Zeınetaqy júıesin nyǵaıtatyn ustanym

«Demografııa jáne eńbek nary­ǵyndaǵy úrdister zeınetaqy júıesine qatysty ustanymdardy qaıta qaraýdy qajet etedi. Azamattardyń, ásirese, óz-ózin jumyspen qamtyp otyrǵan adam­dardyń zeınetaqy jınaǵy az ekeni baıqalady. Úkimet Ulttyq bankpen, sondaı-aq Strate­gııa­lyq josparlaý jáne reformalar agenttigimen birlese otyryp zeınetaqy júıesiniń qarjylyq turaqtylyǵyn nyǵaıtý, zeınetaqy tólemderiniń uzaq ýaqyt boıy teńgerimdi jáne laıyqty deńgeıde bolýyn qamtamasyz etý sharalaryn oılastyrýy kerek», dedi Prezıdent.

Eldegi áleýmettik-ekonomıka­lyq jaǵ­daı nyǵaıǵan saıyn halyqtyń tur­mysy jaqsaryp, ómir súrý uzaqtyǵy artady. Bul rette densaýlyq saqtaý sala­syna bólingen qarajattyń maqsat­ty jum­salǵany, salamatty ómir saltyn us­ta­natyn turǵyndardyń kóbeıgeni she­shý­shi ról atqarady. Densaýlyq saq­taý mı­nıstr­liginiń málimetinshe, eli­mizde ómir súrý uzaqtyǵy 2023 jyly 75,09 jas bolsa, 2024 jyly 75,44 jasqa art­qan. El azamattarynyń turmys sapasy jo­­ǵa­­­ry­laǵan saıyn, ómir súrý jasy da uza­­­ryp keledi. Byltyr elimizde 365,9 myń bala dúnıege kelgenin eskersek, týý kór­set­kishi de joǵary dep aıtýǵa bolady. Balalar erteń-aq eseıip, eńbekke aralasady.

Búgin ózin-ózi jumyspen qamtyp otyrǵandardyń kóbiniń qordaǵy jınaǵy tym tómen. Jastar munyń saldaryn qazir eskermegenmen, keleshekte qına­lyp qalýy ábden múmkin. Eger adam zeınetke shyqqanda osyǵan deıingi jalaqysynyń 40-60%-yn zeınetaqy retinde alyp otyrsa, «eńbegi laıyqty baǵalanǵan eken» dep aýyz toltyryp aıta alamyz. Halyqaralyq uıymdardyń esebi osyǵan saıady. Ázirge bul kórsetkish bizdiń elde 41% shamasynda ǵana. Eń tómengi shekte decek, jańylmaımyz. 

Eń tómengi zeınetaqy jarnalary eńbek naryǵyna keshe kelgen, ýaqytsha jumyspen qamtylǵan jastarǵa tıesili. Kólik júrgizýshileri, kýrerler, basqa da jeke kásibi bar tulǵalar qansha tabys tapsa da zeınetaqy jınaǵyna eń tómengi salym aýdarýmen shekteledi. Qazir júrgizýshi bolý otbasylardyń turaqty tabys kózine aınalyp bara jatqanyn eskersek, osy jumysta júrip zeınetke shyqqandardyń zeınetaqysy tómen bolatyny belgili. «Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qory» AQ basqarma tóraǵasynyń orynbasary Sáýle Egeýbaeva taqyrypqa qatysty mynadaı pikir bildirdi:

– Álemde, sonyń ishinde bizdiń elde jumyspen qamtý qurylymy ózgerip, ózin-ózi jumyspen qamtyǵandar men platforma arqyly jumys isteıtinder sany kún sanap artyp jatyr. Sondyqtan kóptegen elde mundaı sanattaǵy azamattardy jınaqtaýshy júıemen qamtýdy keńeıtý basym baǵytqa aınalǵan. Degenmen ózin-ózi qamtyp otyrǵan azamattar zeınet jasyna jetkende laıyqty zeınetaqy alý úshin jarnalardy turaqty, ózderiniń búgingi tańdaǵy shynaıy tabysyna barabar kólemde aýdarýǵa múddeli bolýy kerek. О́ıtkeni olardyń bolashaqta alatyn zeınetaqysy qazir aýdarǵan jarnalaryna tikeleı baılanysty. Sondyqtan olardyń áleýmettik jaýapkershilikti sezine otyryp, zeınetaqy júıesine belsene qatysqany, óz bolashaǵyna erte bas­tan qamqorlyq jasaǵany abzal. Ádette, eń tómengi zeınetaqy tólemderin eńbek ótili az, zeınetaqy jarnalaryn turaqsyz ári tolyq aýdarmaǵan azamattar alady. Eger jınaq jetkiliksiz bolsa, qartaıǵan shaqtaǵy ómir súrý deńgeıin tómendetip, memlekettik qoldaýǵa táýeldilikti arttyrady, – deıdi S.Egeýbaeva.

Strategııalyq josparlaý jáne reformalar agenttigi janyndaǵy Ulttyq statıstıka bıýrosynyń dereginshe, elimizde jumyspen qamtylǵan halyq sany 9,2 mln adamdy quraıdy. Onyń ishinde 7,05 mln adam – jaldamaly qyzmetker, 2,15 mln adam – ózin-ózi jumyspen qamtyǵandar. Byltyr zeınataqy júıesine belsendi salymshylar sany 7,2 mln adam bolǵan. Jaldamaly qyzmetkerler arasynda belsendi salymshylardyń úlesi 92%-dy qurasa, ózin-ózi jumyspen qamtyǵandarda bul kórsetkish nebári 33%-ǵa teń. О́zin-ózi jumyspen qamty­ǵandardyń zeınetaqy salymy tómen ekeni osy statıstıkadan kórinip tur.

Jınaqtaýshy zeınetaqy júıe­si­niń bas­ty qaǵıdaty «qansha kóp jınasań, sonsha mol alasyń» degenge saıady. Elimizde eń tómengi zeınetaqy alý qaýpi zeınetaqy júıesine tolyqqandy qatyspaǵan nemese uzaq ýaqyt boıy mindetti jarnalardy tólemegen adam­darǵa qatysty. Osy qatarǵa eńbek ótili jetkiliksiz azamattardy, resmı jumys istemegen nemese beıresmı tabys tapqan adamdar, ıaǵnı jeke kásippen, maýsymdyq jumyspen aınalysyp, biraq zeınetaqy jarnalaryn tólemegender, bala kútimine baılanysty uzaq ýaqyt jumys istemegen nemese dek­retten keıin resmı eńbekke shyqpaǵan áıelder, erikti jarna salmaǵan azamattardy qosa alamyz. Osy sanattaǵy adamdar zeınet jasyna jetkende tek eń tómengi bazalyq zeınetaqyny, zeınetaqy qorynda jınaqtalǵan qarajatynyń az bolýyna baılanysty eń tómengi tólemdi alýy múmkin. Zeınetaqy júıesi mindetti jarnalardan ǵana qalyptasady dep oılaı­tyndar áli kúnge kezigedi. Erikti zeınetaqy jarnalary týraly múlde estimegender bar. Jarna­nyń osy túrin salymshylar óz qalaýymen aýdaryp otyra alady. Bul da bolsa, zeınetke shyq­qanda zeınetaqynyń eń tómengi mólshe­rin ǵana alyp otyrý qaýpin azaıtady.

– Kez kelgen otandasymyzdyń jı­naqtaýshy júıeden alatyn zeınet­aqysynyń mólsheri kóńilge qonatyndaı bolýy úshin resmı túrde rásimdeletin jumysqa ornalasqany abzal. Iаǵnı biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qorynda mindetti zeınetaqy jarnalary aı saıyn, ıaǵnı jylyna kem degende 12 ret aýdarylatyn jumys­pen qamtylýy mańyzdy. Buǵan qosa, jarnanyń erikti túrin de aýdaryp otyrýdy ádetke aı­nal­dyrǵany jón. Jınaqtaýshy zeınet­aqy júıesiniń 40 jyldyq tolyq sıklin ár azamat utymdy paıda­­lan­ǵany abzal, – deıdi S.Egeýbaeva.

Bul rette halyqtyń qarjylyq saýatyn arttyryp, árbir azamat­tyń óz zeınetaqysyna degen jeke jaýapker­shiligin kúsheıtý asa mańyzdy. Árbir adam zeınetke shyǵýdy aldyn ala josparlap, jarnalardy turaqty túrde aýdaryp otyrǵany jón. Osy maqsatta BJZQ-da arnaıy quraldar qaras­tyrylǵan. Boljamdy kalkýlıator men derbes zeınetaqy jospary bar. Bul – keleshekte tólemderdi baǵalaýǵa, jınaq qalyptastyrý strategııasyn qurýǵa kómektesedi. Memleket basshysy Joldaýda Úkimetke Ulttyq bankpen, Stra­tegııalyq josparlaý jáne reformalar agenttigimen birge zeınetaqy júıesiniń qarjylyq turaqtylyǵyn nyǵaıtý týraly tekten-tek tapsyrma bergen joq. Joǵaryda aıtqandaı, zeınetaqy tólemderin uzaq ýaqyt boıy teńgerimdi, laıyqty deńgeıde qamtamasyz etý sharalary da mańyzdy. Joldaýda aıtyl­ǵan tapsyrmalarǵa qatysty sheshim­der kóp keshikpeı qabyldanady dep úmittenemiz. Ázirge Biryńǵaı jınaq­taýshy zeınetaqy qoryna bul týraly naqty tapsyrma túsken joq.