Mıras • 27 Qyrkúıek, 2025

Kókpar túrleri

41 ret
kórsetildi
2 mın
oqý úshin

Kókpar – kóshpelilerdiń baıyrǵy zamannan beri kele jatqan ǵuryptyq sporty. Kókpardyń shyǵý tórkini jaıly zertteýshi Á.Qalıuly: «Qazirgi kókpar tartý áýelde áleýmettik máni bar áskerı mashyqtyń qajetinen týǵan. Túrik qaǵandyǵy kezindegi «derbes jasaqty» osyndaı jattyǵýdan ótip, synalǵan jaýyngerlerden jasaqtaǵan. Áskerı mashyqtyń bul túri beıbit kúnderde kókpar tartý oıynyna ulasyp otyrǵan», deıdi.

Kókpar túrleri

Bizge belgili kókpardyń kóptegen túri bar. Atap aıtqanda: jappaı tartý, utysyp tartý, doda kókpar, aınalma kókpar, máre kókpar, taqym tartys t.b. Sondaı-aq kókpar­dyń atalǵan túrlerine qatysty jeke-jeke erejeleri bolǵan nemese kókparshy­­lar oıyn ústinde jaǵdaıǵa qaraı keli­sip alatyn da úrdis bar. Biraq bul bir­tekti emes úrdis ár ólkede árqıly túr­leri kezdese beredi.

Mysaly, jappaı tartýdy alatyn bolsaq,  bul oıyn túrinde kári-jas, úlken-kishi deıtin shekteý joq. Barlyq adam qatysatyn bolǵandyqtan joǵarydaǵydaı ataýǵa ıe. Kókparshylardyń taqym kúshin, eptiligin, qol qaıratyn talap etetin bul kókpardyń ereksheligi barlyq óńirge tán ekendiginde.

Utysyp tartý. Oıynshylar eki topqa bólinedi. Eki jaqtan bir-bir adam shyǵyp kókpardy tartady. Kókpardan aıyrylǵan nemese utylǵan adam oıynnan shyǵady. Keı jaǵdaıda ózine sengen kókparshy qarsylastaryn jeke-jeke saıysqa shaqyryp, bir ózi bárin jeńip oıynnan shyǵaryp tastaıtyn kezderi bolǵan. Nátıjesinde, qarymy myqty, kúshine aty saı jigit iriktelip jeńiske jetedi.

Aınalma kókpar. Buny keı óńir­ler­de «shaýyp tartý» dep te ataıdy. Oıynshylar kókpardy naqty mejelengen jerge (aýylǵa, jeke úıge, nysanaly orynǵa, t.b.) jetkizip tastaýy kerek. Ekinshi jaq olardy jibermeı qarsylyq kórsetedi. Qarsylastary­nan aılasyn asyryp, nysanaǵa kókpar­dy aparyp tastaǵan adam syılyqqa ıe bolady.

Máre kókpar. Oıynǵa qatysýshylar eki shetten nysana nemese qazandyq belgilep, qaı jeńgeni kókpardy sol qazandyqqa salyp, upaı jınaıdy. Osy­laı mejelengen ýaqytta qaı top kóp upaı jınaıdy, solar jeńiske jetedi. Qazirgi kókparshylar osy máre kókpar túrinen saıysyp júr.

Jalpy, kókpar oıyny toptasqan jigitterdiń birligi men eptiligin qajet etedi. Erterekte kókparshylar aýyl, ata, rý bolyp toptasyp, ekinshi rý, ata, aýyldyń azamattarymen saıysatyn. Rýdyń azamattary qarsylastarynan jeńilip qalmaý úshin árkez daıyndalyp, únemi mashyqtanǵan. Qazaqta: «Kókpar tartqandiki, qoıan qaqqandiki» dep tegin aıtylmaǵan.