Inklıýzıvti bilim men tárbıeniń úılesimi

Oqý-aǵartý mınıstrligi, Almaty qalasynyń ákimdigi, «HOPE» qory, International Forums of Inclusion Practitioners qoldaýymen ótken kongress «Inklıýzıvti bilim berýdegi jahandyq trendter: syn-qater­ler men sheshimder» taqyrybyn­daǵy dóńgelek ústelmen bastaldy. Aýqymdy is-sharada erek­she qajettiligi bar balalardy áleýmettendirýdegi memlekettik saıasat, reformalardy iske asyrý barysy talqylandy.

Dóńgelek ústelde Oqý-aǵartý mınıstri Juldyz Súleımenova Prezıdent tapsyrmasymen iske asyp jatqan basym baǵyttar jóninde baıandady. Bıyl jyl basynda Londonda ótken bedeldi BettShow-da IFIP qaýymdastyǵy elimizde ınklıýzıvti bilim berý­degi atqarylyp jatqan jumys­tar­dy joǵary baǵalap, kongresti Almatyda ótkizý týraly keli­sim jasalǵan bolatyn. Mınıstr atap ótkendeı, mundaı aýqymdy is-sharany elimizde ótkizýdiń salmaǵy basym ári damyǵan elderdiń ınklıýzıvti bilim júıesindegi ozyq tájirıbelerin qoldaný sala mamandaryna úlken jaýapkershilik júkteıdi.

«Elimizde ınklıýzıvti bilimdi damytý – Prezıdent bastamasymen júzege asyp jat­qan áleýmettik reformalardyń ma­­ńyz­dy baǵyty. Qazirgi kezde balalarǵa teń ári qoljetimdi, qaýipsiz orta qalyptasty­rýǵa, sapaly bilimge baǵyttalǵan aýqym­dy áleýmettik reformalar júıeli júzege asyp jatyr. 2021 jyly Prezıdenttiń bas­tamasymen bar­lyq balanyń erekshe bilim berý qajettigin eskeretin «Inklıýzıv­ti bilim berý máseleleri boıynsha Qazaq­stan Respýblıkasy­­nyń keı­­bir zańnama­lyq aktileri­ne ózge­rister men tolyq­tyrý­lar engizý týraly» zań qabyldan­dy. Bul qujat erekshe bilimge qa­jettiligi bar balalardyń sapaly bilim alýyna, quqyn qorǵaýǵa, múmkindikterin keńeı­týge baǵyttalǵan zańnamalyq baza­ny aıtarlyqtaı kúsheıtti. Mem­le­ket tarapynan ınklıý­zıv­ti bilim júıesinde bar­lyq deń­geı­de oqytýǵa jaǵdaı jasaý kepildigi bekitilip, psıhologııa­lyq-pedagogıkalyq súıemeldeý men bilim qajettiligin baǵalaý tetigi engizildi. Munymen qosa Memleket basshysynyń Ult­tyq quryltaıdyń IV otyrysynda bergen tapsyrmasyna sáıkes «Múmkindigi shekteýli balalardy keshendi qoldaý týraly» zań jobasy ázirlendi. Bul qujat alǵash ret bilim, densaýlyq saqtaý, áleýmettik qorǵaý salalary­nyń ózara is-qımylyn biriktire­tin keshendi tásilge negizdelip, nátı­jesinde erekshe qajettiligi bar balalardyń bilim alý, medı­sınalyq, áleýmettik qyzmetterge qol jetkizýin vedomstvoaralyq úılestirý tıimdiligi arta tústi», dedi mınıstr.

Jıynda Parlament Májili­si­ Áleý­mettik mádenı damý jáne ǵylym komı­tetiniń hatshysy Aınur Arǵynbekova, Tájikstan Respýblıkasynyń Bilim jáne ǵylym mınıstri Saıdzoda Rahım Hamro ınklıý­zıvti qolaıly bilim ortasyn qalyptastyrý jónindegi sheshimderge toqtaldy. О́z keze­ginde qala ákiminiń orynbasary Azamat Qaldybekov: «Almaty – eli­mizdiń iri megapolısi. Búginde qala saıa­satyn­yń barlyq ba­ǵytyna ınklıýzıvti tásil­­di dáıekti túrde engizip kelemiz. Bilim­ge erek­she kóńil bólinip jatyr. Ol ınf­ra­qu­ry­lymdy damytý, qolaıly bilim ortasyn qalyptastyrý, pedagogterdi júıe­li oqy­týmen tyǵyz baılanysty», dep atap ótti.

Plenarlyq sessııada Senat tóraǵasy Máýlen Áshimbaev­tyń kongress qatysý­shylaryna qut­tyq­ta­ýyn tóraǵa orynbasary Olga Perepechına jet­kizip, «SEAMEO Secretariat» dırektory Datýk Habıba Abdýl Rahım, Almatydaǵy UNESCO Regional Bureau dırektory Amır Pırıch, UNICEF óńirlik keńesshisi Nora Shabanı, International Forum of Inclusion Practitioners (IFIP) prezıdenti Danıel Sobel álem­de ınklıýzııalyq orta qurý týraly pikirin ortaǵa saldy. Ma­rok­ko bilim mınıstrliginiń óki­li Lýbna Belabbes, Nottın­gem ýnı­versıtetiniń prorektory ­Ýmesh Sharma, Ázerbaıjannyń Mek­tepke deıingi jáne jalpy bilim jónindegi memlekettik agent­tigi ­dı­rek­torynyń orynbasary ­Iаgýb­lý Vafa Mısırovna, Bosnııa ­jáne Gersegovına Federasııa­sy­­ Saraevo kantony Tárbıe jáne bilim máseleleri jónin­degi mınıstrliginiń ókili Melıssa Mızdrak, Google for Education ókili Krıs Bleını, sondaı-aq sáýlet­shi, «Fuji Kindergarten» jobasy­nyń avtory Tahakýra Tedzýka, «No Isolation» kompanııasynyń dı­rektory Morten Iorgensen, ınklıý­zıvti bilim salasyn­daǵy áleýmettik kásipker Tomas Kını bilim salasyndaǵy ınnova­sııalar, sıfrlandyrý, jasandy ıntellekt tehnologııalaryn engizýdegi tájirıbelerge toqtaldy.

Sessııada Oqý-aǵartý mınıstri Juldyz Súleımenova elimizde erekshe balalardy qoldaý ınfra­qurylymynyń damý bary­syn atap ótti. Aıtýynsha, psıho­­logııalyq-pedagogıkalyq súıe­mel­deýdiń úshdeńgeıli modeli, sondaı-aq múmkindigi shekteýli balalarǵa ar­naıy standarty ázirlendi. Bala­lardy súıemeldeý, qoldaý maqsa­tynda bilim uıymdarynyń tıptik shtattaryna jańa laýazymdar engizilip, nátıjesinde mektepterde 10 myń­ǵa jýyq arnaıy peda­gog psı­hologııalyq-pedagogıka­lyq qol­daý kórsetip jatyr. Myńǵa jýyq bala jeke kómekshimen qam­ty­lyp, balabaqshalar men kolledj­derde pedagog-assıstent laýazymy engizildi. Inklıýzıvti bilimge jaǵdaı jasalǵan bilim uıymdarynyń úlesi – 91, ar­na­ıy psıhologııalyq-pedagogıkalyq qol­daýmen qamtý 85%-ǵa jetken.

Búginde elimizde 509 arnaıy uıym, sonyń ishinde 46 arnaıy balabaqsha, 99 arnaıy mektep, 110 PMPK, 230 túzetý kabıneti, 11 aýtızm ortalyǵy, 13 ońaltý ortalyǵy jumys istep jatyr. Sonymen qatar óńirlerde myń­nan astam qoldaý kabıneti ashyl­ǵan. Aýtızm ortalyqtarynyń je­lisi keńeıip, balalardy týǵan­nan bastap mamandyq alǵanǵa deıin súıemeldeý tujyrymdamasy bekitildi. Keıingi eki jylda oqý-ádistemelik bazany jetildirý maqsatynda 97 oqýlyq, 88 tıptik baǵdarlama, 50 ádistemelik usy­nym ázirlendi. Psıhologııalyq-pedagogıkalyq súıemeldeýdi ­29 myńnan astam maman qamtamasyz etetin bolsa, olardyń 10 myń­nan astamyn arnaıy pedagogter quraıdy. Búginde ınklıýzıvti bilim tıimdiligin arttyrýda sıfrlandyrý mańyz­dy ról atqa­rady. Ulttyq bilim derekter qorynda arnaıy modýlder iske qosylyp, qyzmetter tolyq avtomattandyryldy. Bul júıe memlekettik aqparattyq júıelermen ıntegrasııalanyp, nátıjesinde psıhologııalyq-me­dı­sınalyq-pedagogıkalyq kon­sýltasııa­lardaǵy kezek 50%-ǵa deıin qysqarǵan.

Kongress barysynda árbir balanyń teń quqyly bilim alýyn kózdeıtin «Inklıýzıvti bilim jónindegi» Almaty deklarasııasy qabyldandy.

«Deklarasııa – adam kapıtalyn damytý, áleýmettik birlikti nyǵaıtý, zamanaýı tehnologııalar arqyly jańa múmkindikter ashýǵa naqty baǵdar. Elimiz tarapynan usynylǵan deklarasııa ár balanyń áleýetin tolyq ashýǵa baǵyttalǵan. «Bilim – barshaǵa» qaǵıdaty aıasynda ınklıýzıvti bilimdi qajet etetin tulǵa­lardyń sapaly, qoljetimdi bilim alýyn qamtamasyz etetinine senemiz. Inklıýzıvti bilim – qundylyqtardyń, bolashaqqa qurylǵan senimniń aınasy. Ol – ádiletti, qamqor, barshaǵa ashyq memlekettiń negizi», dep atap ótti Oqý-aǵartý mınıstri.

Almaty deklarasııasynda ult­tyq úkimetterge, bilim uıym­daryna, halyq­aralyq qaýym­das­tyqqa arnalǵan bilim almasý, tájirıbe taratý platfor­mala­ryn qurý, birlesken jobalardy damytý, qoldaý, damýshy elderge kómek kórsetýdi keńeıtý, ártúrli sala­ arasyndaǵy seriktestikti nyǵaı­tý, korporatıvtik, halyqaralyq uıymdardy tartý, ınklıýzıvti bilimge qatysty monıto­rıng júrgizý, esep berý tetikterin engizý sııaqty usynystar qamtylǵan.

Almaty deklarasııasy qaty­sýshylar­men maquldanyp, kongress ustanymyn beıneleıtin qujat retinde IýNESKO-ǵa joldandy. Inklıýzıvti bilimdi damytý saıasatyn qalyptastyrý úshin paıdalaný maqsatynda qatysý­shy memleketter arasynda taratylatyn bolady. Bul – elimiz­diń ınklıýzıvti bilimdi jahan­dyq deńgeıde ilgeri­letýge qosqan mańyzdy úlesi, halyq­aralyq yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa, jańa seriktestikter ornatýǵa, árbir balanyń áleýetin ashýǵa baǵyttalǵan biregeı bastama.

Kongreste sıfrlyq tehnologııalar, bilim, qoljetimdi orta qalyptastyrýdaǵy sheshim­derdi usynatyn «Innovation Expo» ınnovasııalar kórmesi uıymdas­tyryldy. Onyń barysynda Qazaqstan, Ulybrı­ta­nııa, Qytaı, AQSh, Polsha, Ońtústik-Shyǵys Azııa elderinen qatysqan 10-nan as­tam kom­panııa óz ónimderin tanystyrdy.

ALMATY