– Qýanyshbek Jaqsybekuly, Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń bıylǵy Joldaýynda atap ótken sıfrlandyrý, ashyqtyq jáne ınvestorlardyń quqyqtaryn qorǵaý baǵyttary sizderdiń kompanııanyń jumysyna qalaı áser etedi? Sondaı-aq Joldaýda qoıylǵan mindetter aıasynda qaıtarylǵan aktıvterdi tıimdi paıdalaný arqyly qoǵam men ekonomıkaǵa naqty qandaı paıda ákelý kózdelip otyr?
– Memleket basshysynyń Joldaýy elimizdiń damýyndaǵy kezekti jańa baǵytty aıqyndap berdi. Ol vektor sıfrlandyrý men JI-ge, ınnovasııalarǵa jáne ınvestısııa tartýǵa negizdelip otyr. Qaıtarylǵan aktıvterdi basqarý jáne satýmen aınalysatyn «Qaıtarylǵan aktıvterdi basqarý kompanııasy» JShS úshin Memleket basshysynyń ınvestorlardyń quqyǵyn qorǵaýǵa jáne úderisterdiń ashyqtyǵyn arttyrýǵa erekshe nazar aýdarýy bizdiń jumysqa barynsha serpin berip, júıe tetikterin jetildire túsetini sózsiz.
Aktıvterdi qaıtarý komıtetiniń ornyna Investorlardyń quqyqtaryn qorǵaý komıtetin qurý ádil ári iskerlik ortany qalyptastyrýdaǵy jumystyń zańdy jalǵasy deýge bolady. Aktıvterdi qaıtarý tájirıbesi qazirdiń ózinde naqty nátıje berip otyr. Bul qaıtarylǵan aktıvterdiń adam kapıtalyn nyǵaıtýdyń quralyna aınalǵanyn kórsetedi.
Prezıdent árbir resýrsty – qarjy qarajaty, sıfrlyq tehnologııalar nemese jer telimderi bolsyn tıimdi paıdalaný qajettigin erekshe atap ótti. Osyǵan baılanysty barlyq qaıtarylǵan jerdi aınalymǵa engizý jónindegi tapsyrmanyń máni aıryqsha. Bul mindet bizdiń qyzmetimizben tikeleı baılanysty, óıtkeni aktıvterdi basqarý qoǵamǵa da, ekonomıkaǵa da paıda ákelýge tıis. Osy rette basqarýshy kompanııanyń negizgi mıssııasy qaıtarylǵan aktıvterdi basqarý, olardyń saqtalýyn qamtamasyz etý jáne satý ekenin aıta ketkim keledi.
Máselen, búginde Almaty qalasynda jalpy aýdany 11129,6495 ga bolatyn 17 jer ýchaskesi memleketke berildi. Olar taýarlyq aýyl sharýashylyǵyn júrgizýge, sondaı-aq ǵylymı-zertteý, tájirıbelik jáne oqý maqsattaryna arnalǵan.
Biz Qarjy mınıstrligi júzege asyryp otyrǵan, Prezıdenttiń tapsyrmalaryn oryndaýǵa baǵyttalǵan «Digital Qazaqstan» bastamasy aıasyndaǵy jumysqa belsendi atsalysýǵa jáne shynaıy sıfrlyq ekonomıkany qurýǵa óz tarapymyzdan qomaqty úles qosýǵa daıynbyz.
– Osy jerde «Qaıtarylǵan aktıvterdi basqarý kompanııasy» JShS-niń aldyna mindettelgen maqsattary men mindetterine qysqasha toqtala ketseńiz. Sebebi búginde keıbir azamattar basqarýshy kompanııanyń qyzmetin prokýratýranyń quzyretindegi aktıvterdi qaıtarý isimen shatastyryp jatady.
– Eń aldymen, «Qaıtarylǵan aktıvterdi basqarý kompanııasy» JShS (basqarýshy kompanııa) aktıvterdi qaıtarýmen aınalyspaıtynyn atap ótken jón. Bul fýnksııa – ókiletti quqyq qorǵaý organdarynyń, eń aldymen Bas prokýratýra janyndaǵy Aktıvterdi qaıtarý jónindegi komıtettiń quzyrynda.
Basqarýshy kompanııanyń negizgi mindetteri – qaıtarylǵan aktıvterdi basqarý, olardyń saqtalýyn qamtamasyz etý, ashyq elektrondyq aýksıondarda satý, áleýmettik suranys bolǵan jaǵdaıda memlekettiń menshigine berý, sondaı-aq túsken qarajatty Arnaýly memlekettik qorǵa aýdarý. Al aqsha túrinde qaıtarylǵan aktıvter tikeleı Arnaýly memlekettik qorǵa túsedi.
– Kompanııanyń qurylǵanyna kóp bola qoımasa da, atqarǵan jumysynyń aýqymy az emes ekenin kórip otyrmyz. Osy kúnge deıin qansha aktıv satyldy, memleketke qansha paıda tústi?
– Qysqa merzim ishinde-aq basqarýshy kompanııa turaqty qarqyn men aıtarlyqtaı nátıje kórsetip otyr. Bıylǵy 17 qazandaǵy jaǵdaı boıynsha jalpy somasy 51,1 mlrd teńge (QQS-syz) bolatyn 163 aktıv satyldy. Olardyń qatarynda jyljymaıtyn jáne jyljymaly múlik, elıtalyq zergerlik buıymdar, qol saǵattary, kolleksııalyq monetalar, sheteldik aktıvter bar.
Osy kezeńde Arnaýly memlekettik qorǵa 38,2 mlrd teńge aýdaryldy. Onyń ishinde 37 mlrd teńge – aktıvterdi satýdan túsken túsim, 1,2 mlrd teńge – aktıvterdi basqarýdan túsken kirister (jaldaý, senimgerlik basqarý, depozıt paıyzdary, dıvıdendter). Bul kórsetkishter Atqarýshy kompanııa jumysynyń memleketke naqty qarjylyq paıda ákelip otyrǵanyn dáleldeıdi.
– Satylǵan aktıvterdiń ishindegi eń qymbatyn atap ótseńiz, ol qaı qalada, qandaı múliktik sanatqa jatady?
– Árıne, júrgizilip jatqan jumystyń tabystylyǵyn aıqyn kórsetetin birneshe mysaldy keltire alamyz. Máselen, Almaty qalasyndaǵy «Baıtaq» shaǵyn aýdanynda ornalasqan jer ýchaskesi aýksıonǵa 176 mln teńgelik baǵamen qoıylyp, 657 mln teńgege satyldy. Bul – bastapqy baǵadan shamamen tórt ese joǵary kórsetkish. Sol sııaqty Almaty qalasyndaǵy Baıtursynuly kóshesi, 46 mekenjaıyndaǵy ákimshilik ǵımarattyń bastapqy quny 663 mln teńge bolsa, aýksıondaǵy túpkilikti satý baǵasy 732 mln teńgege jetti. Budan bólek, Astana qalasyndaǵy Q.Muhamedhanov kóshesinde ornalasqan úı-jaı baǵasy bastapqyda 84,6 mln teńgege belgilenip, aýksıon nátıjesinde 96,8 mln teńgege satyldy.
Sondaı-aq sándik buıymdar sanatyndaǵy aktıvterdi de atap ótkim keledi. Osy jylǵy 2 qazandaǵy jaǵdaı boıynsha jalpy somasy 243 mln teńge bolatyn 115 dana buıym satyldy. Olardyń ishindegi Patek Philippe World Time Chronograph Green Mecca Edition qol saǵaty (bastapqy baǵasy 17 mln teńge) 36 mln teńgege satyldy. 13 mln teńgege baǵalanǵan Cartier Ballon Bleu qol saǵaty 17 mln teńgege satyldy, Blancpain Villeret Ultra-Slim qol saǵatynyń quny 1,8 mln teńgeden bastalyp, 2,9 mln teńgege satylsa, Patek Philippe Nautilus qol saǵaty 22 mln teńgege baǵalanyp, 26 mln teńgege ótip ketti.
Sonymen qatar mádenı-tarıhı qundylyǵy bar obektilerge de erekshe mán beriledi. Máselen, saq dáýiriniń artefaktileri men kolleksııalyq monetalar Ulttyq mýzeı qoryna berildi.
– Zańsyz aktıvterdi qaıtarý, olardy basqarý isi elimizde alǵash ret keń aýqymda qolǵa alynyp otyrǵandyqtan, bul salaǵa áli de tájirıbe kerek ekeni belgili. Bul rette qaı elderdiń tájirıbesine kóbirek súıenesizder? Jalpy, osy baǵyttaǵy halyqaralyq yntymaqtastyq máselesine qanshalyqty mán berip otyrsyzdar?
– Bul sala elimizde jańadan qalyptasyp kele jatqandyqtan, biz úshin álemdik úzdik tájirıbeni zerdeleý jáne beıimdeý asa mańyzdy. Osy maqsatta bizdiń seriktestik halyqaralyq yntymaqtastyqty belsendi damytyp otyr. Basqarýshy kompanııa Dúnıejúzilik bank, EQYU, Azııa damý banki (ADB) sııaqty jetekshi uıymdarmen seriktestik ornatyp, IPAF, BAMIN sııaqty halyqaralyq forýmdarǵa qatysý arqyly úzdik tájirıbelerdi meńgerip keledi. Bul bizge úderisterdi jetildirýge, strategııalyq ustanymdardy nyǵaıtýǵa múmkindik beredi.
Bizdiń búgingi júıeniń ereksheligi – halyqaralyq úlgidegi ozyq tájirıbeni alǵanymyzda. Bul tek memlekettik organnyń jumysy emes, sonymen qatar bizdiń kompanııa sııaqty zańdy turǵyda bıznes sýbektisi áreket etedi. Sondyqtan qaıtqan aktıvti balansymyzǵa alyp, ýaqytsha basqara alamyz, keıin sata alamyz. Bul júıe jumysymyzdyń ıkemdiligin qamtamasyz etedi. О́ıtkeni keıde bizge daıyn bıznes keledi. Ony birden satyp jiberý múmkin bolmaı jatady, sondyqtan ony belgili bir ýaqyt aralyǵynda basqaryp otyramyz. Buryn mundaı múmkindik bolmaǵan.
Sonymen qatar biz halyqaralyq kompanııalarmen jumys istep jatyrmyz, tájirıbe almasamyz. Sheteldik sarapshylar keledi, biz de baryp úırenemiz.
– Aktıvter jaıly barlyq aqparat ashyq aıtylǵanymen olardyń kimge tıesili ekeni múldem jarııalanbaıdy. Bul zańmen rettelgen qaǵıdat pa, álde onyń basqa da sebepteri bar ma?
– Iá, bul – eń aldymen zańmen bekitilgen qaǵıda. Qarjy mınıstrliginiń qoldaýymen zańnyń naqty babynda kórsetilgen. Munyń da ózindik sebebi, qısyny bar. О́ıtkeni qaıtarylatyn aktıvterdiń túri ártúrli. Máselen, birde áleýmettik nysan bolýy múmkin, birde bıznes nysan, keıde kompanııanyń úlesi nemese aksııasy qaıtarylady. Mine, sol aktıvterdiń buryn kimge tıesili bolǵanyn ashyp aıtsaq, satyp alýshylarǵa da, bizge de qıyndyq týǵyzýy múmkin. Sebebi adamdardyń sanasynda túrli suraqtar, kúdik-kúmándár paıda bolady. Al ol satýdyń tıimdiligin tómendetedi.
Ekinshiden, aktıvterdiń burynǵy ıeleri qazir de iri kásipker bolýy múmkin. Aıtalyq, olardyń kompanııalarynda myńdaǵan azamat jumys isteıdi. Eger biz ol kisilerdiń atyn atap, qaı aktıv kimnen qaıtarylǵanyn jarııa etsek, olardyń bıznesine, ımıdjine de zııan kelýi yqtımal. Tipti sol arqyly elimizdegi jalpy bıznes klımatqa da keri áser etýi múmkin. Iаǵnı biz bir aktıvti qaıtaryp alamyz da, ekinshi jaǵynan belsendi bıznesti joǵaltyp alý qaýpi týady.
Árıne, qoǵam tarapynan «Bul aktıv kimnen qaıtaryldy? Burynǵy ıesi kim?» degen sııaqty suraq kóp túsedi. Biraq biz ony zań boıynsha jarııalaı almaımyz. Sebebi bizge eń bastysy – aktıvtiń kimnen qaıtarylǵany emes, ony barynsha tıimdi baǵamen satý, túsken qarajatpen el ıgiligine jumys isteıtin arnaıy qordyń qorjynyn toltyrý.
Jasyratyn nesi bar, áý basta muny jurtshylyq jete túsinbedi. Tipti «Qaıtqan maldan qaıyr joq», «Búlingennen búldirgi alma» degen sııaqty neshe túrli keritartpa úgitter de aıtylyp jatty. Biraq ýaqyt óte kele bizdiń túsindirý jumysymyzdyń nátıjesinde qoǵam da bul máseleniń mánin uǵa bastady. Sondyqtan aıtarym, bul jerde basty saıasat – aktıvterdiń burynǵy ıesin áshkereleý emes. Eń bastysy – aktıvterdi durys paıdalaný, olardan túsetin qarajatty halyqtyń ıgiligine jumsaý.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken –
Jasulan SEIILHAN,
«Egemen Qazaqstan»
