Kezdesý barysynda ókildi bıliktiń birikken qurylymyna kóshýge baılanysty ózekti máseleler men syn-qaterler talqylandy. Is-sharaǵa parlament depýtattary, taldamalyq ortalyqtar basshylary, azamattyq sektor men sarapshylar qoǵamdastyǵynyń ókilderi qatysty.
Pikirtalas alańynyń jumysyn asha otyryp, Eýrazııalyq ıntegrasııa ınstıtýtynyń Ǵylymı-teorııalyq taldaý departamentiniń basshysy Arman Eshmuratov bir palataly parlamentke kóshý eldi saıası jańǵyrtýdyń negizgi kezeńderiniń biri retinde qarastyrylatynyn atap ótti. Onyń aıtýynsha, bul zań shyǵarý prosesiniń tıimdiligin arttyryp, partııalyq ınstıtýttardyń rólin kúsheıtýi jáne depýtattardyń jaýapkershiligin nyǵaıtýy tıis.
«Eki palataly parlamentter dástúrli túrde joǵarǵy palata óńirlik múddelerdi eskeretin jáne aýmaqaralyq teńgerim tetigi retinde qyzmet etetin federaldy memleketterge tán. Ýnıtarly Qazaqstan úshin Senattyń ınstıtýsıonaldyq negizdemesi joq», dedi Eshmuratov.
QR Parlamenti Májilisiniń depýtaty Asylbek Nuralınniń pikirinshe, mundaı aýysýdyń basty maqsaty men artyqshylyǵy – joǵarǵy jáne tómengi palatalar fýnksııalarynyń qaıtalanýyn boldyrmaý. Bul neǵurlym jedel jáne tıimdi sheshimder qabyldaýǵa múmkindik beredi. Sonymen qatar, spıker reformanyń mańyzdy ereksheligin atap ótti – bári jalpyhalyqtyq talqylaý men referendýmnan keıin ǵana sheshiletin bolady.
«Konstıtýsııada bıliktiń negizgi kózi halyq ekendigi kórsetilgen. Sheshim qabyldaıtyn da halyq. Endi bıýlletende qandaı suraqtar bolatynyn, olardyń máni qandaı bolatynyn anyqtap, ashyq jáne ádil daýys berý ótkizý mańyzdy», dep atap ótti májilis depýtaty.
Bir palataly parlamentke kóshý týraly bastamany qoldaǵanyna qaramastan, sarapshylar partııanyń damýy men saılaý júıesine qatysty birqatar syn-qaterlerge nazar aýdardy.
Saıası ǵylymdar kandıdaty Baýyrjan Sherııazdanovtyń pikirinshe, Qazaqstandaǵy partııalyq júıe batys elder demokratııasyndaǵydaı damyǵan sıpatqa ıe bolǵan joq.
«Kóp jaǵdaıda partııa músheleri pikirles emes, saıası platformamen tanyspaǵan. Saıası birlestikterdiń ókilderi jaı ǵana qoltańba jınaıdy, bul durys emes. Bul rette saılaý barysynda azamattar partııaǵa qaraǵanda jekelegen kandıdattarǵa kóbirek súıenedi», dedi sarapshy.
Onymen Eýrazııalyq ıntegrasııa ınstıtýtynyń Pánaralyq jáne komparatıvti zertteýler departamentiniń basshysy Serik Júsipov kelisip, qoldanystaǵy saıası birlestikter tanymaldylyǵynyń shekteýligin atap ótti.
«Qazaqstanda tirkelgen jeti saıası partııa búginde saılaýshylardyń kópshiligin qamtymaıdy. Eger biz eki jyldan keıin saılaýdy qazirgi partııalyq júıe jaǵdaıynda ótkizetin bolsaq, azamattardyń edáýir bóliginiń múddeleri eskerilmeýi múmkin. Sondyqtan úılesimdi negizde qurylatyn bir palataly parlamentti engizý partııalyq júıeniń ózin damytý, atap aıtqanda ony yryqtandyrý boıynsha úlken jumystarmen qatar júrýi tıis», dedi Júsipov.
Osy turǵyda sarapshylar bir mandatshylardyń úlesin 50%-ǵa deıin arttyrý múmkindigimen saılaýdyń qazirgi aralas modelin saqtaýdy usyndy.
Taǵy bir pikirdi memlekettik basqarý salasyndaǵy sarapshy Sabına Sádıeva aıtty. Onyń aıtýynsha, úılesimdi saılaý arqyly «partııalylyqqa májbúrleý» qoǵam úshin jaqsy belgi bolyp tabylady.
«Bul ózgeristi barlyq saıası jańǵyrtý turǵysynan qarastyrý kerek. Biz atqarýshy bılik pen partııalyq júıeni bólgimiz keledi. Biraq sonymen birge partııalardyń rólin kúsheıtý úshin bul «májbúrleý» arqyly jasalady. Qazir ákimderdiń saılaýy boıynsha azamattardyń naqty kandıdattarǵa daýys berýdi qalaıtynyn kórip otyrmyz. Biraq daralyq básekelestiktiń problemasy júıeli reformalardyń jyljymaı qalyp qoıýynan kórinis tabady. Muny tek saıası partııalar jasaı alady. Sondyqtan odan ári demokratııalandyrý úshin biz partııalyq júıeniń damýyn qoldaýǵa mindettimiz», dedi ol.
Partııalardan basqa, sarapshylar saılaý prosesterine qatysýǵa qoǵamdyq uıymdarǵa ruqsat berýdiń de paıdasyn atap ketti.
«Respýblıkalyq qoǵamdyq birlestikter, kásipodaqtar, kásipkerler qaýymdastyǵy – barlyǵy bir mandatshylardy almastyrýǵa laıyq. Olardyń kem degende óz baǵyty, salany túsinýi jáne tártibi bar», dedi Zamanaýı qoǵamdy zertteý ınstıtýtynyń dırektory Meıram Qajyken.
Atalǵan usynystarmen qatar sarapshylar saıası básekelestik úshin jaǵdaıdy jetildirýdiń mańyzdylyǵyn atap ótti. Olardyń ishinde-partııalardy tirkeý rásimin ońaılatý, respýblıkalyq BAQ-qa teń qoljetimdilikti qamtamasyz etý, sondaı-aq saıası partııalardyń tizimderdi qalyptastyrý kezinde ishki irikteý tetikterin damytý jáne ashyqtyqty arttyrý. Saraptamalyq klýb tujyrymdaǵan barlyq usynymdar ýákiletti memlekettik organdar men jumys toptaryna jiberiletin bolady.
