Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
«Kokshe» áleýmettik-kásipkerlik korporasııasy» AQ basqarma tóraǵasynyń orynbasary Erkebulan Baıahmetovtiń aıtýynsha, nesıeniń paıyzdyq mólsheri – jylyna 2,5% kólemde. Jekelegen ótinim ıeleri 10 mln teńgege deıin nesıe ala alatyn bolsa, selolyq kooperatıvterge 30 mln teńgege deıin beriledi. Qarajattyń joqtyǵynan taýy shaǵylyp otyrǵan aýyl adamdarynyń aldynan dańǵyl jol ashylyp, qorasyna mal bitiretin-aq jaǵdaı. Onyń ústine, baǵdarlamaǵa qatysýshylar aýyldastary úshin jańa jumys oryndaryn ashýǵa tıisti. Tutastaı alǵanda osy baǵdarlama arqyly aýyl turǵyndarynyń áleýmettik-turmystyq jaǵdaıy kóp-kórim jaqsaryp qalar edi. Erkebulan Baıahmetovtiń aqparatyna qaraǵanda, tek Aqmola óńiriniń turǵyndaryna 2,5 mlrd teńge qarastyrylǵan. Kúni búginge deıin korporasııaǵa óńirdiń 9 aýdanynan 18 joba túsken. О́tinim berýshilerdi saralap qaraıtyn bolsaq, bel býyp, belsene kiriskeli otyrǵandardyń negizi Ereımentaý aýdanynan. Bul óńir mal baǵýǵa óte qolaıly, jaıylymy kóp, jeri shúıgin.
Aýdan turǵyndarynan jalpy quny 222 mln teńgeni quraıtyn 8 ótinim túsipti. О́tinim ıeleri tórt túlik mal basyn kóbeıtý úshin mal satyp almaq. Áıtse de, oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy basshysynyń orynbasary Ilııas Júsipovtiń málimetine qaraǵanda, osy aýdannyń turǵyndary ótken jyldary da baǵdarlama qatysqan. Memlekettik demeý kóp-kórim bolǵanymen, nátıjesi qýantarlyq emes.
– «Aýyl amanaty» baǵdarlamasy boıynsha alǵashqy nesıeler 2023 jyly berile bastady, – deıdi basqarma basshysynyń orynbasary, – qoldaý bolǵanymen, óńirdegi tórt túliktiń basy kúrt ósti dep aıta almaımyz. Árıne, nesıe berilgen soń qadaǵalaý bar. Mal basy óspegen soń nesıege alyndy degen mal tekseris kezinde qoradan-qoraǵa kóship júr me degen kúdik te bar.
Tekserý de ońaı-ospaq sharýa emes. Baǵdarlama boıynsha alynǵan malǵa chıp salynýy kerek. Al kórshisinde elektrondy bazaǵa engizilmegen mal bolýy ábden múmkin. Baǵdarlama boıynsha jumys nátıjesin saralaǵanda kórshisin teksere almaısyz. О́ıtkeni ol bul jumysqa qatysýshy emes qoı. Osy arada myna bir jaıdy ekpin túsirip aıta ketýge bolady. Eger 2023 jyly bir bas sıyrdyń baǵasy 250–300 myń teńge bolsa, qazir 700 myń teńgege jetti. Eger aýyldaǵy malsaq qaýym mal satyp alý úshin sol jyly nesıe alatyn bolsa, qazir op-ońaı jaýyp tastar edi. О́kinishke qaraı, mundaı umtylys joq. Jeńildikpen alynǵan nesıe jabylǵannan keıin mal ıesi ári qaraı mal ustap otyr ma, joq pa, ony eshkim teksermeıdi.
Bálkim, baǵdarlamanyń maqsaty men muratyn el ishinde túsindirip, nasıhattaý jaǵy kemshin shyǵar.
– Biz el ishinde birigip kooperatıv qurý jaıyn jıi aıtyp júrmiz, – deıdi Ilııa Júsipov, – eger kooperatıv bolyp uıymdassa, jeńildikpen beriletin nesıeni kóbirek alýǵa múmkindik týady. Bir aýylda bir joba bolý jetkiliksiz. Birneshe joba bolsa, bir-birimen selbesip, ortaq maqsatqa umtylyp, tabys tabýǵa bolar edi.
El ishindegi jaıdy tarazyǵa tartsańyz, birigýden de bereke qashyp turǵanyn ańǵarar edińiz. Máselen, Zerendi aýdanynyń malsaq qaýymy aýyldyń adymyn alǵa bastyratyn «Aýyl amanaty» baǵdarlamasy týraly aqparat qulaqtaryna tıgennen keıin iske kirisken. 2024 jyly aýdan turǵyndarynan 57 ótinim tústi. Nesıe alyp, kásip ashqan adamdar túptiń-túbinde artyq-aýys maldaryn et ónimderin óńdeıtin kásiporyndardyń bordaqylaý alańdaryna tapsyrýǵa tıis. Mundaı ilkimdi sabaqtastyq baqqanǵa da, óńdegenge de tıimdi.
Osy arada bastan jaqty aıyrǵandaı etip aıta ketelik. Tabanaqy, mańdaı termen mal ósirgen adam jyl on eki aı boıy beınettenip ósirgen malyn alyp-satarlarǵa jem bolmaı, bordaqylaý alańyna tapsyra alady. Shıkizatqa zárý bolyp otyrǵan kásiporynnyń kún tártibindegi kúrdeli máselesi de op-ońaı sheshimin tabady. Áýel bastaǵy zerendilikterdiń baǵaly bastamasy ájeptáýir qoldaý tapqan. Et klasterin jolǵa qoıý úshin 140 mln teńge shamasynda qarajat ta bólingen. Eki taraptan túzilgen kelisimshartqa sáıkes, et kombınaty veterınarlyq qyzmetti jolǵa qoıýdy mindetine alǵan. Eger jumysqa kásibı mamandar aralassa, aǵzasy saý, ónim beretin maldy da jaza baspaı tańdap alý múmkindigi týady. Mal ónimderin óńdeýmen aınalysatyn «MV4» JShS baǵdarlamaǵa qatysatyn aýyl turǵyndaryna mal azyǵyn óz qunymen beredi. Malsaq qaýymnyń baǵymyndaǵy maldy satyp alý kezinde bazardaǵy baǵadan joǵary tólemek. Naqtylasaq, ár kelisine 50 teńge qosylmaq. Mundaı júıeniń júzege asyrylýy aýyl turǵyndarynyń eńsesin kóterýge tıis edi. Nesıe alýǵa da qujattaryn túzip, kómektespek nıette boldy.
– Búginde bul jospar júzege aspaı qaldy, – deıdi Erkebulan Baıahmetov, – qyryqqa jýyq baǵdarlamaǵa qatysýshynyń tek ekeýi ǵana maldaryn et kombınatyna tapsyrmaqshy. Oǵan et baǵasynyń kúrt qymbattap ketýi sebepshi bolyp otyr.
2024 jyly kombınattyń usynǵan baǵasy tıimdi bolatyn. Qazir baǵa ósip ketti. «Kokshe» áleýmettik-kásipkerlik korporasııasy» ókiliniń paıymdaýynsha, nesıe bergen kezde qarjyny maqsatsyz jumsaý nemese qaıtarmaý baǵytynda táýekel bar. Shyntýaıtynda, «Aýyl amanaty» baǵdarlamasyna qatysýshylardyń basym kópshiligi jumyssyzdar. Olardyń kóbi alynǵan nesıeni óz maqsatynda jumsaǵanyn dáleldeı almaıdy. Sońynan aıyppul tóleýge týra keledi.
– Mundaı mysaldar kóp. Sotqa da júginemiz, – deıdi Erkebulan Baıahmetov, – eger aýyl turǵyndarynyń qarjylyq saýaty jaqsy bolsa, mundaı keleńsizdikke jol berilmes edi. Adamdarmen sóılese qalsań, qalaı qate jibergenderine ózderi de tań qalady. Menińshe, qarjylyq saýat jetispeıtin sekildi.
О́ńirde «Aýyl anamaty» baǵdarlamasy boıynsha tolyqqandy jumys istep jatqandar da bar. Taqyrypty taratyp aıtqan kezde Ilııas Júsipovtiń pikiriniń kóńilge qonymdy ekenin aıta ketýge bolar. Eger aýdanda mal baǵatyn jaıylym men mal azyǵyn daıyndaý múmkindigi jetkiliksiz bolsa, onda mal sharýashylyǵy bıznesine nesıe berýdiń qajeti joq. Máselen, Selınograd aýdanynda jaıylym múldem tapshy, halyq ta mundaı jerde tórt túlik maldy myńǵyrtyp baǵa almaıtynyn túsinedi. Sondyqtan olar jeńil ónerkásipke den qoıǵan.
Oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń aqparatyna qaraǵanda, beriletin nesıe kólemi jyl aıyn ósip keledi. Aldaǵy jyldary jeńildetilgen nesıe kólemi 7 mlrd-qa jetpek. «Baǵdarlamanyń bastaý alǵanyna eki jyl ǵana. 2023 jyly eki aýyl sharýashylyǵy kooperatıvi qurylsa, qazir onyń sany 10-ǵa jetti. Olar zańdy tulǵa retinde jumys istegennen keıin et ónimderin bazarǵa shyǵaryp, sútin sút zaýyttaryna ótkize alady jáne zańdy tulǵa retinde lızıngke tehnıka da ala alady», deıdi Ilııas Júsipov.
El dastarqany et ónimderine bógip turýy úshin aldymen osy baǵdarlama talaptaryn jetildirý qajet shyǵar.
Aqmola oblysy
