Jumyspen qamtý baǵdary

Mańǵystaý oblysy úshin búginde asa mańyzdy máselelerdiń biri halyqty jumyspen qam­ta­masyz etý bolyp tabylady. Oblys ákiminiń orynbasary Shol­pan Ilmýhanbetovanyń aıtýy boıynsha, jumys oryndaryn qurýdyń jalpy qarqyny ótken jylmen salystyrǵanda artqan.

– Sonymen, eger 2014 jyldyń 5 aıynda oblys boıynsha 8944 ju­mys orny qurylsa, osy jyly 9053 oryn (109 orynǵa ósý) ashyldy. Árıne, osy ósýde «Nurly Jol» jáne Indýstrııalandyrý kar­tasy baǵdarlamalarynyń ınfra­qurylymdyq jobalary aıasynda ashylǵan jumys oryndarynyń úlesi de az emes. Degenmen, ne­gi­zinen biz jumyssyz azamattarǵa jastar tájirıbesi men qoǵamdyq jumystardy qarjylandyrýdy arttyrý arqyly, áleýmettik jumys oryndaryn qarjylandyrý jolymen memlekettik qoldaý sharalaryn barynsha arttyrdyq, – dep naqtylady Sholpan Il­mý­hanbetova. Búginde óńirdegi jalpy ju­myssyzdyq deńgeıi 5,2%-paıyzdy quraıdy, bul ótken jylǵy kór­setkishten 0,2 paıyzdyq tarmaqqa tómen, sonyń ishinde jastardyń jumyssyzdyǵy 6,8%-dan 3,8%-paıyzǵa deıin tómendedi. Sholpan Lazarevnanyń aıtýynsha, solardyń arasynda búginde halyqty munaı-gaz óndirýshi kompanııalar men olardyń servıstik kompanııalaryna ornalastyrýdy qamtamasyz etý negizgi másele bolyp tur. – Sondyqtan, ózderińiz bi­letindeı, sońǵy aılar boıynda biz óńirdegi munaı-gaz kompanııa­laryna salynatyn salyqtyq júktemelerdi azaıtý qajettigi jaıly máseleni áldeneshe kóterdik, – dep alańdaýshylyǵyn bildirdi Sholpan Ilmýhanbetova. – Sonyń ishinde, munaı naryǵyndaǵy búgingi baǵa jaǵdaıyn eskere otyryp, óńirdiń munaı-servıstik kompanııalaryna tapsyrystardy qamtamasyz etý men jumysshylardy jappaı qysqartýǵa jol bermeýge kepil bolatyn eksporttyq kedendik baj salyǵyn nólge deıin túsirý iske asar edi.

Memlekettik «Nurly Jol» baǵ­dar­lamasy aıasynda ulttyq kom­pa­nııalardy, damý ınstıtýttaryn qarjylandyrý jáne bıýdjettik qarjylandyrý arqyly óńirde 14 ınfraqurylymdyq jobalardy júzege asyrý qolǵa alynýda. Barlyq jobalar boıynsha ın­vestısııalardyń jalpy kólemi 156,5 mlrd.teńgeni quraıdy. Olar­dyń qurylystaryn júrgizý kezinde 2344 jumys orny, paıdalaný kezinde 426 oryn qarastyrylǵan.

– Aǵymdaǵy jyldyń birinshi jarty­jylynda menshiktiń bar­lyq túrlerindegi shaǵyn nesıelik uıym­dar 334,2 mln. teńge soma­synda shaǵyn nesıeler berdi jáne 184 jumys orny quryldy, sonyń ishinde, «Kaspıı» ShQU» JShS jalpy somasy 116,6 mln. teńge bolatyn 37 shaǵyn nesıe berdi. 2015 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda ha­lyqty jumys­pen qamtý aıasynda «Ju­myspen qamtýdyń jol kartasy-2020» baǵdarlamasyn júzege asyrýdy esepke ala otyryp, sonyń ishinde memlekettik jáne sala­lyq baǵdarlamalar, óńirlerdi damytý baǵdarlamalary men jeke bıznes bastamalary, sonymen qatar, sheteldik jumys kúshin tartatyn kásiporyndardyń mindetteri aıasynda oblys bo­ıynsha 13570 jumys orny (2014 jyldyń tıisti kezeńinde 13503 jumys orny) quryldy. Ju­mysqa ornalastyrýdyń taǵy bir túri – áleýmettik jumys oryndary. Qalalar men aýdandar ákimdikteri halyqtyń maqsatty toptary úshin 941 áleýmettik jumys ornyn ashty, – deıdi Sholpan Ilmýhanbetova. Halyqty jumyspen qamtý deń­geıin saqtaý jónindegi taǵy bir pármendi sharanyń biri memorandýmdar bolyp tabylady. – Búginde óndiristik úderisterdi turaqtandyrý, jumysshylardyń eńbek quqyqtary men eńbekke tartýdy qamtamasyz etý maq­sat­­tarynda ár deńgeılerdegi ákim­diktermen 104 myńnan astam adamdy qam­ty­ǵan 620 memorandýmdar jasaldy. Memorandýmdar jasaý jónindegi jumystar jal­ǵasýda. Jumystardy údetý úshin áleýmettik seriktestermen ózara áreket etý jolǵa qoıylǵan, so­ny­men qatar, osy jumysqa bar­­­lyq deńgeıdegi ákimdikter, kásip­kerlerdiń óńir­lik palatasy tar­tylǵan, – dep naq­tylady oblys ákiminiń orynbasary. Jumyssyzdyq sany dáıekti túrde qysqaryp keledi. Ásirese, Jańaózen qalasynda eńbekke tartý úderisi jedel alǵa basýda, osy qa­lanyń qajetine jergilikti bılik nazary eki ese arttyrylǵan. – Mańǵystaý oblysynyń ákimi Alık Aıdarbaevtyń alǵa qoıǵan basty mindeti – óndiristik ny­sandardaǵy jumys oryndaryn saq­taý, jumysshylardyń negizsiz jappaı qysqartýyn boldyrmaý, áleýmettik aýyrtpalyq pen eńbek shıelenisterine jol bermeý, – dep atap kórsetti Sh.Ilmýhanbetova. Oblys ákiminiń orynbasary jetkizgen aqparat boıynsha jyl aıaǵyna deıin oblysta 15-ten astam jobany júzege asyrý qarastyrylǵan. Máselen, «Qaz­AvtoJol» UK» AQ Shetpe-Beı­neý avtomobıl joldaryn qal­py­na keltirýmen aınalysady. Ju­­mystardyń quny 46,4 mlrd. teńgeni quraıdy. Avtojoldar tóselimin qalpyna keltirý jónin­degi jumystar barysynda 10 adam tartylady dep josparlanýda. Aqtaý teńiz portyn keńeıtý, so­nyń ishinde, «Aqtaý teńiz soltústik termınaly» jobasyn júzege asy­rý aıasynda qurǵaq júkter aılaq­tary men ınfraqurylym nysandaryn salý júrip jatyr. Osy jobalarǵa salynǵan ınvestısııa­lar 37,5 mlrd. teńgeni quraıdy. Jańa qýattylyqtardy júrgizýdiń arqasynda 2,5 mln. tonna qurǵaq júkterdi óńdeý múmkindigi paıda bolady. Aqtaý portynyń soltústik termınaly aımaǵynda ornalasqan jańa óndiristik nysandarda 173 jańa jumys orny ashylatyn bolady. Medısınalyq salada da jobalardy júzege asyrý josparlanýda. Máselen, suıyq dárilik túrler men «MedıkalFarm «Cha-Kýr» JShS medısınalyq buıymdar shyǵarý boıynsha farmasevtıkalyq keshen qurý jónindegi jobany júzege asy­ratyn bolady. Bul jobaǵa jumsalatyn ınvestısııa 1,7 mlrd. teńgeni quraıdy. Osy óndiriste ınfýzıondy dárilik quraldardyń 20 mln. oramyn shyǵarýdy jolǵa qoıý josparlanýda. Jańa jumys oryndarymen 29 adam qamtamasyz etiletin bolady. О́ńirde munaı-gaz salasynda da jobalar júzege asyrylatyn bolady. Máselen, soltústik Bozashy ken ornynda «Bozashy Opereıtıng LTD» kompanııasynyń fılıaly quny 2 mlrd. teńge bolatyn №31 toptyq ólsheý qondyrǵysyn salýdy josparlaıdy. Onyń qýa­t­­­­­­tylyǵy táýligine 2400 m3 suıyqtyqty quraıdy. Toptyq ól­sheý qurylǵysyndaǵy jumysqa 8 maman alynady. «Qaraqudyqmunaı» JShS aınalysatyn Qaraqudyq ken ornynda aǵymdaǵy jyly gaz jetegi bar blokty-butaly sorǵy stansasyn salý bastalady. Jobanyń quny – 1,1 mlrd. teńge. Sorǵy stansasynyń qýattylyǵy saǵatyna 25,5 myń kVt-ny quraıdy. Jańa jumys ornymen 20 adam qamtylatyn bolady. Budan basqa, «Tasbolat Oıl Korporeıshn» kompanııasy qýat­tylyǵy 2h1819 kVt bolatyn gaz-porshendi elektr stansasyn salý boıynsha jobany júzege asyrýdy josparlaýda. Osy óndiristik nysan qurylysyna kompanııa 825,9 mln.teńge salmaq. Onyń qýattylyǵy 22 myń MVt-ny quraıdy. Azyq-túlik salasyna da jobalardy júzege asyrý josparlanǵan. Máselen, «Bereket-F» JShS nan ónimderin pisirý, kondıterlik, makaron ónimderin, shujyq ónim­derin, etten jasalǵan jartylaı daıyndalǵan ónimderdi, sonymen qatar, «Aq-nan Mańǵystaý» aýyz sýyn óndirý boıynsha zaýyt salýdy bastaıdy. Budan buryn aıtylǵandaı, jaqyn aılarda «Aqtaý teńiz porty» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynyń aýmaǵynda «Azersýn» kompanııasynyń óndiris jáne logıstıka ortalyǵy ashylady. Bul jobany júzege asyrýǵa 1,5 mlrd.teńge ınvestısııa salyndy. Ortalyqta 40 adam jumys jasaıtyn bolady. О́ńirde «DSK-Aqtaý» JShS úı salý kombınaty salynatyn bolady. Investısııalar kólemi 1,6 mlrd.teńgeni quraıdy. Kásiporynnyń óndiristik qýattylyǵy 300 myń sharshy metr buıymdar shyǵarýǵa múmkindik beredi. Kásiporynda 68 jańa jumys orny ashylatyn bolady. «Aqtaý transformator zaýy­ty» JShS elektr-qorǵanystyq jabdyqtar óndirý men 6-10-35 kV kúshtik transformatorlardy jóndeýdi jónge keltirý jos­parlaýda. Bul joba quny 600 mln.teńgeni quraıdy. О́ndiris qýattylyǵy – jylyna 1000 transformator. Jańa jumys oryndarymen 60 adam qamtylatyn bolady. «Shyny-plastık qubyrlar zaýyty» JShS shyny-plastık qubyrlar men fıtıngter óndirý boıynsha 3-seh qurylysyn bas­taýdy josparlaıdy. Osy jobany júzege asyrýǵa 568 mln. teńge bólý josparlanǵan. Kásiporynnyń óndiristik qýattylyǵy jylyna 260 km. qubyrdy quraıdy. Jańa sehta jumys ornymen 50 adam qamtylatyn bolady. Bolashaq sapaly ekonomıkalyq ósýge qajetti negizdi qamtamasyz etý men óńirlik ekonomıkany damy­týdyń qarqynyn saqtaýǵa «Nurly Jol» memlekettik baǵdarlamasyn júzege asyrýdyń kómekteseri sózsiz. Baǵdarlama aıasynda ulttyq kompanııalardy, damý ınstıtýttaryn qarjylandyrý men bıýdjettik qarjylandyrý arqyly óńirdegi 14 joba júzege asyrylýda. Barlyq jobalar boıynsha jumsalatyn ınvestısııalardyń jalpy kólemi 176,5 mlrd.teńgeni quraıdy. Sholpan Ilmýhanbetova san­dar­dy keltire otyryp, olardy salý kezinde 2344 jumys or­ny, paıdalaný kezinde 437 oryn ashý josparlanǵanyn naqtylap berdi. Bárinen buryn, qurylys júrgizý kezinde búgingi kúnde osy jobalarda 800-den astam jumys orny quryldy. Sonymen, kólik-ınfraqurylymdyq damý salasynda Borjaqty-Ersaı temirjol jelisin salý aıaqtalýǵa jaqyn. Quryq portyndaǵy paromdyq keshen salý jumysy bastaldy. Shetpe-Beıneý avtomobıl jolynyń 6 ýchaskesiniń 4 ýchaskesinde (200 km) qalpyna keltirý jumystary aıaqtaldy jáne 2 ýchaskedegi (100 km) jumystar osy jyldyń aıaǵyna aıaqtalady dep josparlanyp otyr.

Ermek BALTABAEV.

Mańǵystaý oblysy.