Naýryz bereke men birliktiń merekesi

Naýryz – jyldyń ári kóktemniń birinshi aıy. Maǵynasy: parsynyń «naý» – jańa, «rýz» – kún, ıaǵnı «jańa kún» degen sózinen shyqqan. Naýryz ataýy bir-aq kún jóninde aıtylǵanmen ol tolyq aı atyn ıelengen. Naýryzdyń birinshi kúni kún men tún teńesip, Jańa jyl keledi. Naýryzdy jyl basy, kóktem basy, mereke basy dep sanaıtyn halqymyz – «Ulystyń uly kúni» dep erekshe qurmetteıdi. Jyldyń birinshi kúni (22 naýryz) mereke retinde atalyp ótedi.    Shyǵystyq danyshpandar Mahmut Qashqarı, Ábý Raıhan Bırýnı, Á.Ferdoýsı, Á.Naýaı, O.Haıamnan bastap, qazaqtyń Abaı, Álıhan, Ahmet, Mirjaqyp, Sáken syndy ǵulamalary da naýryz týraly eńbekter, óleńder, ulaǵatty sózder jazyp qaldyrǵan. Naýryz shyǵys elderi úshin – birliktiń, tatýlyqtyń, eńbektiń, kóktemniń, izgiliktiń, baqyttyń merekesi retinde toılanǵan. Sondyqtan da bolar, bul kúni shattanbaıtyn, qýanbaıtyn, meıirlenbeıtin adam bolmaǵan. Bul kúni jaqsy tilek tileý, quttyqtaý, keshirim jasaý, tabysý sııaqty adamgershilik qasıetter kórinis taýyp, keıingi urpaqtar sondaı jaqsy ónegeden úlgi alǵan. Naýryz kóje dinmen úndesedi Qazirgi kúnderi Naýryz merekesin «jaqsy bıdǵat» dep tanýǵa bola ma degen syńaıdaǵy suraqtar jıi kezdesip jatady. Hanafı mazhabynyń sharttarymen Naýryz merekesin jaqsy bıdǵat dep tanýǵa tolyq negiz bar. Sebebi, ataqty ımam Aǵzam quqyqtyq mektebindegi úkim berýdiń jeti qaınar kóziniń biri – «ádet-ǵuryp» bolyp tabylady. Búgingi dástúrimizdegi Naýryz merekesiniń ıslamǵa eshqandaı ala-bótendigi joq. Máselen, Naýryz merekesinde daıyndalatyn «naýryz kójeniń» ıslam mádenıetindegi «ashýra táttisimen» mazmuny bir. Nuh (ǵ.s.) kemeden qaýymymen jerge túskende dorbanyń túbinde tam-tum qalǵan túrli daqyldardy qazanǵa salyp pisirip, sodan «ashýra táttisin» jasaǵan. Árbir jyly musylmandar Ashýra merekesi kúnderi «ashýra táttisin» jasap, bir-birin qonaq etedi. Qazaqtar da Naýryz merekesinde qystan qalǵan dorbanyń túbindegi dán-daqyldan «naýryz kóje» daıyndap, jurtyna dám tattyrady. Iаǵnı,  qazaqtyń naýryz kóje daıyndaý dástúri Islam dininiń joralǵylaryna negizdelgen. «Baılyq – baılyq emes, birlik – baılyq» degen naqyl sóz bar Alla taǵala adamzat balasyn: «Bólinbeńder», – dep baýyrmal bolýǵa buıyrǵan. Paıǵambarymyz Muhammedtiń (Allanyń oǵan ıgiligi men sálemi bolsyn): «Úsh adam jaıly surama, olar: «Jamaǵattan bólingen kisi, basshyǵa qarsy shyqqan adam, kúná jasaǵan kúıinde kóz jumǵan pende», dep eskertti. Imam Býharıdiń, basshyǵa baǵynyp, búlik shyǵarmaýdy úgitteýinde úlken mán bar. Ata-babalarymyz: «Tórteý túgel bolsa, tóbedegi keledi. Altaý ala bolsa, aýyzdaǵy ketedi», – dep tekke aıtpaǵan. Osynaý almaǵaıyp zamanda musylmandardyń basyn biriktirip, el ıgiligi men birligi sekildi ortaq maqsattarǵa jumyldyrý basty nazarda bolmaq. Rasynda da, jeri keń, al sany az qazaq halqyna aýyzbirshilik kerek. Meıramda meıirim men keshirimdi bolý Dinimiz  árbir pendege meıirimdi jáne keshirimdi bolýdy buıyrady. Bul shyn máninde, halyqtyǵymyzǵa, eldigimizge ejelden beri óte jaqyn másele desek artyq aıtqandyq emes. Qasıetti Quran Kárimde bylaı deıdi: «Keshirim jolyn usta, durystyqqa buıyr, bilmestikten aýlaq bol» (Aǵraf-199). Islam bizden úı ishinen úı tigýdi nemese túrli aǵymǵa bólinip, keıbir dinı-saıası toptyń qolshoqpary bolyp, búlik shyǵarýdy emes, kerisinshe qoǵamdaǵy yntymaq pen birlikti ustanýdy buıyrady. Sózimizdi Paıǵambarymyzdyń (Allanyń oǵan ıgiligi men sálemi bolsyn) myna bir hadısimen aıaqtaıyq: «Senderge birge bolýlaryńdy ósıet etemin. Bólinip shyǵýdan óte qatty saq bolyńdar. Sebebi, shaıtan jeke basyna ómir súrgen kisige jaqyn bolady. Birge bolǵan eki adamnan alys turady. Kimde-kim jánnattyń dál ortasynda ómir súrgisi kelse, birge bolýǵa mán bersin» (Tırmızı, Fıtán 7). Aǵash otyrǵyzýdyń saýaby mol Halqymyzdyń tarapynan Naýryz merekesinde adamdarǵa ǵana emes, tabıǵatqa da erekshe qamqorlyq jasalyp otyrǵan. Ol jóninde dana halqymyz: “Bir tal kesseń, on tal ek”  degen qanatty sóz qaldyrǵan. Muny Islam dini erekshe qoldaıtyn dástúr deýge bolady. Asyl dinimizde tabıǵatty aıalaý jáne ony qamqorlyqqa alý jaıynda  Paıǵambarymyz (s.ǵ.s)  tarapynan keńinen aıtylyp ótken. Hadıste: «Qııamet-qaıym bastalǵan kezde kimniń qolynda bir qurma aǵashynyń kósheti (tal shybyǵy) bolsa, qııamet bolmastan buryn otyrǵyzýǵa kúshi jetse dereý otyrǵyzyp úlgersin». «Bir musylman bir aǵash otyrǵyzsa nemese bir nárse ekse jáne odan bir qus, bir adam nemese janýar jese, ol adam úshin sadaqa  bolyp esepteledi».  Ishimdikke jol berilmeýi qajet Ulystyń uly kúniniń ózge ulttardyń jańa jylynan bir ereksheligi – tán tazalyǵyna ǵana emes, jan tazalyǵyna da úlken mán beriledi. Iаǵnı, Naýryzda  ishimdikke jol berilmeýi kerek. Búginde Naýryzǵa qatysty keıbir jıyndarda ishimdikterge jol berilip jatatyny ara-kidik kórinis berip jatady. «Araqtan saqtanyńdar, ol barlyq jamandyqtyń kilti» delingen Quran Kárimde.  Paıǵambarymyz (s.ǵ.s) araqqa qatysty on nársege laǵynet aıtty: jasaýshyǵa, jasatýshyǵa, ishkenge, ishkizgenge, kótergenge, kótertkenge, satýshyǵa, satyp alýshyǵa, syıǵa tartýshyǵa, araqty satyp aqshasyn paıdalanǵanǵa. Sondyqtan, áz-Naýryzda araq-sharapqa jol berilmegeni lázim. Birlik – bizdiń basty ustanymymyz. «Altaýy ala» eldiń aldaǵy ýaqyttan alary az. «Tórteýi túgel» eldiń bolashaǵy zor. Bolashaǵymyzdyń jarqyn bolýy búgingi birligimizge tikeleı baılanysty. Birligimizge bekem bolsaq, bolashaǵymyz baıandy, berekeli bolary haq. Naýryz meıramy táýelsiz elimizdiń zor yqylaspen toılanatyn naǵyz halyqtyq sıpattaǵy saltanatyna aınaldy. Ulys oń bolsyn, aǵaıyn! Muhamedjan qajy ESTEMIROV, magıstr.