áli atyndaǵy rýhanııat zaly» dep ataldy. Sondaı-aq Jympıtydaǵy aqyn atyndaǵy mekteptiń qabyrǵasyna Qadyr aǵanyń úlken sýreti men bir shýmaq óleńi mural bolyp tústi.
Budan keıin halyq toıy ulttyq oıynǵa, dala qyzyqtaryna ulasty. Biraq sonyń ózinde aqynnyń toıynan aǵartýshylyq lep esip turdy. Báıgitóbede tigilgen aq otaýlardyń árqaısysy Qadyr aqynnyń bir kitabynyń ataýyn alyp, soǵan sáıkes jasaqtalǵan eken. Bul jerde Syrym aýdanyn ǵana emes, Batys Qazaqstannyń barlyq aýdanyn kórdik: Aqjaıyq aýdany – «Qoramsaq», Báıterek aýdany – «Kókeıkesti», Bókeı orda aýdany – «Kósh», Bórli aýdany – «Alaqan», Jańaqala aýdany – «Dombyra», Jánibek aýdany – «Máńgi maıdan», Qaztalov aýdany – «Aq otaý», Qaratóbe aýdany – «Oı ormany», Oral qalasy – «Ǵıbratnama», Tasqala aýdany – «Bıik baspaldaq», Terekti aýdany – «Qyzyl kitap», Shyńǵyrlaý aýdany – «Dala dıdary» kitaptaryn taqyryp etip, taǵylymdy kórme, tamasha kórinis, konsert uıymdastyrǵan. Munyń bárin kásibı ónerpazdar emes, qarapaıym kitaphanashylar abyroımen atqaryp shyqty. Shynymen de Qadyrdyń toıy qazaq óleńiniń, qasıetti sóz óneriniń toıy bolyp este qaldy.
Bas baıraǵyna avtokólik tigilgen at jarysta qunan báıgege – 30 júırik, top báıgege 27 at qosyldy. Alǵashqy saıysta III oryn kózdiǵaralyq Mútıev Seriktiń – Abadanyna, II oryn Atyraý qalasynan kelgen Bısenov Amangeldiniń – Aıhaıyna, I oryn Eshev Bolat myrzanyń aty – Hanymǵa buıyrdy. 18 shaqyrymdyq top báıgede almatylyq Saparǵalı Sátbaevtyń Baıqońyr atty pyraǵy ozyp keldi. Ekinshi jáne úshinshi oryn júldesi Murat Qozybaev myrzanyń Jetisý, Qarqara esimdi arǵymaqtaryna tıdi.
Al alaman jarysqa tigilgen appaq «Cherry Tiggo» kóligi áýlıeli Mańǵystaýǵa jol tartty. Rasýl esimdi shabandoz tizgindegen Mańǵystaýdyń Aıtýly deıtin tory tulpary máre syzyǵyn birinshi kesti. Syrymdyq Serik Mútıevtiń Madam Sıýzıı atty tulpary ekinshi kelse, úshinshi oryndy Juban eli – Aqjaıyq aýdanynan kelgen Madııar Qurmanǵalıdyń Aqjaıyq esimdi sáıgúligi ıelendi.
Mereıtoılyq sharalardy Hadısha Bókeeva atyndaǵy Batys Qazaqstan oblystyq Qazaq drama teatrynyń ujymy «Qadyr-Adam» atty drama-rekvıemniń premerasymen túıindedi. Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, jazýshy-dramatýrg Nartaı Saýdanbekuly jazǵan týyndyny teatrdyń bas rejısseri, ónertaný magıstri Almat Sharıpov sahnalady. Shyǵarmada ana qadiri, adamdyq bolmys, aqyndyq muń men shyǵarmashylyq qasiret, joǵaltqandy joqtaý, rýhanı izdenis pen óshpes mura taqyryptary toǵysty.
Qoıylym sońynda Syrym aýdanynyń ákimi Jumageldi Batyrnııazov týyndy avtory Nartaı Saýdanbekulyna, rejısser Almat Sharıpovke, Qadyr beınesin somdaǵan akter Jambyl Zaıypqa, H.Bókeeva atyndaǵy oblystyq Qazaq drama teatrynyń basshysy Nurjan Tasbolatovqa qurmet kórsetti. Batys Qazaqstan oblysy mádenıet, tilderdi damytý jáne arhıv isteri basqarmasynyń basshysy Qýanyshbek Muqanǵalıev birqatar azamatqa Qadyr Myrza Áliniń 90 jyldyǵyna arnalǵan merekelik medal men Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń qoldaýymen jaryqqa shyqqan «Qadyr» ǵylymı-qoǵamdyq jýrnalyn tabys etti.
Batys Qazaqstan oblysy
