Sýret: aqmeshit-aptalygy.kz
Sot bilim berý júıesi bolashaq sýdıalardy zań normalaryn jetik bilýge ǵana emes, sonymen qatar etıkalyq jaýapkershilik pen ádilet prınsıpterin saqtaý qabiletine de úıretedi. Mundaǵy maqsat – kásibı bilikti, adamgershiligi joǵary, ádil sheshim qabyldaı alatyn sýdıalardy daıarlaý.
Osy mindetterdi júzege asyrýda Joǵary Sot Keńesi janyndaǵy Sot tóreligi akademııasynyń róli aıryqsha. Akademııa Sot Keńesiniń tikeleı qoldaýymen oqý baǵdarlamalaryna ýaqyt talabyna saı júıeli túrde ózgerister men tolyqtyrýlar engizip otyrady. Ásirese bolashaq sýdıalardy daıyndaýda «sıfrlyq quqyq» pen «sıfrlyq etıka» máseleleri erekshe nazarda. Bul baǵyttar oqý baǵdarlamasyna jańa pán retinde engizilip, mamandardyń sıfrlyq saýatyn arttyryp, olardyń jańa quzyrettiligin qalyptastyrýǵa múmkindik beredi.
Sot júıesindegi sıfrlyq tehnologııalardyń qarqyndy damýy sýdıalardan jańasha oılaý, sıfrlyq dálelderdi tıimdi paıdalaný jáne jasandy ıntellekt arqyly jasalǵan sheshimderge ádil ári obektıvti baǵa berý qabiletin talap etedi. Bul ózgerister akademııanyń kadr daıarlaýdaǵy jańa strategııasyn aıqyndaıdy.
Sıfrlandyrý – el damýynyń jańa strategııalyq baǵyty. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev óziniń bıylǵy Joldaýynda Qazaqstandy sıfrlyq elge aınaldyrý maqsatyn alǵa qoıyp, jasandy ıntellektiniń memlekettik organdarda keńinen qoldanýdy, sıfrlyq júıeler arqyly qyzmet kórsetýdi jetildirý máselesin atap ótken edi. Sonymen qatar Memleket basshysy: «Sot júıesin sıfrlandyrý tek tıimdilik úshin emes, eń aldymen, ashyqtyq pen halyq senimin arttyrý úshin qajet. Sıfrlyq tehnologııalar ádildik pen zań ústemdigin qamtamasyz etý quralyna aınalýy kerek», dep sot júıesin sıfrlandyrýdaǵy basty maqsat pen mindetti ashyp kórsetti.
Sıfrlyq dáýirde sot bilimin jetildirý tek zańdardy oqyp-úırený men saqtaý ǵana emes, sıfrlyq quqyqtyq mádenıetti qalyptastyrýdy da kózdeıdi. Bul bolashaq sýdıalardyń kásibı, etıkalyq jáne aqparattyq jaýapkershiligin arttyrady. Osy baǵytta akademııa arnaıy baǵdarlamalar men ǵylymı zertteýlerdi kúsheıtti.
Bıyl sot tájirıbesi men qoǵamnyń suranysyn eskere otyryp, jańa oqý josparlary bekitildi. Alǵash ret akademııa men Joǵary Sot Keńesiniń birlesken bastamasymen qyzmettegi sýdıalarǵa arnalǵan jeke oqytý baǵdarlamalary engizildi. Bul sýdıalardyń naqty kásibı qajettilikterine beıimdelgen jáne tájirıbedegi álsiz tustaryn damytýǵa baǵyttalǵan.
Kóktemde alqabılerdiń qatysýymen sot isin júrgizý jáne azamattyq isterde ar-namys pen qadir-qasıetti qorǵaý taqyryptary boıynsha arnaıy modýlder ótkizildi. Bul kýrstar tyńdaýshylar men tájirıbeli mamandar tarapynan joǵary baǵaǵa ıe boldy. Sondaı-aq aýdandyq sottardyń tóraǵalaryna arnalǵan qaıta daıarlaý kýrstary iske qosylyp, basqarýshylyq, strategııalyq jáne tulǵalyq quzyretterdi damytýǵa múmkindik berdi.
Bıyl Joǵary Sot Keńesi sýdıa laýazymyna úmitkerlerge arnalǵan biliktilik emtıhandaryn ótkizý úshin jańa testter men keıster daıyndady. Materıaldar lıngvıstıkalyq, ǵylymı jáne quqyqtyq saraptamadan ótip, sátti qoldanylyp jatyr.
Onyń ústine, osy jyly akademııada «Sot tóreligi akademııasynyń habarshysy» atty ǵylymı jýrnal jaryq kórdi. Jýrnal resenzııalanatyn ǵylymı basylymdardy uıymdastyrýǵa arnalǵan «Open Journal Systems» baǵdarlamasyna engizildi jáne 14 tamyzda Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrliginiń Ǵylym jáne joǵary bilim salasynda sapany qamtamasyz etetin komıtet tizimine endi. Basylym betterinde sot júıesin sıfrlyq transformasııalaý máseleleri keńinen talqylanady.
Sonymen qatar akademııada ártúrli formattaǵy ǵylymı konferensııalar men semınarlar ótkizý dástúrge aınaldy. Bıyldan bastap ǵylymı-pedagogıkalyq baǵytta magıstratýra qaıtadan ashyldy. Akademııanyń taǵy bir jetistigi – doktoranttardyń qabyldanýy. Endi akademııa sot júıesine jańa sıpatta oılaıtyn, teorııalyq bilim men praktıkany utymdy ushtastyra alatyn ozyq oıly mamandar daıyndaıdy. Aldaǵy ýaqytta dıssertasııalyq keńes ashý máselesi de qarastyrylyp jatyr. Osylaısha, oqý ortalyqtary jas ǵalymdarmen tolyǵady.
Joǵary Sot Keńesiniń jetekshiligimen akademııa az ýaqyt aralyǵynda ǵylymı qyzmet sýbektisi retinde akkredıtasııalaýdan ótti. Nátıjesinde, akademııa ǵalymdary granttyq jobalarǵa qatysýǵa múmkindik aldy. Munyń barlyǵy bolashaq sýdıalardyń sıfrlyq mádenıetin qalyptastyrýda óz úlesin qosary anyq.
Sot júıesine kadr daıarlaýdaǵy taǵy bir mańyzdy ózgeris – magıstranttardy oqytýǵa qyzmettegi sýdıalardy tartý. «Sýdıa – sýdıany oqytady» prınsıpi boıynsha tájirıbeli mamandar teorııalyq bilimdi naqty sot tóreligin júzege asyrýda qoldanýdy úıretedi. Oqý barysynda ártúrli ınteraktıvti ádister: sot úderisin júrgizýge arnalǵan róldik oıyndar, bınarlyq sabaqtar, pikirtalastar, dóńgelek ústelder, oı talqylar, konferensııalar jáne basqa zamanaýı ádister qoldanylady.
Sýdıalardy qaıta daıarlaý jáne kásibı biliktiligin kóterý – basty nazarda. Bul zamana talabyna sáıkes quqyqtyq normatıvtik bazanyń únemi jańaryp otyrýyna baılanysty mańyzdy bolyp otyr. Baǵdarlamalar azamattyq, qylmystyq jáne ákimshilik quqyq salasyndaǵy ózgeristerdi meńgerýge, sýdıanyń kásibı etıkasy men kommýnıkasııasyn damytýǵa, jemqorlyqqa qarsy mádenıetti qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan. Munda da oqytý barysynda ınteraktıvti dárister, semınarlar, keıstik tásilder jıi qoldanylady.
Qazirgi tańda akademııa bolashaq sýdıalardy júıeli oılaýǵa úıretýge erekshe basymdyq beredi. Iаǵnı mamandarǵa kez kelgen máselege jan-jaqty qaraýǵa, onyń sebep-saldaryn quqyqtyq normalar turǵysynan zerdeleýge, máseleniń barlyq aspektisine saraptama júrgizip, sheshim qabyldaý kezinde sýbektıvti faktorlardy boldyrmaı, beıtarap negizde sheshim qabyldaýǵa úıretedi. Muny oqytýda keıstik ádister, saraptamalyq taldaý jáne analıtıkalyq oılaýdy damytý arqyly júzege asyryp keledi.
Sot júıesine maman daıarlaý máselesi tek kásibı bilim berýmen shektelmeıdi. Joǵary Sot Keńesiniń sot júıesine kadrlardy irikteýde kadrlyq saıasattyń ádilettiligi men ashyqtyǵyn qamtamasyz etýde mańyzdy ról atqarady. О́ıtkeni kásibı biliktiligi joǵary, adal jáne beıtarap sýdıalardy irikteý men jumysqa tartý qoǵamnyń sot bıligine degen senimin arttyrary sózsiz. Sýdıa laýazymyna kandıdattardy irikteý jáne usyný, olardyń qyzmetin baǵalaý, etıkalyq ustanymdary men kásibı minez-qulqyn ádil baǵalaý Joǵary Sot Keńesine úlken jaýapkershilikpen qatar quqyqtyq memleket qurý barysynda strategııalyq mindetterdi de júkteıdi. Al strategııalyq sıpattaǵy mindetter Prezıdenttiń quqyqtyq saıasattaǵy bastamalarynan tikeleı týyndaıdy.
Bir sózben aıtqanda, Joǵary Sot Keńesi sot júıesiniń sapasyn jańa deńgeıge kóterip, jańa formattaǵy kadrlyq rezerv quryp, sot bilimin quqyqtyq memleket qurýdyń basty faktory retinde iske asyratyn quqyqtyq memlekettiń strategııalyq ınstıtýty retinde qala bermek.
Dmıtrıı MALAHOV,
Joǵary Sot Keńesiniń tóraǵasy
