Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Bul sala esigimizden endi-endi enip jatqandyqtan, halyqta sál de bolsa kúmán bar. Bilek sybana kirisip ketýden aıaq tartady. Mundaı kózqaras atalǵan salanyń ekonomıkamyzdyń tórinen oryn alýyna kedergi bolýy múmkin. Al «Edelman Financial Engines» kompanııasynyń negizin qalaýshy, tanymal qarjyger Rık Edelman krıptovalıýta naryǵyn elemeý úlken qatelik, qazirden bastap úırenisýimiz kerek deıdi.
«Saqtyq tanytý oryndy, biraq shamadan tys qorqýǵa bolmaıdy. Qazir álemdik deńgeıdegi iri ınstıtýsıonaldyq ınvestorlar, zeınetaqy qorlary men venchýrlyq kapıtal ıeleri krıptonaryqqa kirip jatyr. Bul sıfrlyq aktıvterdiń endi oıynshyq emes, naǵyz ınvestısııalyq quralǵa aınalyp kele jatqanyn kórsetedi. Álemdik ekonomıkadaǵy sıfrlaný úderisi men qarjy naryǵynyń ashyqtyqqa umtylysy bul baǵyttyń bolashaǵyn aıqyndap berdi. Endi ınvestorlar óz portfelin jańa zamannyń trendimen úılestirýi tıis», deıdi R. Edelman.
Rasynda, úderis qarqyndy júrip jatyr. Máselen, jaqynda ǵana «Eýrazııalyq bank» elimizde «Mastercard» jáne «Intebix» krıptobırjasymen birlesip alǵashqy krıptokartalardy synaqtan ótkize bastady. Bul kartalar arqyly paıdalanýshylar steıblkoındarmen tólem jasaı alady. Qazir tek birneshe karta shyǵarylyp, olardyń jumysy tekserilip jatyr. Onda krıptovalıýta tólem kezinde avtomatty túrde teńgege aınalady. Barlyq tólemder el aýmaǵynda teńgemen jasalady. Tranzaksııa komıssııasy 1%. Basqa elderde bul kórsetkish 3–6%-ǵa deıin jetedi.
Ulttyq bank osy jobany zańdy negizde iske qosýǵa ruqsat berdi. Bas bank tóraǵasynyń orynbasary Berik Sholpanqulov krıptokartalardy eldiń qarjy júıesi úshin jańa múmkindik dep otyr.
«Krıptokartalar jobasy krıptoındýstrııany resmı tólem júıesine qaýipsiz ári yńǵaıly túrde engizýge jol ashady. Bul – sıfrlyq aktıvter men dástúrli banktik ınfraqurylymnyń túıisýi. Mundaı sheshim eldegi qarjylyq tehnologııalardyń jańa kezeńin bastaıdy. Synaq kezeńi aıaqtalǵan soń júıeniń qaýipsizdigi men turaqtylyǵy tolyq baǵalanady. Eger nátıje oń bolsa, krıptokartalar keń kólemde qoldanysqa engiziledi. Bul joba – krıptovalıýtany eldiń resmı tólem júıesine birtindep engizýdiń alǵashqy naqty qadamy», dedi ol.
2025 jyldyń alǵashqy 6 aıynda eldegi sıfrlyq aktıvter arqyly jasalǵan operasııalar kólemi 3,6 mlrd dollarǵa jetti. Bul kórsetkish elde krıptovalıýtaǵa degen qyzyǵýshylyqtyń artqanyn aıǵaqtaıdy. «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń dereginshe, qazir 27 lısenzııalanǵan kompanııa sıfrlyq aktıvtermen jumys isteýge ruqsat alǵan. Onyń ishinde 12 kompanııa krıptobırja retinde tirkelgen. Osy kompanııalardyń jarty jyldaǵy jalpy saýda aınalymy 2,8 mlrd dollarǵa jetken. Eki iri platforma – «BN KZ Technologies» jáne «Bybit» tolyq lısenzııamen jumys isteıdi. Olar bolashaq resmı krıptotólem júıesiniń negizgi qatysýshylary bolady. Qazir elimizde krıptovalıýta qyzmetin paıdalanýshylar sany 170 myńnan asty. Basym bóligi jeke tulǵalar. Sarapshylardyń pikirinshe, naryq ázirge jeke ınvestorlar esebinen ósip otyr. Degenmen resmı krıptotólem júıesi iske qosylǵan soń salaǵa iri qarjy uıymdary men kompanııalar da kire bastaıdy.
«Krıptotólemder júıesin engizý elimizdiń ınvestısııalyq tartymdylyǵyn arttyrady. Qarjy naryǵyna serpin beredi. Bizde quqyqtyq, ınfraqurylymdyq baza daıyn. Endi basty mindet – osy júıeni halyqqa qaýipsiz ári túsinikti etý», dedi ortalyqtyń resmı ókili.
Osy baǵytta kóptegen jumys atqarylyp jatyr. Mysal retinde Ulttyq bank pen Ulttyq tólem korporasııasynyń baqylaýyndaǵy retteý alańynda synalyp jatqan «Bybit Pay» jobasyn alaıyq. Munda júıe arqyly paıdalanýshylar óz krıptoaktıvimen tólem jasap, satýshylar taýardyń aqshasyn teńgemen qabyldaı alady. Tutynýshy «Bybit» qosymshasy arqyly QR-kodty skanerleıdi, somany rastaıdy, al júıe krıptovalıýtany avtomatty túrde teńgege aıyrbastaıdy. Barlyq úderis birneshe sekýndta aıaqtalady. Tólem jasalǵan sátte satýshynyń shotyna teńge túrinde qarajat túsedi. Osylaısha, satýshy úshin de, satyp alýshy úshin de tólem jasaý úırenshikti ári yńǵaıly bolyp qalady.
«Bybit» kompanııasynyń fıatty tólemder jónindegi dırektory Mazýrka Zengtiń aıtýynsha, «Bybit Pay» júıesi álemniń birneshe elinde sátti iske asqan. Brazılııa, Vetnam, Fılıppın, Meksıkada jumys istep tur. Ár elde joba jergilikti zańnamalar men qarjylyq ınfraqurylymǵa beıimdelgen.
«Krıptovalıýta ıelerine aktıvterin aldyn ala satýdyń qajeti joq. Olar bar krıptoqaldyqtarymen tikeleı tólem jasaı alady. Biz halyqaralyq qaýipsizdik deńgeıine saı keletin eki faktorly aýdentıfıkasııa, Face ID jáne saýsaq izimen tekserý sııaqty qorǵanys ádisterin qoldanamyz. Qazir biz jańa naryqqa shyǵýǵa daıyndalyp, qosymsha lısenzııa alý men kásibı ınvestorlarǵa arnalǵan ónimderdi ázirlep jatyrmyz. Jasandy ıntellektini paıdalanyp, júıemizdi jyldamdatamyz», dedi ol.
«Binance Kazakhstan» kompanııasynyń basshysy Nurhat Kúshimovtiń sózinshe, keıingi eki jylda elde krıptovalıýta qoldanýshylarynyń sany edáýir artqan, al saýda aınalymy aıtarlyqtaı ulǵaıǵan.
«Qazaqstandaǵy krıptonaryq joǵary serpinmen damyp keledi. Paıdalanýshylar kóbeıip, olardyń belsendiligi men saýda kólemi ósip otyr. «Binance Kazakhstan» tarapynan ónim túrlerin keńeıttik. Eger 2024 jyly spottyq saýdada 130 token qoljetimdi bolsa, 2025 jyly olardyń sany 350-ge jetti. Keıingi ýaqytta krıptonaryqty zańdastyrý men damytý baǵytynda naqty qadamdar jasalyp jatyr. Ulttyq bank sıfrlyq aktıvterdi retteý erejelerin qabyldap, zańdy krıptobırjalar men jańa token túrlerin iske qosýǵa múmkindik berdi. Bul bastamalar óte mańyzdy. Olar naryqty «kóleńkeli aımaqtan» shyǵarady. Biraq mundaı júıe bir kúnde qurylmaıdy. Barlyǵy kezeń-kezeńimen júrýi kerek. Eń bastysy, bırjalar men krıptooperatorlar zańdy alańda jumys isteýi qajet. Sonda ǵana qoldanýshylarǵa qysym azaıyp, naryq kóleńkeden shyǵady», deıdi N.Kúshimov.
