Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Memleket basshysy bıylǵy halyqqa Joldaýynda buqaralyq sportty damytý eldiń basym baǵyty, ult saýlyǵy únemi nazarda ekenin taǵy bir atap ótti. «Barshańyzǵa málim, men buqaralyq sportty damytýǵa basa mán beremin. Aımaqtarda sport nysandary boı kóterip jatyr. Úıirmeler balalarǵa qoljetimdi bola bastady. Erekshe qajettiligi bar azamattarǵa jáne egde adamdarǵa arnalǵan sport klýbtary ashylyp jatyr. Sondaı-aq kásibı sport salasynda oń ózgerister bolyp jatyr. Men buǵan deıin shetelden kelgen sportshylarǵa bıýdjetten qarjy bólýdi shekteý týraly tapsyrma berdim. Depýtattar bul bastamany qoldap, arnaıy zań qabyldady. Bul – óz sportshylarymyzdy qoldaýǵa arnalǵan mańyzdy qadam. Biraq munymen shektelip qalýǵa bolmaıdy, alǵa qaraı júrýimiz kerek», dedi Prezıdent.
Ult saýlyǵyn nyǵaıtyp, halyqtyń sergektigine serpin berýde áli de atqarylar sharýa shash-etekten. Jaqynda Májiliste «Infraqurylym jáne qoljetimdilik. Áleýmettik seriktestik. Buqaralyq jáne balalar men jasóspirimder sportyn damytýdyń ózekti máseleleri» taqyrybynda dóńgelek ústel ótti. Alqaly jıynda buqaralyq sportty óristetýge ınfraqurylymnyń tıgizer yqpaly zor ekeni aıtyldy. Sport jáne dene shynyqtyrý isteri komıteti tóraǵasynyń orynbasary Rýslan Serǵazın baıandama jasap, halyqqa sporttyń qoljetimdiligin arttyrý mınıstrliktiń basym baǵytynyń biri ekenin atap ótti. Búginde eldegi sport ǵımarattarynyń sany 25 725-ke jetti. Onyń ishinde: dene shynyqtyrý-sport nysandary – 12 537, bilim berý mekemelerindegi zaldar – 11 745, sport mektepteri – 1 443. Bul áli de jetkiliksiz.
– Byltyrǵy qorytyndyǵa súıensek, halyqtyń sport ınfraqurylymymen qamtylý kórsetkishi 55,1%-ǵa jetti. 2020 jyly – 46,2%, 2021 jyly – 48,5%, 2022 jyly – 50%, 2023 jyly – 52,2% bolatyn. Eń joǵary kórsetkish Pavlodar (69,4%), Jambyl (68,3%), Qaraǵandy (66,6%) oblystarynda. Astana qalasynda (37,1%), Túrkistan (41,5%), Qyzylorda (46,2%) oblystarynda ortasha. Elordada Ulttyq sport ýnıversıtetiniń qurylysy aıaqtalýǵa jaqyn. Infraqurylym oqý ornynyń ǵana emes, sonymen qatar kópsalaly sport, ǵylymı ortalyqtyń da ıgiligine aınalady. Nysan bıylǵy jeltoqsan aıynda paıdalanýǵa berilmek, – dedi R.Serǵazın.
Týrızm jáne sport mınıstrligi Memleket basshysynyń tapsyrmasymen aımaqtaǵy ákimdiktermen birlesip balalardy jeke damytý ortalyqtaryn ashýdy qolǵa aldy. Mysaly, Astanadaǵy Sana Sport ortalyǵy. Qurylysyna 56 mlrd teńge jumsalǵan keshende buqaralyq, balalar sportyn damytýǵa yqpal etetin shyǵarmashylyq úıirmeler de jumys isteıdi. Zamanaýı sport zaldary men jekelegen úıirmeler, sondaı-aq qala turǵyndarynyń da, kásibı sportshylardyń da jyl boıy sý sporty túrlerimen aınalysýyna baǵyttalǵan QazSwimAcademy ortalyǵy bar. Mundaı san salany qamtıtyn sport keshenderi birqatar óńirde boı kóterdi. Atap aıtqanda, Qosshy qalasyndaǵy kópfýnksıonaldy kommýnaldyq ortalyq, Kókshetaý qalasyndaǵy Bolashaq saraıy, Pavlodardaǵy «Alash Club» jeke oqý ortalyǵy, Qaraǵandyda jumysyn bastaǵan «Apex Education Center». Mınıstrlik múddeli memlekettik organdarmen birlesip tıisti is-sharalar josparyn bekitti. Jergilikti atqarýshy organdarmen tize qosyp sport ortalyqtaryn ashýǵa, onyń ishinde memleket-jekemenshik áriptestigi arqyly, jeke ınvestısııalar qarajatyn tartý arqyly sport nysandaryn salý qolǵa alyndy.
Infografıkany jasaǵan – Záýresh SMAǴUL ,«EQ»
Mınıstrlik 2029 jylǵa deıin sportpen turaqty shuǵyldanýshylardyń úlesin 50%-ǵa, balalar men jasóspirimderdiń kórsetkishin 45%-ǵa jetkizýdi kózdep otyr. Byltyrǵy qorytyndyǵa súıensek, sportpen turaqty túrde aınalysatyn azamattardyń úlesi – 41,4%, ıaǵnı 8,4 mıllıon adam salamatty ómir saltyn ustanady. Balalar men jasóspirimderdiń úlesi – 30,4%, demek 5,1 mıllıonnan astam bala buqaralyq sportty serik etip keledi. 2023 jyly qabyldanǵan Sportty damytý tujyrymdamasy aıasynda da birqatar jumys atqaryldy. Tujyrymdama aıasynda mektepterdegi 49 myńnan astam seksııada 1,3 mln bala qamtylyp otyr. Mektepten tys 3 myńnan astam seksııada 450 myń bala aınalysady. Balalar-jasóspirimderdiń 912 klýbyna 298 myń bala qatysady. 2021 jyldan beri engizilgen jan basyna shaqqandaǵy normatıvtik qarjylandyrý tetigi aıasynda bıyldyń ózinde 240 myń bala 7 myńnan astam seksııaǵa tegin qatysyp keledi. Buǵan jergilikti bıýdjetten 50 mlrd teńge bólindi.
Elimizde 406 227 oqýshy bilim alatyn 521 balalar-jasóspirimder sport mektepteri jumys isteıdi, onyń ishinde 138-i mamandandyrylǵan. Sport rezervin daıarlaıtyn oqý oshaqtarynda 15 468 jattyqtyrýshy-oqytýshy bar. Budan bólek olımpıada rezervin daıarlaıtyn oblystyq 14, respýblıkalyq 5 mamandandyrylǵan mektep-ınternat-kolledjderi jumys isteıdi. Onda 6 572 sportshy bilim alyp jatyr.
Jyl saıyn elde 25 myńnan astam buqaralyq sporttyq is-shara uıymdastyrylyp, oǵan 1,2 mıllıonǵa jýyq adam qatysady. Buqaralyq sportty damytyp, salamatty ómir saltyn nasıhattaý maqsatynda marafondar, velojarystar men velomarafondar uıymdastyryldy. Túrli festıval, otbasylyq saıystar, jappaı syrǵanaý sııaqty is-sharalar da halyqtyń asyǵa kútetin sporttyq merekesine aınaldy. Bıyl Jeńistiń 80 jyldyǵyna oraı «Meniń súıikti sportym» bastamasy kóptiń qoldaýyn tapty. «Jumysshy mamandyqtar jyly» aıasynda Altaıdan Oralǵa deıin 2 950 shaqyrymdyq velosherýde 1 000-nan astam adam elordany kókteı, 7 oblys aýmaǵyn basyp ótti. Olar jol jónekeı jastarmen, stýdenttermen, jumysshylarmen kezdesýler ótkizilip, salamatty ómir salty men jumysshy mamandyqtaryn keńinen nasıhattady. Memlekettik qyzmetshilerdiń respýblıkalyq spartakıadasy, sport ardagerleriniń forýmy, balalar arasyndaǵy túrli deńgeıdegi týrnırler, «Býrabaı-2025» quzǵa órmeleý festıvaline de qatysýshylar qatary artty.
Májilis depýtaty, Paravoleıbol federasııasynyń prezıdenti Dúısenbaı Turǵanov buqaralyq sportty damytýda parasportpen shuǵyldanýshylarǵa da basa kóńil bólingeni jón deıdi.
– Parasporttan da bizdiń sańlaqtarymyzdyń jetistigi qýantarlyq. Jazǵy Paralımpıada saıystarynan da oljamen oralyp júr. О́kinishke qaraı, halyqtyń parasport týraly tanym-túsinigi áli de taıaz. Bizdiń bapkerler paravoleıbol sportyna azamattardy tartý maqsatynda emhanalardy da aralaıdy. Jalpy, nasıhat jumysy kemshin soǵyp tur. Tirek-qımyl apparaty buzylǵan balalardy, jazataıym oqıǵadan zardap shegip, aıaǵynan aıyrylǵan jastardy paravoleıbol sportyna tartýdyń mańyzy joǵary. Olardyń da sportty serik etip, sergek bolýyna múmkindik mol, – deıdi D.Turǵanov.
Týrızm jáne sport mınıstrligi paralımpııalyq, sýrdlımpııalyq sport túrlerinen de úıirmelerdi kóptep ashýdy kózdep, bul baǵytta da keshendi jumys qolǵa alyndy.
Memleket basshysynyń tapsyrmasymen «Dene shynyqtyrý jáne sport týraly» zańǵa túzetýler engizildi. Bıyldan bastap kásibı klýbtardy ustaýǵa jumsalatyn bıýdjetke lımıt qoıyldy. Qazaqstan azamaty emes sportshylarǵa bıýdjetten qarjy bólinbeıdi. «Sporttyń basym túrleri» uǵymy naqtylanyp, óńirlik tizbesi bekitildi.
Qashanda buqaralyq sportty nyǵaıtyp, halyqtyń salaýattylyǵyn arttyrý ınfraqurylymǵa baılaýly. Qýanarlyǵy, sport nysandaryn salýda ilgerileýshilik baıqalady. Byltyrdyń ózinde 90 sport nysany paıdalanýǵa berildi. Onyń ishinde 61 keshen aýyldarda boı kóterdi. Bıylǵy toǵyz aıda 32 sport kesheni ashyldy. Jyl sońyna deıin taǵy 70 nysannyń qurylysy bitedi.
Arnaýly memlekettik qor esebinen 33,2 mlrd teńgege tórt sport qurylysy júrip jatyr. Munyń barlyǵy da ult saýlyǵy jolyndaǵy, buqaralyq sportty damytý baǵytyndaǵy ilkimdi is-sharalar.
