Sóz soıyl №4

«Sóz soıyldyń» serkesi «Egemen Qazaqstan» gazetinde «Sóz soıyl» ázil-syqaq otaýy boıynsha belgili jazýshy-satırık Balǵabek Qydyrbekuly atyndaǵy júlde úshin saıys jalǵasqan bolatyn. Mine, búgin júlde jeńimpazy anyqtaldy. Sarapshylar alqasynyń sheshimimen «Sóz soıyl» ázil-syqaq otaýynda jyl boıǵy jaryq kórgen mazmundy da kórkem týyndylary úzdik dep tanylǵan Orynbasar Áljikke Balǵabek Qydyrbekuly atyndaǵy júlde berildi. Kelip ketti Jańa jyl qarsańynda Myna jýyrda bizdiń aýdanǵa, Joǵarydan bir «dáý» kelip ketti… («Dáýdiń» aty «dáý» emes pe, Tóńiregi nókerge tolyp ketti.) Jaqsy menen jamandy, О́z kózimen kórip ketti. Keshkisin úlken jıyn jasap, Arzan janarmaı bosatýǵa, Ýádesin aıamaı berip ketti. Qysqasy «dáýimiz», Aýzymen oraq oryp ketti… Sodan, bir jerden, Jáne bir «dáý» kelip ketti, (Tóńiregi oqqaǵarǵa tolyp ketti.) «Sý berem, gaz berem, jaryq Berem», – dep Bu «dáý» de tegin ketpeı, Aýzymen oraq oryp ketti… Qoıshy, sodan, jer túbinen, Sheteldik bir «dáý» kelip ketti. (Dáýlerdiń sońynan salpaqtaımyz dep-aq, Ystyq kúnge kóılegimiz ońyp ketti.) «Investısııa salam» dep, bul «dáý» de Aýzymen oraq oryp ketti… Aıtpaqshy, qoı jyly taqaǵanda, Shekesinde jalǵyz kózi bar, Bóten planetalyq bir «dáý»kelip ketti, Qazaqshaǵa sýdaı eken, «Tabaqshaǵa qaryq qylam» dep, Bu «dáý» de ýádesin berip ketti. Qysqasy, aýzymen oraq… Keshirińizder, deı almaımyz, «Aýzymen oraq oryp ketti», Bóten planetalyqtar ýádede turady eken, Erteńine aýdanymyz, Ushatyn tabaqshaǵa tolyp ketti… Alpysbaı BORANBAIULY. Ońtústik Qazaqstan oblysy. Balǵabek Qydyrbekuly atyndaǵy júlde Satıra sarbazdary! Aýyzy dýaly, týmysynan saıqymazaq, ázil-qaljyńdy qanjyǵasyna baılap ósken qaljyńbas qalyń kópshilik, «Egemen Qazaqstan» gazeti óziniń «Sóz soıyl» ázil-syqaq otaýynda jarııalanatyn ótkir de ótimdi, salmaqty da saıqymazaq, shalymdy da shat-shadyman ázil-ospaq týyndylarǵa, naqty da nanymdy feletondarǵa – Balǵabek Qydyrbekuly atyndaǵy júldeni jalǵastyrady. Júldegerge beriler arnaıy dıplom, júz myń teńge syı-sııapatymyzdyń bar ekenin eskertemiz. Atsalysyńyzdar, baq synańyzdar. Júlde sharttary: *Júldege satıra-ıýmor, feleton, ázil-ospaqtyń barlyq aıdary arqyly berilgen materıaldar qatysa alady. Kólemi 3 betten aspaýy tıis. *Báıge materıaldary – jarııalanǵan satıralyq týyndylar ishinen suryptalyp alynady. *Jeńimpaz arnaıy qurylǵan sarapshylar alqasy arqyly anyqtalady. *Júlde jeńimpazy jyl basynda (kelesi naýryz aıynda) anyqtalyp, jarııalanady. Júldeger Orynbasar ÁLJIK Orynbasar Áljik 1982 jyly QazMÝ-diń jýrnalıstıka fakýltetin bitirgen soń Qyzylorda oblysynyń Syrdarııa aýdanynda jaýapty qyzmetter atqardy. Odan soń Qyzylorda qalasynda oblys ákiminiń baspasóz qyzmetiniń basshysy, oblystyq aqparat jáne qoǵamdyq kelisim basqarmasynyń bastyǵy, 1997-2004 jyldary oblystyq teleradıokompanııasynyń tóraǵasy, 2006-2008 jyldary oblystyq máde­nıet basqarmasynyń bastyǵy bolǵan. Qazir oblys ákimdiginde qyzmet atqarady. 2000-2004 jyldary oblystyq máslıhattyń depýtaty boldy. «Áıdá kúlá», «О́ıdóıt», «Esik kórgen erkek» atty satıralyq kitaptary jaryq kórgen. Qa­zaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi, «Má­de­nıet qaıratkeri», ádebıet salasy boıynsha be­ri­letin M. Sholohov atyndaǵy medaldiń ıegeri. Mańyraǵan mátelder * Jabylyp ketse, qoıyń da qasqyrdyń terisin sypyryp alady. * Túıege minip qoı ishine jasyrynbas bolar. * Janynan bezgen qoshqar qasqyrdyń kózin shyǵarady. * Soqyr qoshaqan qoshqardan emshek izdeıdi. * Qoı bastaǵan arystan tobynan – arystan bastaǵan qoı toby artyq. * Qudashamen quda oınar, qoshaqanmen bóri oınar. * Ash adam – urysqaq, aryq qoı – tyrysqaq. * Qutyrǵan ıt ıesin qabady, *Qutyrǵan qoı qasqyrǵa shabady. * Tentek balany teke súzedi. * Semiz qozy pyshaqqa suranyp turady. * Qoıshy qoshqaryn maqtaıdy, * Tentek shoqparyn maqtaıdy. * Tentek toıdy buzar, *Shartyq qoıdy buzar. * Saqal tekede de bar. * Qotyr teke qora bylǵar. * Eshki bastaǵan qoı – eginge túsedi. * Tentektiń esil-derti – buzý, tekeniń esil-derti – súzý. * Qasqyrdan qaırat ketse – eshkini apa, tekeni jezde deıdi. * Qoıǵa qasqyr shapsa – ıt semiredi. * Bir kún qasqyr tartqan laq – tórt jyl tyshqaqtaıdy. *Toı bolsa da, qoıǵa ólim, *As bolsa da, qoıǵa ólim. *Taıaq jegisi kelgen qoshqar qoıshynyń taıaǵyna súıenedi. * Úsh jyl qoı baqqannan aqyl surama. * Qoıshynyń qyzy qoı kelgende shashyn taraıdy. * Qolyńnan kelse – qoltyǵyńa qoı ósir. *Túıeni jel shaıqasa – eshkini aspannan izde. *Eshki qyryqqan saıyn bir óledi. *Súzegen qoshqarǵa táńiri múıiz bermeıdi. Áı, osy aýyl qazaqtary-aı! «Qalyń mal» atalǵan sharýashylyqtyń bastyǵy Djıbin kóligimen aǵyzyp kelip esik aldyna toqtaı bere úlken ulyn daýystap shaqyrdy. – Qabyljan, mal basyn sanaıtyn komıssııa oblystan shyqty dep telefon shaldy. Erteń olar bizge jetedi. Komıssııa bastyǵyn men tanymaımyn. Áıteýir asqazanynda túımedeı jarasy bar, dıeta ustaıtyn kisi deıdi. Maıly etti aýyzǵa almaıdy eken. Endi qaıttik? – Kóke-aý, jaz aıaǵynda ondaı aryq-turaq maldy qaıdan tabamyz? Maldyń bári qońdy ǵoı. Munysy qyzyq boldy-aý! E, ana bir qara toqtynyń qulaǵy qurttap, kópten beri jóndi jaıylmaı júr edi. Qurtyn tazalap, totııaıyn salyp qoıǵan edim. Sonda da bolsa, bul baıqus buta túbinde jatyp qala beredi. Eki búıiri solyp tur. Sony soıyp, týreskıı jasaıyq ta, kóke. «Oıbaı» dep ákesi shoshyp tústi. – Sonsha kisige ondaı kishkene toqtynyń eti tamaq bola ma? Basyn tabaqqa salyp usynýdyń ózi de uıat qoı. Júrshi, bordaqydaǵy maldardyń bir parasyn tekserip kórelik. Qarańǵylaý úlken qoraǵa kirip aldy da, aldyna dóp kelgen qoıdy bular shetinen tekserýge kiristi. Búıiri tyrsıǵan qunan, dónen qoılardyń qaısysy da jalpaq arqasyn bes saýsaqpen qansha basyp kórseń de omyrtqa súıegi qolǵa bilinetindeı tarazylaý ettisi tabylmady. Yrsyldaǵan semizder. Birinen biri ótken maıly. – Qap, – dedi, ákesi. – Endi qaıttik? Ákeli-balaly ekeýi qoradan kóńilsizdeý shyǵyp qyrqaǵa kóz tigip edi, otardyń aldy beri qaraı quldılapty. Djıpke otyra sala bular solaı qaraı júrdi. Bulardy at ústinde otyryp kórgen Aıgúl tosyn jańalyqty tezirek estýge asyǵyp, aıdaǵan malyn tastaı saldy da bularǵa qaraı shapty. – E, ne bop qaldy? Ekeýińiz neǵyp kóńilsiz otyrsyz, kóke? Kóshedegi týystar aman ba? – dep, qyz bala shoshyna surady. Mekteptegi oqýy bastalǵansha dep qoı baǵyp kómektesip júrgen bul qyzy Almatyda oqyp júrgen. Mán-jaıdy at ústinen uqqan Aıgúl tym-tyrys oıǵa shomdy. Bulardyń qasynan shubyra ótip qotanǵa qaraı bettegen maldyń arasynan bir laq mańyrap Aıgúldi jalt qaratqany. Qyz bala sergek qımylmen ákesine qaraı atyn buryp, taıala tústi. – Kóke, – dedi. – Bizdiń aq serke she? Sol baıqus tynysh júrmeı ıtmurynǵa barǵysh edi ǵoı. Oń jaqtaǵy jambasyn butaǵa tilgizip isip ketken edi. Keıingi bir jetide aqsap, buta-butanyń túbine tyǵylyp qala beredi. Men oqýǵa ketsem, onyń ólgen jerin sender tappaı qalasyńdar. Ánekı, eki búıiri ishine kirip aıaǵyn áreń basyp barady. Álgi komıssııaǵa osydan artyq qandaı qonaqasy kerek? – Oıbúı, – dep shorshyp tústi kókesi. – Qos qulaǵyn salpıtyp, onyń basyn kisige qalaı tartamyz? «Myń qoı bola tura bizge serke soıǵany nesi» dep, komıssııa jamandap ketsin deısiń be? Bir jaǵynan aǵasy shyqty: – Aıgúl-aý, qoıdyń jiligi men eshki tuqymynyń jiligi birdeı emesin bilesiń ǵoı. Jambas súıegi de tushtıǵan birdeńe. Kózge qorash kórinedi. Erdiń ústinde qaqıyp otyrǵan qyz sózge salmaqtana aralasty. – Aǵa, qalalyqtar eshkiniń etin qulaǵy men súıe­gine qarap taný turmaq sıyr men qoı etin ajy­ratpaıdy. Sıyrdyń etinen manty jasaı bere­di. Senbeseńiz búıtińizshi, úlken ógizdiń kúń jili­gin alyp, «Mynaý alty jasar qunan qoıdyń asyq­ty jiligi edi» dep aldylaryna tartyńyzshy. Sene­di de, bylaı deıdi: «Túý, myna qoıyń net­ken keremet eı! Tiri kezinde nege kórsetpediń? Gın­nestiń rekordtar kitabyna engizdiretin edik qoı. Qap! Áı, osy aýyldyń qazaqtary-aı! Álige deıin eshteńeni jóndi túsinbeı artta qalǵansyńdar. Qarashy mynaǵan, qandaı dáý qoı, á!» – dep ókineri anyq. Qalalyqtar sondaı ańqaý, kóke. Maǵrıpa JYLQYBAEVA. ALMATY. *Sholaq myltyq Taqyrbastyń qupııasy Shetel ǵalymdarynyń senimdi ádistemesiniń arqa­synda Jańa jylda shash­tyń taǵy bir qupııasy ashylyp otyr. Bul jolǵysy – qolynda memlekettik bı­ligi bar «bılerdiń» tóbe­ shashynyń hımııalyq quramy­na qarap, olardyń ádi­ldigin, anyǵyraq aıtsaq – para ala ma, joq pa sonysyn suryptap bere alatyn kórinedi. Bir qyzyǵy, álgi ádiske tek tóbede on tal shash bolsa jetedi eken de, para alǵysh myqtynyń shash quramynda ózgede joq hı­mııalyq zattar paıda bolady eken. Jańalyq jer­de jatsyn ba, bilip, jurt shýlap, qazir birqatar eldiń memlekettik bıleri jańa jylda shashtaryn únemi taqyrlap qyrǵyzyp tastaýǵa kóshedi. Aldaǵy kúnderi osy qaýip­ten saqtanǵysy kelgen­ bizdiń de myqtylar jappaı shashtaryn qyrǵyzyp taqyrlaýǵa kóshetin kóri­nedi. Kórgen BILGENOV. ASTANA. Attestasııadan ótkizý – Momyn jylym kelgende Eshnárseden úrikpeıik, Kadrlardy irikteıik. Alypsatarovty alastap, Tanystarovty túrtpeıik. Bekzattegi ornynda qalsyn, Jekjattegi onyń da qalsyn. Naǵashındy kótereıik, Jıenshındi jeteleıik. Dymbermesov tómendesin, Shyqbermesov elenbesin. О́sem degen osyndaıda, Beretinin… berem desin. Barlyǵy da paıymdasyn, Dollaryn daıyndasyn. Qurdasov pen Joldasovtar, Beretinin qaıymdasyn. Kópbalaeva tur kókirekte, Ketedi erteń dekretke. Olar masyl basymyzǵa, Bunyń ózi sekret pe?! Týmasovalardy tańdaý kerek! Ekiqabatovalardy almaý kerek! Kadrlerdi irikteýde, Zańsyzdyqqa barmaý kerek! Qazybek ÁShIRBEKULY. QYZYLORDA.

Áziliń jarassa

 

Qoradan qoımaǵan soń...

  Múıisti júrgizetin  Berik SADYR