Qazaqstanda beıneleý ónerin oqytý ádistemesinen qorǵaǵan tórt-aq ǵylym doktory bolsa, sonyń biri – keıipkerimiz professor Seıitqalı Amanjolov. Tógilgen mańdaı terdiń óteýi bolady. Maıdanger ákesi Ábdiqadyr Amanjoluly men batyr anasy Tursyn Júnisbekqyzynyń aqylyn tyńdap, otbasynyń áleýmettik jaǵdaıyn oılap, Jezqazǵan pedagogıka ınstıtýtynyń jańadan ashylǵan kórkemsýret jáne grafıka fakýltetine oqýǵa tústi. «Metallýrg Orazaly Meıramov» atty dıplomdyq jumysy Máskeýde ótken halyqaralyq kórmeniń I dárejeli syılyǵyn jeńip aldy. Jas sýretshi bitirgen oqý ornynda qaldyrylyp, 1980–1984 jyldary jan qalaýy – ustazdyq biligin shyńdady. Sóıtip, óńir men respýblıkadan jıylǵan talantty jas sýretshilerdi úlken ónerge jigerlendirdi. О́zi de bilim arttyrýdy oılap, bir jyl Lenıngradtyń I.Repın atyndaǵy Kórkemóner jáne arhıtektýra ınstıtýtyndaǵy halyq sýretshisi B.Ýgarovtyń sheberhanasynda sýret jáne keskindeme mamandyǵynan kásibı bilimin jetildirdi.
Maıdanda ot keshken ákesi Ábdiqadyr aqsaqal: «Balam, shette júrsiń. О́mir – báıge. Eńbektenseń, adal júrseń, bárine jetesiń. Elińdi, jerińdi uıatqa qaldyrma!» dep aqyl aıtatyn. Anasynyń da aq-adal nıeti sheksiz edi.
Sekeń táýelsizdiktiń eleń-alańynda «Beıneleý ónerin oqytýdyń teorııasy, ádistemesi jáne tárbıesi» mamandyǵynyń aspırantýrasyn támamdady. 1992 jyly Máskeýde pedagogıka ǵylymynan kandıdattyq dıssertasııasyn sátti qorǵady. Aıdy aspanǵa shyǵaryp, endi oqytýshylyq eńbegin Máskeý memlekettik pedagogıka ýnıversıteti kórkemóner mektebinde jalǵastyrdy. Týǵan jerine oralyp, 1993–2001 jyldary Jezqazǵan pedagogıka ınstıtýtyn (qazirgi O.Baıqońyrov atyndaǵy Jezqazǵan ýnıversıteti) damytýǵa atsalysty. Kafedra meńgerýshisi, fakýltet dekany qyzmetterin atqardy. «Bilim berý isiniń úzdigi» atandy. Jumajan Qaltaev, Erden Qasymov, Muqash Stamqulov, Qýanysh Ábjapparov, Altynaı Táshimova, Serik Káribozov, Asan Baıdildınov, Jetpis Smaǵulov, t.b. búginde respýblıkaǵa tanymal sýretshiler men muǵalimderdi baptap ushyrdy.
Týǵan jerdiń ár tasy ystyq. Seıitqalı Ábdiqadyruly bilim-ǵylymnan qoly qalt etkende Ulytaý taqyrybyn shyǵarmashylyǵynyń ózegine aınaldyrdy. Tabıǵat ta, onyń aıasyndaǵy eńbek adamdary da, qarııalar da, balalar da beınelendi. Degenmen sonyń bári shaǵyn sheberhanasynda jınala berdi. Ol kezde kórme qazirgideı kóp emes-ti. Ras, oqý orny men óńir sýretshileriniń kórmelerine qoıylǵany da boldy. Alaıda Sekeń endigi jasynda qylqalam jolyn jastarǵa berý mańyzdy dep sheshti. Sebebi óner ǵylymy men pedagogıkasynda talaı taqyryp qozǵaýsyz jatty. Bul rette jeńimpazdardy jarqyrata kórsetken Máskeý Seıitqalı Ábdiqadyrulyna etene bolyp ketken edi.
2001 jyly osy qalada Reseı Bilim akademııasynyń akademıgi, Kórkemsýret akademııasynyń qurmetti akademıgi, pedagogıka ǵylymdarynyń doktory S.P.Lomovtyń keńesshiligimen daıarlana bastaǵan doktorlyq dıssertasııasy 2004 jyly máresine jetti. Qorǵaýdy qorytyndylaǵan Stanıslav Petrovıch: «Táýelsiz Qazaqstannyń sý jańa ǵylym doktory «Kórkemsýret álemdi úılesimdi etedi, urpaq tárbıesin júıeleıdi, ultty jigerlendiredi, tarıh men búginniń shyndyǵyn jalǵaıdy» degen tujyrym jasady. Muny týǵan eli men álem sýretshileriniń týyndylary arqyly dáleldedi», dedi.
Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetinde Sekeń kafedra meńgerýshisi, professor qyzmetin atqaryp, birtalaı zamanaýı jobany júzege asyrdy. О́zi bas bolyp uıymdastyrǵan «Jeńis joly umytylmaıdy», «Ardagerler abyroıy», «Aýǵan alaýy», «Eńseli Eýrazııa», «Elorda – jasampazdar shahary», t.b. stýdentterdiń kórkemsýret kórmeleri jurtshylyqtyń yqylasyna bólendi. Tabysty jumysyn eskergen salalyq mınıstrlik 2007 jyly ǵalymdy «JOO-nyń úzdik oqytýshysy» grantymen marapattady.
Ǵalym Seıitqalı Ábdiqadyruly TMD kóleminde áriptesterin shaqyryp, «Eýrazııa bilim keńistigindegi kórkem bilim men estetıkalyq tárbıe» atty halyqaralyq ǵylymı-ádistemelik konferensııany uzaq jyl turaqty ótkizip keldi. Sondaı-aq áriptesterimen birlesip, «Beıneleý ónerin oqytý tehnologııasy», «Beıneleý ónerin oqytý ádistemesi», «Stýdentterdiń jeke daralyq qabiletin qalyptastyrýdyń ádistemelik joldary» atty oqý quraldaryn jarııalady. Osy jobasyn Máskeýde de jalǵastyryp, akademık S.P.Lomovpen birge «О́mir-dastan», «Ana mereıi», «Mechta, voploshennaıa v jızn», «Izobrazıtelnaıa deıatelnost mladshıh shkolnıkov», «Armandastar-qurdastar» (sońǵysynyń telavtory – G.B.Amanjolova) atty ádistemelik jınaqtar, arnaýly kitaptar ázirledi.
Seıitqalı Ábdiqadyruly – jańashyl pedagog-ǵalym. Ol 2010 jyly elimizdegi halyqaralyq «Bolashaq» baǵdarlamasy baıqaýyna qatysyp, stıpendıat atandy. Máskeý memlekettik pedagogıka ýnıversıtetinde «Beıneleý ónerin oqytý teorııasy men ádistemesi» baǵytynan bir jyldyq ǵylymı taǵylymdamadan ótti. 2011 jyly ekinshi márte «JOO-nyń úzdik oqytýshysy» memlekettik grantyn jeńip aldy.
Ǵalym Seıitqalı Amanjolov – qazir Máskeý memlekettik oblystyq ýnıversıtetiniń shaqyrylǵan professory. Bul – Qazaqstan ǵalymy deńgeıin aıqyndaıtyn kórsetkish. Ol 2020 jyly osy oqý ornynyń «Qurmetti doktory» ataǵyn da, kórshi eldiń «M.Lomonosov» medalin de aldy.
Otbasyna kelsek, Sekeńniń zaıyby Gúlnazııa Bodyqqyzy – kitaphana salasynyń ardageri, 60-qa tarta eńbektiń avtory. Uzaq jyl Máskeý memlekettik pedagogıkalyq ýnıversıteti kitaphanasynyń bólim meńgerýshisi qyzmetin atqardy. Akademık Muhametjan Qarataev murasyn zertteýshi. Bul kisi de – halyqaralyq «Bolashaq» baǵdarlamasynyń stıpendıaty. Tuńǵyshy Jaqsygúl Seıitqalıqyzy – Máskeý memlekettik pedagogıka ýnıversıtetiniń aspırantýrasyn támamdaǵan ǵylym kandıdaty. Qazir «Esil» ýnıversıtetiniń dosenti. Balalary Sábıt Seıitqalıuly – «Amanat» partııasy ortalyq apparatynyń qyzmetkeri, Ǵabıt Seıitqalıuly – Astana qalasy ishki ister departamenti bastyǵynyń orynbasary, polısııa polkovnıgi. Nemereleriniń aldy – stýdent, keıingileri – mektep oqýshylary.
Adamda, mamanda arman taýsylǵan ba? Seıitqalı Ábdiqadyruly: «Qazaqstan ýnıversıtetterindegi beıneleý óneri baǵytyna jańasha kózqaras kerek. Orta bilim júıesinde sýret páni joıylýǵa taıaý. Uly dalanyń tańbaly tastarynda jazý, beıne nege óshpeı tur? Sýret – oı-sananyń bıik júıesi. Sondyqtan kórkem sóıleıtin, kórkem oılaıtyn qazaq halqyn, onyń búgingi urpaǵyn sýretten aıyrýǵa bolmaıdy. Osy máseleni taıaýda taǵaıyndalǵan Oqý-aǵartý mınıstri Juldyz Súleımenova qolǵa alady dep úmittenemiz», deıdi.
Mereıli jasqa kóterilgen pedagog-ǵalymnyń, kórkemóner jankúıeriniń arman-ańsary júzege assyn dep tileımiz.
Sabyr Shárip,
PhD
