Baıandamada Birikken Ulttar Uıymyn jan-jaqty reformalaý máselesine basa mán berildi. Prezıdent BUU seksen jyldan beri adamzatqa tóngen jahandyq cyn-qaterlerdi eńserýde basty ról atqaryp kele jatqanyn jáne jer júzindegi mıllıondaǵan adam úshin úmit sımvoly bolyp qala beretinin aıtty.
Dese de, BUU-nyń búgingi qubylmaly zamanǵa beıimdelýi úshin onyń ustanymyn nyǵaıtý erekshe mánge ıe. Osyǵan baılanysty Memleket basshysy qazirgi tańda halyqaralyq ınstıtýttarǵa degen senimge selkeý túskenine nazar aýdaryp, Bas Assambleıa minberinen Azııa, Afrıka jáne Latyn Amerıkasy elderi arqyly rotasııa tártibimen BUU Qaýipsizdik Keńesiniń quramyn keńeıtýdi, sondaı-aq orta derjavalardyń rólin arttyrýdy usyndy.
Sonymen qatar Memleket basshysy Qazaqstannyń BUU Jarǵysynda kórsetilgen egemendik, aýmaqtyq tutastyq jáne kez kelgen daýdy beıbit jolmen sheshý qaǵıdattaryna beıil ekenin taǵy da rastady. Ol «Jarǵyny qolaıyna qaraı qoldaný onyń bedeline nuqsan keltiredi», dep halyqaralyq quqyqty irikteý tásili arqyly paıdalanýdyń aldyn aldy.
Prezıdent agressıvti ıdeologııa men mılıtarızmdi joıý qajet ekenin de basa aıtty. Ol ıadrolyq derjavalar arasyndaǵy dıalogti qaıta jandandyrýdy qoldap, jahandyq qaýipsizdik arhıtektýrasyn qalpyna keltirýge shaqyrdy. Memleket basshysynyń aıtýynsha, Qazaqstan ıadrolyq qarýsyzdaný jáne taratpaý máseleleri boıynsha dıalog alańy bolýǵa daıyn. Odan bólek, elimiz Bıologııalyq qaýipsizdik jónindegi halyqaralyq agenttik qurý týraly usynysty ári qaraı ilgeriletýdi jalǵastyra beredi.
Memleket basshysy Ýkraına aınalasynda jalǵasyp jatqan daǵdarysqa jáne Gazadaǵy gýmanıtarlyq apattyń jan túrshigerlik aýqymyna da alańdaýshylyq bildirdi. Qasym-Jomart Kemeluly AQSh Prezıdentiniń araaǵaıyndyǵymen Ázerbaıjan men Armenııa arasyndaǵy qarym-qatynastyń qalypqa túskenin quptap, eń kúrdeli degen qaqtyǵystardyń ózin parasatty sheshim men dıplomatııanyń arqasynda retteýge bolatynyn atap ótti.
Prezıdent Ornyqty damý maqsattary Qazaqstannyń ulttyq kún tártibindegi basymdyqtardyń biri ekenin aıtty. Osyǵan baılanysty biz olardy iske asyrýdyń tıimdiligi men ashyqtyǵyn qamtamasyz etý úshin ODM-nyń iske asyrylýyna monıtorıng júrgizý jónindegi parlamenttik komıssııa aıasyndaǵy jumysymyzdy belsendi túrde jalǵastyra beremiz.
Memleket basshysy Jalpy debatta ekologııalyq apattardyń zardaptaryna da toqtalyp, aımaqtaǵy seriktesterdi jáne barsha halyqaralyq qoǵamdastyqty Kaspııdiń sý qoryn saqtaý úshin jedel sharalardy birlesip qabyldaýǵa shaqyrdy. Prezıdent mıllıondaǵan eriktini ortaq iske jumyldyrǵan «Taza Qazaqstan» jalpyulttyq aksııasy týraly aıtyp, elimizdiń bastamasymen BUU 2026 jyldy Ornyqty damý maqsattary jolyndaǵy Halyqaralyq eriktiler jyly dep jarııalaǵanyn erekshe atap ótti. Sondaı-aq ol jahandyq ekologııalyq kún tártibin odan ári ilgeriletý úshin Bas Assambleıaǵa 22 sáýirdi Halyqaralyq Jer sharyn kógaldandyrý kúni dep jarııalaıtyn qarar qabyldaýdy usyndy.
Jasandy ıntellektiniń qarqyndy damýy da baıandamada aıtylǵan mańyzdy basymdyqtardyń biri boldy. Prezıdent JI adamzat progresiniń qozǵaýshy kúshi bola alatynyn aıtty. Sonymen qatar bul salanyń tehnologııalyq, ekonomıkalyq jáne geosaıası teńsizdikterdiń kúsheıýine ákeletin táýekelderi de bar ekenin tilge tıek etti.
Osy oraıda Memleket basshysy Qazaqstannyń BUU aıasynda Jasandy ıntellektini basqarý boıynsha jahandyq dıalogke belsendi qatysýǵa daıyn ekenine nazar aýdardy.
Prezıdent atap ótkendeı, kásiptik bilim bolmasa, sıfrlyq progreske qol jetkizý múmkin emes. Sondyqtan tehnıkalyq mamandyqtardy damytý jáne olardyń qoǵamdaǵy rólin arttyrý da mańyzdy mindet ekeni anyq.
Qasym-Jomart Kemeluly álemdik qoǵamdastyqqa Qazaqstandy úsh jyl ishinde tolyq sıfrlyq derjavaǵa aınaldyrýdy kózdeıtin strategııalyq maqsatymyz týraly da aıtyp berdi.
Memleket basshysy elimiz ınvestısııa salasyndaǵy halyqaralyq yntymaqtastyq aıasyn keńeıtýdi jaqtaıtynyn jáne Qazaqstannyń Eýrazııanyń logıstıkalyq haby retindegi mańyzyn aıryqsha atap ótti. Biz aldaǵy ýaqytta da Azııa men Eýropa arasyndaǵy kólik tranzıtin, sonyń ishinde «Bir beldeý, bir jol» bastamasyn, «Soltústik – Ońtústik» kólik dálizin jáne Transkaspıı kólik baǵytyn damytýdy jalǵastyra beremiz.
Qasym-Jomart Kemeluly sózin qorytyndylaı kele, jahan jurtynyń nazaryn Qazaqstanda bolyp jatqan aýqymdy saıası reformalarǵa aýdardy. Prezıdent bir palataly Parlament qurý máselesin jalpyulttyq referendýmǵa shyǵarý týraly usynysyna toqtaldy jáne Qazaqstan ári qaraı da «Kúshti Prezıdent – yqpaldy Parlament – esep beretin Úkimet» qaǵıdatyn ustanatynyn aıtty.
Jalpy, Qazaqstan halyqaralyq yntymaqtastyq baǵdaryna taban tirep, álemdik arenada bitimger, araaǵaıyn jáne senimdi seriktes rólin jalǵastyra beredi.
Prezıdentimizdiń BUU Bas Assambleıasynyń 80-sessııasyndaǵy Jalpy debatta sóılegen sózi elimiz halyqaralyq quqyq, syndarly dıalog jáne ornyqty damý qundylyqtaryna beıil ekenin kezekti ret rastap berdi. Osylaısha, Qazaqstan qazirgideı jahandyq turaqsyzdyq jaǵdaıynda álemge teńgerimdi tásilge, ádilettilikke jáne bolashaq jolyndaǵy ortaq jaýapkershilikke negizdelgen reformalyq kún tártibin usyndy. Aldaǵy ýaqytta bul bastama álemdik qaýipsizdiktiń kúsheıýine oń septigin tıgizedi dep senemiz.
Máýlen ÁShIMBAEV,
Parlament Senatynyń tóraǵasy
