Kollajdy jasaǵan – Záýresh SMAǴUL ,«EQ»
«2024 jylǵy 27 naýryzda úıim sý qorshaýynda qaldy. 28 naýryzda ákimdik mamany Aıgúl Matysheva habarlasyp, úıge sý kirgen-kirmegenin surady. Men úıdi sý qorshap turǵanyn, ishki betinen sý sarǵaıyp bilingenin aıttym. Mamyr aıynyń basynda úıdiń syrtyn ákteıin degen maqsatpen úıilgen topyraqty tegistegende irgetasynyń ezilip ketkenin kórip, aýyl ákimi Salaýat Nurpeıisovke habarlastym. 17 mamyrda aýdan ákimi Jumageldi Batyrnııazov aýylda esep berý jınalysyn ótkizýge kelgende jeke qabyldaýynda boldym. Biraq ákimderdiń de, oblystyq «Amanat» partııasynyń, tótenshe jaǵdaı komıssııasynyń da jaýaptary bir boldy – tótenshe jaǵdaı ýaqyty, ıaǵnı 30 kún ótip ketken. 11 qyrkúıekte aýdan ákimi Batyrnııazovtyń jeke qabyldaýyna jazyldym. Sol kezde tótenshe jaǵdaıdyń bir aıǵa uzartylǵanyn, 27 mamyrǵa deıin sozylǵanyn bildim. Demek 17 mamyrda meniń aryzymdy qabyldaýǵa tıis bolǵan. Osy máselemen sotqa da júgindim. Sotta aýyl ákimi «úıdiń aınalasyna qum tógilgen soń sý kirmedi» dep jaýap berdi. Ekinshi joly sotqa bergenimde, sot «aryz qaralmasyn» dep sheshim shyǵardy.
Men – 1969 jyly týǵan, tórt bala tárbıelep ósirgen jalǵyzilikti anamyn. Kúıeýim 2007 jyly júrek talmasynan qaıtys boldy. Úlken qyzym turmysta, óz otbasy bar. Eki qyzym – stýdent, Aqtóbe medısına akademııasynda memlekettik grantpen oqyp jatyr. О́zim Buldyrty aýylyndaǵy balabaqshada 0,5 júktememen sharýashylyq meńgerýshisi qyzmetin atqaramyn. Alatyn jalaqym mardymsyz. Qazir bar tapqanymdy eki qyzyma jumsap otyrmyn. Solar qatarynan qalmasyn dep telefondy da, noýtbýkti de nesıege alyp berdim. Munyń bárin jaǵdaıymdy túsindirsem degen nıetpen jazyp otyrmyn.
Mysaly, tóbeden sý ketse, ony ashyp, qaıta qymtap jabýǵa bolady. Irgetasy ezilip ketken úı jóndeýge kelmeıdi. Komıssııa kelip qarap, oń sheshimin aıtar dep oılaǵan edim. Basqa úı satyp alatyn ne jańadan salyp alatyn jaǵdaıym joq. Tótenshe jaǵdaıdyń saldarynan úıim qulaǵaly tur. Jyldan asa ýaqyt ótti, osy sózimdi basshylarǵa jetkize almaı kelemin. Endi qulaǵan úıdiń astynda qalýym ǵana qaldy. Maǵan osy istiń ádil sheshim tabýyna kómektesseńizder», dep jazady E.Jumaǵalıeva redaksııaǵa joldaǵan hatynda.
Oqyrman aryzymen tanysqan soń redaksııa tapsyrmasymen oqıǵa ornyna, Buldyrty aýylyna sapar shektik. Shaǵym ıesi Elmıra Jumaǵalıeva Urqııa Ershorıeva kóshesinde turady eken.
«27 naýryzda jumysta otyr edim. «Sý kelip jatyr, qujattaryńdy rettep qoıyńdar» dep habarlady. Úıge kelip, qujattardy alyp, jerdegi tósenishterdi jınap tastadym. Sý birden aýlany alyp ketti, keshki 9-da úıden shyǵa almaı qaldyq. Qyzym ertesine UBT tapsyrýy kerek edi, qalaǵa baratyn kólikke otyrǵyzyp jiberdik. Keshki saǵat 10-11-lerde qaınym Eltaı Qajymov kelip, úıdiń kóshe betine topyraq tógip ketti. Ertesine taǵy kelip, úıdiń irgesin kóterip, birneshe kúrek topyraq tastady», dep eske alady sol kúnderdi E.Jumaǵalıeva.
Bul kezde búkil aýyl ábigerge túsip jatqan. Aýyldyń tómenirek, ózen jaǵyndaǵy úılerine esik-terezesinen sarqyrap sý kirip, naǵyz tótenshe jaǵdaı oryn aldy. Sondaı úılerge Elmıra da kómektesti. О́z úıin topyraqpen qymtap qoıǵan soń qapersiz júrdi. Biraq aýladaǵy irkilgen sý topyraqtyń astymen sińip, úıdiń irgesin jep qoıǵan eken. Mamyrda úıdi ákteıin dep irgedegi topyraqty alsa, asty úgitilip tur. Edenniń asty da syz. Ákimderdiń, jaýapty adamdardyń jaýaby – joǵarydaǵydaı. Elmıranyń sergeldeńi osylaı bastaldy. Úı 1985 jyly salynǵan, kónergen. Biraq ıesiniń aıtýynsha, buǵan deıin úıde syz-ylǵal bolmaǵan.
«Osy kezge deıin maılap-saılap, tap-tuınaqtaı etip turyp keldim. Ákimnen de, eshkimnen de kómek suraǵan emes edim. 2023 jyly úıdi bankke kepilge qoıyp, 2,1 mln teńge nesıe aldym. «Malymdy kóbeıteıin, balalarym ósip kele jatyr ǵoı» dep oıladym. Ol nesıem moınymda tur. Eger úı burynnan apatty bolsa, bank kepilge almas edi ǵoı. О́tken qysta úıimde tura almadym, otty qansha jaqsam da jylynbaıdy. Qabyrǵanyń bárin ylǵal tartyp, tusqaǵaz kóterilip, asty úgitile beredi. Aýrýdan shyqpadym, dostarymdy jaǵalap kettim. Mine, bıyl da kúz tústi, kún sýytty. Qaıda bararymdy bilmeımin», dep kózine jas aldy Elmıra.
Buldyrty aýyldyq okrýginiń ákimi jumys babymen aýdan ortalyǵyna ketken eken. Bas maman Samat Qubaevtan 2024 jylǵy sý tasqynynan aýylda 43 adam (úı) zardap shegýshi bolyp tanylǵanyn, 29 úı jańadan salynǵanyn bildik. 12 otbasy úıin jóndeýge ótemaqy alǵan. Oral qalasynan eki adamǵa úı alyp berilgen.
– 2024 jyly úıi sýǵa ketken turǵyndar aryzyn jazyp, qujattaryn jınap, járdemaqysyn alyp, úıin alyp jatty. Sol ýaqytta Elmıra Jumaǵalıeva ótinish jazbady. Keıin ýaqyt ótken soń kelip jolyqty. Ol kezde komıssııa jumysy támamdalyp qalǵan edi. Sondyqtan qujaty qabyldanbady. Negizi qujat qabyldaý taǵy bir aıǵa sozylǵan eken. Aýdan ony bizge aıtpady. Áıtpese ózgelerdiń qujatyn qabyldap, bul kisinikin keıin qaıtara almaımyz ǵoı, – dedi bas maman.
Syrym aýdanynyń ákimi Jumageldi Batyrnııazov, aýdan ákiminiń orynbasary, 2024 jylǵy sý tasqynynan zardap shekkenderge keltirilgen zııandy óteý jónindegi komıssııanyń tóraǵasy Qaırat Tólepov te máseleden habardar ekenin aıtty.
– Bul shaǵymǵa qatysty birneshe márte sot boldy. Tipti Buldyrtyda kóshpeli sot otyrysy ótip, sýdıanyń ózi úıdi kórdi. Sottyń sheshimimen turǵynnyń úıine sý kirmegen dep tanyldy. Úıi burynnan qulap turǵan, eski úı. Bul kisi dál sol kúni úıine sý kirgen qurdastaryna kómektesip júrdi. Sol jerde «Sizdiń úı aman ba?» dep suradym, «eshteńe de bolǵan joq» dedi. Keıin, ábden ýaqyt ótip ketken soń «meniń úıim eski, maǵan materıaldyq kómek berińder» dedi. Biz: «Tikeleı sý kirmegen adamdarǵa eshqandaı kómek berilmeıdi, sizdiń úıińiz tasqyn sýdan zardap shekken joq» dep túsindirdik, – dedi Buldyrty aýylynyń ákimi Salaýat Nurpeıisov bizge telefon arqyly habarlasyp.
Aýdan ákiminiń aıtýynsha, 2024 jylǵy sý tasqynynan Syrym aýdanynda barlyǵy 268 adam zardap shekken dep tanylǵan. Aýdanda eki aı boıy tótenshe jaǵdaı jarııalanyp, 450-ge jýyq aryz túsken. Komıssııa sheshimimen 268 úıge sý kirgeni jóninde akt jasalǵan. 152 úı jańadan salynyp, 5 otbasyna 4 úı Oral qalasynan, 1 úı Jympıtydan satyp alyp berilgen. 111 otbasyna baspanasyn jóndeýge aqsha bólingen.
Qujattarmen tanysa kele, Elmıra Jumaǵalıevanyń shaǵymy negizsiz emes-aý degen oıǵa keldik. Birinshiden, tasqynnan keıin aýdanda jergilikti aýqymdaǵy tabıǵı sıpattaǵy tótenshe jaǵdaı jarııalanyp, bir aı boıy zardap shekkenderden ótinish qabyldandy. Keıin tótenshe jaǵdaı ýaqyty taǵy bir aıǵa, mamyr aıynyń sońyna deıin sozyldy. Biraq E.Jumaǵalıevanyń 2024 jyly 17 mamyr kúngi aryzy qabyldanbaǵan. Sodan soń úıiniń qazirgi jaǵdaıyn naqtylaý maqsatynda óz qarjysyna eki márte saraptama jasatýǵa májbúr bolǵan. «KZ91» JShS-nyń 2024 jylǵy 18 qyrkúıektegi tehnıkalyq saraptama nátıjesine kóz salaıyq: «Buldyrty aýyly Ershorıeva kóshesindegi ½ úıdiń negizgi qańqasy apat jaǵdaıynda tur. Ǵımarat eskirgen, súrilýge jatady. Adam turýǵa jaramsyz. 2024 jylǵy sý tasqynynan búlingen. Úıde turý qaýipti. О́ıtkeni samannan salynǵan ǵımarattyń ǵumyry 30 jyl, bul úıdiń salynǵanyna 39 jyl bolǵan. Ǵımarat sanıtarlyq, qurylys normalaryna saı kelmeıdi».
Budan bólek, Ádilet mınıstrliginiń Sot saraptamalary ortalyǵy RMQK-ne qarasty BQO Sot saraptamalary ınstıtýtynyń 2025 jylǵy 18 tamyzda shyǵarǵan sheshimi de bar. 11 betten turatyn saraptamanyń qorytyndysy mynadaı: «Ǵımarat talaptarǵa sáıkes kelmeıdi, irgetasy búlingen, qabyrǵalarynyń kótergish qabileti buzylǵan, aýa aınalymy, jylý ustaý qasıeti joq, ylǵal mólsheri joǵary. Sondyqtan turǵyn úı sanıtarlyq-qurylys talaptaryna saı kelmeıdi, adamnyń turýyna, densaýlyǵyna qaýipti. Turǵyn úıdiń tozý dárejesi 80%, normatıvterge sáıkes apat jaǵdaıynda tur».
Bıylǵy 21 tamyzda Batys Qazaqstan oblystyq sotynyń Ákimshilik isteri boıynsha Sot alqasynyń otyrysy ótip, E.Jumaǵalıevanyń shaǵymyn qarady. Batys Qazaqstan oblystyq sotynyń tóraǵasy Azat Izbasarovtyń tóraǵalyǵymen ótken otyrysta osy kezge deıin shyǵarylǵan sheshimderde shaǵymdanýshynyń quqyǵy buzylǵan dep tapty. Aıtalyq, Syrym aýdandyq soty 2025 jyldyń 13 qańtaryndaǵy sheshimimen aýdan ákimdigin E.Jumaǵalıevanyń úıine keltirilgen materıaldyq shyǵynnyń ornyn toltyrý jónindegi shaǵymyn qabyl alýǵa mindettegen. Biraq ákimdik E.Jumaǵalıevanyń shaǵymyn qabyldaýdan taǵy da bas tartqan. Aýdandyq sot «KZ-91» mekemesiniń ókili sot májilisine kelmegendikten, turǵyn úıdiń sý tasqyny nátıjesinde zardap shegip, apat jaǵdaıyna túskeni týraly «KZ-91» mekemesi bergen saraptamaǵa kúmán keltirip, ony joqqa shyǵarǵan.
«Sot memlekettik sáýlet-qurylys basqarmasy ókiliniń túsiniktemesi negizinde shaǵymdanýshynyń turǵyn úıi sý tasqynynan zardap shekpedi degen qorytyndyǵa kelgen. Alaıda «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy sáýlet, qala qurylysy jáne qurylys qyzmeti týraly» 2001 jylǵy 16 shildedegi №242 zańy boıynsha turǵyn úıdiń apat jaǵdaıy, onyń sebep-saldary jóninde sheshim shyǵarý memlekettik sáýlet-qurylys basqarmasynyń quzyryna kirmeıdi. Aýdandyq sot muny eskermegen», dedi oblystyq sot alqasy.
Odan bólek, oblystyq sot alqasy Syrym aýdany ákimdiginiń 2025 jylǵy 20 qańtarda E.Jumaǵalıevanyń aryzyn qabyldaýdan bas tartqan komıssııanyń sheshiminen de birneshe zańsyzdyq tapqan. Aryzdy qaraý kezinde aýyl ákimi S.Nurpeıisov tasqyn sý E.Jumaǵalıevanyń úıiniń aınalasyna kelgenin, biraq úıdiń ishine kirmegenin aıtqan. Komıssııanyń ózge músheleri Syrym aýdandyq sotynyń aryzdy qaraý jóninde zańdy kúshine engen sheshimine qaramastan «ótinish qabyldaý merzimi aıaqtalǵandyqtan» bas tartqan.
Oblystyq sot alqasy Syrym aýdandyq sotynyń bıylǵy 28 mamyrdaǵy sheshimin buzyp, Syrym aýdandyq ákimdigine E.Jumaǵalıevanyń shaǵymyn qabyldaý jóninde qaýly shyǵardy. Ákimdik qabyldanǵan sharalar jóninde bir aı ishinde Batys Qazaqstan oblystyq sotyn habardar etýge tıis. Qyrkúıektiń 17-si kúni Syrym aýdany ákiminiń orynbasary S.Toqmámbetov E.Jumaǵalıevaǵa hat joldap, BQO oblystyq sot alqasynyń qaýlysyna oraı aýdan ákimdiginiń burynǵy sheshimi kúshin joıǵanyn, «kórsetilgen zııandy óteýge qatysty másele zań aıasynda sottyń sheshimin oryndaý sheńberinde qaralatynyn» habarlaǵan. Al aryz ıesi ázirge qulaǵaly turǵan syz úıde dirdek qaǵyp otyr.
Batys Qazaqstan oblysy
